U Republici Srpskoj i Federaciji BiH danas će biti pretežno sunčano i prijatno toplo vrijeme, uz temperaturu vazduha i do 31 Celzijusov.

Ujutro će biti pretežno vedro i svježe, a kasno poslijepodne i uveče samo rijetko na sjeveroistoku je moguća kratkotrajna slaba kiša ili pljusak, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

Minimalna temperatura vazduha biće od sedam do 11, na jugu do 15, a u višim predjelima na istoku od dva stepena Celzijusova, a maksimalna od 27 do 31, u višim predjelima od 22 stepena Celzijusova. Duvaće slab do umjeren, povremeno i pojačan vjetar sjevernih smjerova, dok će u Hercegovini tokom jutra duvati umjerena i jaka bura, a tokom dana južni vjetar.

Kada danas izgovorite svoje prezime, vjerovatno ne razmišljate o tome koliko daleko u prošlost ono može da vas odvede. Ipak, upravo su prezimena vijekovima bila mnogo više od običnog porodičnog obilježja – ona su čuvala porijeklo, pripadnost, status i sjećanje na pretke čija su imena ostala zapisana u istoriji.

Mnoga srpska prezimena koja i danas postoje nekada su nosile najmoćnije porodice srednjovjekovne Srbije. Iza nekih od njih stajali su vladari, despoti, vojvode i velikaši, ljudi koji su odlučivali o sudbini države, vodili bitke i ostavljali trag u istoriji Balkana.

Zato ne čudi što tema porijekla prezimena i danas izaziva ogromnu pažnju.

Mnogi se pitaju da li njihovo prezime možda krije vezu sa starim srpskim plemstvom, vladarskim dinastijama ili porodicama koje su nekada bile simbol moći i ugleda.

Iako istorija ne potvrđuje da svi današnji nosioci ovih prezimena imaju direktno plemićko porijeklo, činjenica je da su upravo ta imena vijekovima bila dio najvažnijih stranica srpske istorije.

Kako su nastala srpska prezimena

Današnji oblik trajnih prezimena u Srbiji vezuje se za 1851. godinu i kneza Aleksandra Karađorđevića, koji je naredio da porodice trajno zadrže prezimena prema najstarijim i najznačajnijim precima.

Ipak, zahvaljujući manastirskim zapisima, poveljama i srednjovjekovnim dokumentima, poznato je da su i mnogo ranije postojale porodice koje su nosile prezimena slična današnjim. Upravo su ta imena ostala upisana u istoriji kao simbol srpske vlasti, plemstva i državnosti.

Branković

Brankovići su srpska vlastelinska i vladarska porodica iz 14. i 15. vijeka. Najpoznatiji predstavnik bio je Vuk Branković, učesnik Kosovskog boja i zet kneza Lazara. Kasnije su nosili titulu despota, a istorija bilježi da su vladali i kao samostalni gospodari i kao turski vazali.

Vjeruje se da danas nema direktnih potomaka ove porodice, ali prezime i dalje izaziva veliko interesovanje među ljudima koji istražuju svoje porijeklo.

Branivojević

Branivojevići su bili srpska vlastelinska porodica koja je tokom 13. i početkom 14. vijeka vladala Humom. Njihov rodonačelnik Branivoje dobio je od kralja Milutina na upravu Ston i Pelješac.

Poslije Milutinove smrti širili su svoje posjede i gotovo se osamostalili od tadašnje Srbije.

Balšić

Balšići su bili srednjovjekovna srpska dinastija koja je vladala Zetom od 1360. do 1421. godine. Nakon smrti cara Dušana postali su gospodari Zete, priznajući samo formalno vlast cara Uroša.

Njihovo ime i danas se često vezuje za priče o moćnim srpskim porodicama sa primorja.

Vlastimirović

Vlastimirovići se smatraju prvom srpskom vladarskom porodicom o kojoj postoje istorijski zapisi. Naziv dinastije nastao je prema knezu Vlastimiru, koji je stvorio nezavisnu srpsku državu.

Istoričari ovu porodicu ponekad nazivaju i Višeslavljevićima, prema knezu Višeslavu.

Vojinović

Vojinovići su bili jedna od najvažnijih vlastelinskih porodica u vrijeme raspada Srpskog carstva tokom 14. vijeka.

Veliki vojvoda Vojislav Vojinović i njegov bratanac Nikola Altomanović smatrani su među najmoćnijim velmožama tadašnje Srbije.

Vojislavljević

Vojislavljevići su srednjovjekovna srpska dinastija koja je naslijedila vlast nad Dukljom. Vladali su područjima Duklje, Zahumlja, Raške i Bosne od 1034. do 1186. godine.

Njihovu dominaciju kasnije preuzimaju Nemanjići.

Vukanović

Vukanovići su bili srpska vladarska porodica koja je vladala Raškom krajem 11. i početkom 12. vijeka.

Ime dinastije nastalo je prema velikom županu Vukanu, jednom od najznačajnijih srpskih vladara tog perioda.

Dejanović

Dejanovići, poznati i kao Dragaši, upravljali su prostorima današnje Srbije, Bugarske i Sjeverne Makedonije tokom druge polovine 14. vijeka.

Najpoznatiji predstavnik Konstantin Dragaš ostao je zapamćen i kroz narodnu epsku poeziju kao beg Kostadin.

Dinjičić

Dinjičići su bili srednjovjekovna vlastelinska porodica koja je upravljala oblašću Jadara u vrijeme kraljevine Bosne.

Prvi poznati predstavnik bio je župan Dinjica, koji se pominje u poveljama kralja Stefana Tvrtka iz 1378. godine.

Zlatonosović

Zlatonosovići su bili vlastelinska porodica koja je upravljala oblašću Usore.

Braća Vlađ i Stefan Zlatonosović učestvovali su u Kosovskom boju 1389. godine, gdje su zarobljeni od strane Turaka.

Jakšić

Jakšići su bili poznata plemićka porodica iz vremena srpske despotovine.

Njihovo junaštvo u borbama protiv Turaka toliko je impresioniralo ugarskog kralja Matiju Korvina da ih je nazvao “stubovima hrišćanstva”.

Kosače

Kosače, od kojih potiču i prezimena Hercegović, Kosačić, Vuković i Hranić, bile su jedna od najuticajnijih porodica srednjovjekovne Bosne.

Njihovi posjedi nalazili su se na prostoru današnje Hercegovine, a Vlatko Vuković bio je jedan od vojskovođa u Kosovskom boju.

Kotromanić

Kotromanići su bili vladarska dinastija srednjovjekovne Bosne koja je vladala od 13. do 15. vijeka.

Posjedovali su gradove poput Bobovca, Fojnice, Visokog i Kreševa, a važili su za jednu od najmoćnijih porodica tog vremena.

Lazarević

Lazarevići su srpska vlastelinska i vladarska porodica iz 14. i 15. vijeka.

Najpoznatiji predstavnik bio je knez Lazar Hrebeljanović, koji je predvodio srpsku vojsku u Kosovskom boju, dok je njegov sin Stefan Lazarević ostao upamćen kao jedan od najobrazovanijih srpskih vladara.

Mrnjavčević

Mrnjavčevići su bili srednjovjekovna vlastela koja je vladala dijelovima današnje Sjeverne Makedonije.

Najpoznatiji članovi porodice bili su braća Vukašin i Uglješa, dok je Vukašinov sin Marko ostao upamćen kao legendarni Kraljević Marko.

Nemanjić

Nemanjići su najpoznatija srpska srednjovjekovna dinastija koja je vladala Srbijom više od dva vijeka.

U ovoj lozi smijenjivali su se kraljevi, carevi i svetitelji, a upravo su oni postavili temelje srednjovjekovne srpske države i kulture.

Oblačić

Oblačići su bili srednjovjekovna vlastelinska porodica sa posjedima na sjeveru Šumadije.

Rade Oblačić smatra se rodonačelnikom porodice i služio je despotu Stefanu Lazareviću i Đurđu Brankoviću.

Pavlović

Pavlovići, poznati i kao Jablanići, bili su srednjovjekovna porodica koja je upravljala istočnim dijelovima današnje Bosne i Hercegovine.

Njihov najpoznatiji predstavnik bio je Pavle Radenović.

Sanković

Sankovići su bili srednjovjekovna vlastelinska porodica iz Humske zemlje.

Važili su za jednu od značajnih porodica srednjovjekovne Bosne.

Crnojević

Crnojevići su bili srpska plemićka dinastija iz Crne Gore koja je Zetom i Crnom Gorom vladala do 1498. godine.

Pored političke moći, ostali su upamćeni i po tome što su na ove prostore donijeli jednu od prvih štamparija.

Da li prezime zaista otkriva “plavu krv”?

Iako mnoga od ovih prezimena zvuče moćno i aristokratski, istoričari upozoravaju da isto prezime ne znači automatski i direktno porijeklo od srednjovjekovnih velikaša.

Tokom vijekova porodice su se selile, prezimena mijenjala, a neka imena su postajala veoma rasprostranjena među običnim narodom. Ipak, interesovanje za porijeklo nikada nije nestalo.

Upravo zato genealogija danas postaje sve popularnija – ljudi žele da saznaju odakle dolaze, ko su bili njihovi preci i da li njihovo porodično ime krije priču staru vijekovima.

Prezimena kao dio identiteta

Možda upravo vaše prezime nosi trag nekog davnog vremena, stare države, vlastelinske porodice ili istorije koju još niste istražili. I baš u tome leži posebna fascinacija srpskih prezimena – ona nisu samo administrativni podatak, već dio identiteta koji se prenosi generacijama.

Neka od njih danas zvuče sasvim obično, ali su nekada bila simbol moći, bogatstva i uticaja. Zato nije čudno što priče o najstarijim srpskim prezimenima i dalje privlače ogromnu pažnju i bude maštu ljudi koji žele da otkriju da li se iza njihovog porodičnog imena možda krije istorija mnogo veća nego što su ikada mislili.

(Ona.rs / Istorijski zabavnik)

Okružni sud u Trebinju poništio je rješenje Fonda penzijskog i invalidskog osiguranja Republike Srpske kojim je osiguranici sa teškom autoimunom degenerativnom bolešću odbijen odlazak u invalidsku penziju, a ona upućena na liječenje, iako su bili svjesni da joj ono neće pomoći.

Donoseći presudu u korist jedne osiguranice (59) prije desetak dana u čiji je sadržaj CAPITAL imao uvid, sutkinja Milena Kundačina propisno je “izribala” Fond PIO RS ocjenjujući da se njihove odluke o radnoj sposobnosti ne mogu temeljiti na “virtuelnim, teoretskim poslodavcima”, te ignorisanju medicinskih dokaza.

Fond PIO mora da donese novo rješenje

Sutkinja je stoga u presudi naložila Fondu PIO da u roku od 30 dana donese novo, zakonito rješenje u skladu sa stvarnim zdravstvenim stanjem osiguranice, te da joj nadoknadi troškove upravnog spora u iznosu od 1.125 KM.

Prije pokretanja upravnog spora protiv Fonda PIO, zahtjev osiguranice je odbijen pred prvostepenom u Trebinju i drugostepenom komisijom u Bijeljini.

Birokratski su, jedna komisija za drugom, prepisivale ocjenu da “nisu iscrpljene sve mogućnosti liječenja i medicinske rehabilitacije”, zbog čega se zahtijeva nastavak ambulantno-bolničkog liječenja, iako se radi o osobi čije je izlječenje nemoguće.

Radi se o osiguranici koja unazad 15 godina boluje od reumatoidnog artritisa, autoimune bolesti koja se ublažava kortikosteroidima, a njene posljedice su teška oštećenja i deformiteti kičme i zglobova, uz dodatno pogoršavanje stanja tokom godina.

Nakon više operacija zdravlje joj se dodatno pogoršalo, ova bolest joj je do te mjere ugrozila vid, da je njeno kretanje postalo veoma otežano. Sve to nije bilo dovoljno komisijama u Trebinju da je pošalju u invalidsku penziju, iako prema stavu suda, ona ispunjava sve uslove.

“Potpuno je nejasno u kom cilju je data uputa organa vještačenja za dalje sprovođenje liječenja. Nije obrazloženo kakve mjere i liječenje bi doveli do toga da se osiguranici vrate njene redovne i radne aktivnosti i kako bi liječenje reumatoloških i ortopedskih tegoba moglo dovesti do uspostavljana radne aktivnosti“, navodi u presudi.

Ogoljena sistemska praksa

Sutkinja je dodala da ako su zaista smatrali da ona može da se izliječi, onda su bili dužni navesti u kojem roku i na osnovu čega.

Sutkinja je u svojoj presudi tako do kraja ogolila sistemsku praksu Fonda PIO da teško bolesnim osiguranicima odbije odlazak u invalidsku penziju iako ispunjavaju uslove, samo da bi ugrabili još koju godinu osiguranja koje će ići na teret poslodavaca.

“Određivanjem daljeg liječenja bez određenog roka za završetak liječenja, osiguranica je stavljena u situaciju da se pokušava izliječiti do kraja života, što je samo način da se odbije u ostvarenju svojih prava“, ističe Kundačina u presudi.

Iz njene otpusne liste iz Zavoda ‘Dr Miroslav Zotović’, istakla je, jasno se vidi da je osiguranica osposobljena samo za vršenje osnovnih, svakodnevnih životnih aktivnosti, ali ne i za rad.

Zbog toga su ljekarski nalazi Fonda PIO proglašeni potpuno nejasnim i kontradiktornim, te je zaključeno da je u slučaju progresivne i neizlječive bolesti nerealno očekivati uspostavljanje radne sposobnosti. Svaka druga opcija osim invalidske penzije bi, zaključuje, mogla biti kobna po njen život.

Advokat osiguranice Din Tešić, čija je kancelarija specijalizovana za sporove vezane za nekretnine, eksproprijacije, bankarstvo i sporove vezane za osiguranje kaže da mu ovo nije prvi slučaj u kojem je Fond PIO uskratio prava nekome ko ispunjava sve uslove, te da se radi o redovnoj praksi.

“Primijetili smo u dosadašnjoj praksi Fonda PIO da utiče na lica koja podnose zahtjeve za penziju, odnosno da to rade njihove komisije, u nadi da će odustati i sačekati sljedeću godinu. Ovakva, nezakonita, praksa se ponavlja pred raznim komisijama, a posebno pred onim Fonda PIO, a sve sa namjerom da se što kasnije krene sa isplatama penzija i naknada licima koja ispunjavaju uslove za odlazak u invalidsku penziju. Ako neko ispunjava uslove za penziju, zašto ga odgađaju za godinu dana, osim ako imaju ovakve namjere“, kaže Tešić i dodaje da se svim osiguranicima koji dobiju na sudu, sve penzije moraju retroaktivno isplatiti.

Ističe da se radi o praksi koja je primjetna posljednjih godina što potvrđuje i veći broj predmeta ovog tipa.

Milić tvrdi da Fond PIO radi po zakonu

Direktor Fonda PIO Mladen Milić kaže da su ove optužbe ozbiljne ali ne i utemeljene. Milić insistira na tome da nijedan osiguranik ne čeka na invalidsku penziju ako ispunjava uslove za nju. Tvrdi da takve prakse nema i da Fond PIO sve radi po zakonu, a da njihovi vještaci nemaju nikakve instrukcije da odbijaju zahtjeve.

“Malo mi je nelogično da prvostepeni i drugostepeni organ odluče tako, a da onda sudija koji nema blage veze sa medicinom, presudi drugačije. Vještaci Fonda PIO su licencirani i jedino oni su stručni da ocijene ispunjenost uslova“, kaže Milić.

Na pitanje da prokomentriše presudu u korist osobe koja je teško bolesna i da je njeno ozdravljenje nemoguće, Milić kaže da je potrebno pogledati slučaj ponovo.

“Nemamo nikakve kalkulacije i ja ne dam da bilo ko ispašta. Možete da vidite da sva rješenja završavamo za nekoliko dana. Niko ne smije da čeka i odmah ide u isplatu. Vidjećemo taj slučaj i dobićete sve informacije od mene dok pregledam spis ponovo, kao i presudu“, rekao je Milić.