Connect with us

Zanimljivosti

NAJVEĆI GENIJE 20. VIJEKA OŽENIO SRPKINJU: Njegov mozak je i dalje sačuvan!

Albert Ajnštajn (14. mart 1879. – 18. april 1955.) bio je njemački teorijski fizičar, jedan od najvećih naučnika u istoriji. Najpoznatiji je po razvoju teorije relativnosti, uključujući poznatu jednačinu E = mc², te po doprinosu kvantnoj mehanici.

Dobitnik je Nobelove nagrade za fiziku 1921. godine za objašnjenje fotoelektričnog učinka, a njegov rad promijenio je temelje moderne fizike.

Rani život i obrazovanje
Ajnštajn je rođen 14. marta 1879. u Ulmu, u Kraljevini Württemberg (Njemačko Carstvo), u jevrejskoj porodici srednje klase. Njegov otac Herman Ajnštajn bio je inženjer i preduzetnik, dok je majka Pauline Koch bila domaćica.

Porodicase 1880. preselila u Minhen, gdje je Ajnštajn pohađao katoličku osnovnu školu, a kasnije i Luitpold gimnaziju.

Pokazao je rano zanimanje za matematiku i fiziku, ali je 1894. napustio gimnaziju i preselio se u Švajcarsku.

Tamo je maturirao 1896. u Aarau prije nego što se upisao na Politehnički Univerzitet u Zirihu, gdje je diplomirao 1900. kao nastavnik matematike i fizike.

Rani rad i “Annus Mirabilis”
Nakon diplome, Ajnštajn je 1902. započeo rad u Švajcarskom patentnom uredu u Bernu, gdje je analizirao patente za elektromagnetske uređaje.

Taj posao pružio mu je stabilnost i vrijeme za razmišljanje o fizici.

Godina 1905., poznata kao njegova “Annus Mirabilis” (čudesna godina), donijela je četiri revolucionarna rada objavljena u časopisu Annalen der Physik. Ovi radovi uključivali su:

• objašnjenje fotoelektričnog učinka (osnova za kvantnu teoriju svjetlosti)

• teoriju Brownovog gibanja (potvrda atomske hipoteze)

• specijalnu teoriju relativnosti (redefiniranje prostora i vremena)

• ekvivalenciju mase i energije (E = mc², u zasebnom radu iste godine).

Ovi radovi donijeli su mu međunarodnu slavu i postavili temelje njegove karijere.

Opšta teorija relativnosti
Ajnštajn je 1915. dovršio opštu teoriju relativnosti koja je opisivala gravitaciju kao zakrivljenost prostor-vremena uzrokovanu masom i energijom.

Teorija je potvrđena 1919. tokom pomrčine Sunca kada su britanski astronomi, predvođeni Arthurom Eddingtonom, izmjerili zakrivljenje svjetlosti zvijezda u skladu s Ajnštajnovim predviđanjima. Ovaj događaj učinio ga je svjetski poznatim, a novinski naslovi proglasili su ga genijem.

Tokom tog perioda radio je na akademskim položajima u Cirihu, Pragu i Berlinu, gdje je od 1917. bio direktor Instituta Kaiser Wilhelm za fiziku. Međutim, porast nacizma u Njemačkoj prisilio ga je da 1933., kao Jevrej, emigrira u Sjedinjene Države.

Život u Americi i kasne godine u SAD
Ajnštajn je prihvatio položaj na Institutu za napredne studije u Princetonu, New Jerseyju, gdje je ostao do kraja života. Iako je podržavao mir i odbijao militarizam, 1939. potpisao je pismo predsjedniku Franklinu D. Ruzveltu upozoravajući na mogućnost njemačkog razvoja atomske bombe, što je posredno pridonijelo pokretanju Projekta Manhattan. Poslije je izrazio žaljenje zbog tog čina, zagovarajući nuklearno razoružanje.

Mozak mu je sačuvan za istraživanje
U kasnijim godinama fokusirao se na ujedinjenu teoriju polja, pokušavajući pomiriti relativnost i kvantnu mehaniku, ali bez uspjeha. Umro je 18. aprila 1955. u Prinstonu od aneurizme aorte, u dobi od 76 godina. Njegov mozak sačuvan je za istraživanje, a tijelo kremirano.

Privatni život
Ajnštajn se ženio dvaput: s Milevom Marić (1903. – 1919.), s kojom je imao troje djece (Lieserl, Hans Albert i Eduard), i s Elsom Löwenthal (1919. – 1936.), svojom rođakinjom. Sudbina njegove prve kćeri Lieserl ostaje nepoznata jer nema pouzdanih podataka o njenom životu nakon ranog djetinjstva.

Mileva Marić (19. Decembar 1875. – 4. avgust 1948.) bila je srpska fizičarka i matematičarka. Studirala je na Politehničkom univerzitetu u Cirihu, gdje je upoznala Ajnštajna i bila je jedna od rijetkih žena tog vremena s visokim obrazovanjem u nauci, iako nije dobila diplomu zbog neuspjeha na završnom ispitu.

Postoje rasprave o njnom mogućem doprinosu Ajnštajnovim ranim radovima, posebno specijalnoj relativnosti, ali nema konačnih dokaza koji bi to potvrdili.

Bio je poznat po svojoj šarmantnoj, ali ekscentričnoj osobnosti, često viđen s neurednom kosom i jednostavnom odjećom.

Njegovo nasljeđe je ogromno: teorija relativnosti i dalje je kamen temeljac fizike, dok su njegovi doprinosi kvantnoj teoriji uticali na razvoj tehnologija poput lasera i poluvodiča. Ajnštajn ostaje simbol naučne genijalnosti i humanizma, a njegovo ime sinonim je za intelektualnu izvrsnost, navodi Index.hr.

Related Topics:

Zanimljivosti

SVIJET PRED NAJGORIM SCENARIJEM! Isplivao dokument od 1.350 stranica koji krije jezivu istinu o sudbini čovječanstva!

Više od 600 naučnika iz 86 zemalja upozorilo je da se stanje svjetskih okeana ubrzano pogoršava usljed klimatskih promjena, zagađenja i sve većeg pritiska ljudskih aktivnosti.

Ključni nalazi izvještaja UN-a: 

  • U izradi izvještaja učestvovalo je 600 naučnika iz 86 zemalja.
  • Okeani se zagrijavaju brže nego ranije.
  • Nivo mora porastao je sa oko 2 mm godišnje na 4,3 mm godišnje.
  • Zakiseljavanje okeana ugrožava morske ekosisteme.
  • Mikroplastika utiče na više od 4.000 vrsta.

Naime, u novom izvještaju Ujedinjenih nacija navodi se da su pojedini morski ekosistemi već dostigli ili se približavaju kritičnim tačkama nakon kojih bi posljedice mogle biti teško popravljive.

Da se stanje okeana “pogoršava”, upozorile su Ujedinjene nacije u novom naučnom izvještaju i pozvale države na “hitno djelovanje” protiv ubrzanog zagrijevanja, zagađenja i ugrožavanja podvodnog života.

“Okean je temelj života na Zemlji. Njegovo zdravlje je ozbiljno ugroženo jer se ekosistemi i staništa približavaju kritičnim tačkama preokreta ili su ih već prešli“, pišu autori izvještaja objavljenog u ponedjeljak, u čijoj je izradi učestvovalo 600 naučnika iz 86 zemalja.

U uvodu tog dokumenta dugog 1.350 stranica, Treće globalne procjene okeana (WOA III), autori poručuju da je potrebno hitno djelovanje. Izvještaj obuhvata period od 2018. do 2023. godine, prenosi France Presse.

Gutereš: Okean nije neiscrpan resurs

“Ne možemo nastaviti da okean posmatramo kao neiscrpan resurs“, upozorio je generalni sekretar UN Antonio Gutereš.

“Ovaj izvještaj mora biti alarm”, reagovala je nevladina organizacija Greenpeace, pozivajući na “stvaranje potpuno zaštićenih morskih rezervata u kojima će biti zabranjena svaka ljudska eksploatatorska aktivnost”, industrijski ribolov i rudarenje u dubokom moru, prenosi Nova.

Izvještaj ističe višestruke “pritiske” sa kojima se okeani suočavaju, a koji mijenjaju njihova fizička i hemijska svojstva – od klimatskih promjena do zagađenja i demografskih kretanja. Trenutno 37 odsto svjetskog stanovništva živi unutar 100 kilometara od obale.

Zagrijavanje i zakiseljavanje okeana

Jedna od posljedica je ubrzano zagrijavanje: 16 odsto ukupnog zagrijavanja okeana u posljednjih 70 godina dogodilo se nakon 2018. godine, prenosi France Presse. Okeani se sada suočavaju i sa pojačanim zakiseljavanjem, a posljedica zagrijavanja je i ubrzanje porasta nivoa mora zbog toplotnog širenja vode, uz topljenje glečera.

Sa prosječnih dva milimetra godišnje prije 2015. godine, porast nivoa okeana povećao se na 4,3 milimetra godišnje u 2023. godini.

Arktik bez leda već do 2035. godine?

Hipoteza o Arktičkom okeanu bez leda krajem ljeta do 2035. godine sada se smatra mogućom, dodaje se.

Opasna sredstva za čišćenje, antibiotici i plastika

Neki istorijski zagađivači poput žive su u opadanju, ali se povećava prisustvo drugih, poput sredstava za čišćenje, ostataka lijekova kao što su antibiotici, a posebno plastike, čiji najsitniji fragmenti utiču na više od 4.000 vrsta.

U izvještaju se naglašava da je usvajanje Sporazuma o otvorenom moru, koji je stupio na snagu u januaru, “odlučujući korak”, ali da “izazov i dalje ostaje prevazilaženje fragmentacije“ između država i sektorskih interesa u trenutku kada se multilateralizam nalazi u ozbiljnoj krizi.

Nastavi čitati

Zanimljivosti

ŠTA JE SLJEDEĆE: Napravili sir od bakterija slavnih osoba

Na prvi pogled zvuči kao šala ili scenario za neobičan naučnofantastični film, ali riječ je o stvarnom projektu koji je spojio umjetnost, nauku i hranu na način koji je istovremeno izazvao gađenje i znatiželju.

U londonskom Muzeju Viktorije i Alberta (Victoria and Albert Museum) još 2019. godine predstavljeni su sirevi napravljeni uz pomoć bakterija prikupljenih sa tijela poznatih britanskih ličnosti.

Neobični projekat bio je dio izložbe ”Hrana: Veća od tanjira”, posvećene budućnosti ishrane i odnosu čovjeka prema mikroorganizmima.

Sir od bakterija iz pazuha, nosa i pupka
U okviru projekta nazvanog ”Selfmade”, naučnici i umjetnici prikupili su bakterije sa različitih dijelova tijela poznatih osoba, uključujući pazuhe, nos, uši i pupak.

Mikroorganizmi su zatim uzgojeni u laboratoriji i korišteni kao starter kulture u procesu proizvodnje sira.

Drugim riječima, bakterije sa ljudske kože pomogle su da se mlijeko pretvori u sir.

Među poznatim ličnostima koje su učestvovale u projektu bili su slavni kuvar Heston Blumental (Heston Blumenthal), muzičar Aleks Džejms (Alex James) iz grupe Blur, reper Profesor Grin (Professor Green), spisateljica Rubi Tando (Ruby Tandoh) i Grejem “Sags” Mekferson (Graham “Suggs” McPherson), pjevač grupe Madness.

Mikrobni portreti poznatih
Svaka osoba bila je povezana sa određenom vrstom sira, od čedara i mocarele do stiltona.

Iako je mnogima sama ideja djelovala odbojno, upravo je to bila jedna od glavnih poruka izložbe.

Autori projekta željeli su da pokažu kako bakterije nisu nužno nešto prljavo ili opasno. Naprotiv, bez mikroorganizama ne bi postojale brojne namirnice koje svakodnevno koristimo, uključujući jogurt, hljeb, vino, pivo i sir.

Sirevi napravljeni u okviru projekta nisu bili namijenjeni degustaciji. Umjesto toga, bili su izloženi pod staklenim kupolama kao umjetničko-naučni eksponati.

Autori su ih opisivali kao svojevrsne ”mikrobne portrete” poznatih osoba.

Izazvali gađenje, ali i fascinaciju
Posjetioci izložbe umjesto fotografija ili autograma gledali su sir nastao pomoću bakterija karakterističnih za određenu osobu.

Koliko god ideja djelovala neobično, cilj projekta nije bio samo da šokira javnost.

Izložba je trebalo da podstakne ljude da drugačije razmišljaju o hrani, ljudskom tijelu, higijeni i ulozi bakterija u svakodnevnom životu.

Sir napravljen od bakterija slavnih osoba vjerovatno nikada neće završiti na nečijem tanjiru, ali je u jednom svakako uspio – privukao je ogromnu pažnju javnosti i pokrenuo raspravu o granicama između nauke, umjetnosti i hrane, prenosi Dnevno.hr.

Nastavi čitati

Zanimljivosti

NIJE ŠALA! UIO prodaje švercovane lame

Uprava za indirektno oporezivanje UIO Bosne i Hercegovine, Regionalni centar Tuzla pokušaće prekosutra da proda tri lame, životinje čije je porijeklo Južna Amerika.

Njih je na jednom imanju u graničnom dijelu sa Srbijom prošlog mjeseca zatekla Granična policija i oduzela od vlasnika jer su zatečene bez veterinarsko zdravstvene dokumentacije.

„Za iste je određen karantin i pregledane su od strane veterinarskog inspektora. Osnovni sud u Bijeljini je pokrenuo zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka protiv fizičkog lica. Lame su predate UIO, RC Tuzla s ciljem dalje prodaje pravnim licima“, rečeno je iz UIO BIH na upit CAPITAL-a.

Kako su dodali, životinje su starosti između tri i šest mjeseci.

Inače, pravo učešća na licitaciji će imati samo pravna lica uz prethodno predočenu ličnu kartu ili pasoš, odnosno punomoć o zastupanju.

„Lica zaposlena u Upravi za indirektno oporezivanje, kao i njihovi srodnici do trećeg koljena linijskog ili tazbinskog krvnog srodstva ne mogu biti ponuđači“, navodi se u oglasu.

Direktna prodaja će se održati u prostorijama sjedišta Regionalnog centra Tuzla.
Capital

Nastavi čitati

Aktuelno