Dok građani Republike Srpske već mjesecima osjećaju udar po džepu zbog skuplje struje, finansijski podaci banjalučke „Elektrokrajine“ otvaraju neprijatna pitanja o tome gdje zapravo završava novac prikupljen od naroda. Iako su računi za struju uvećani zbog rasta mrežarine, dobit ovog distributivnog giganta u trećem kvartalu ove godine doživjela je sunovrat i pala za gotovo 46 odsto u odnosu na isti period prošle godine.

Finansijski izvještaji pokazuju da je „Elektrokrajina“ od jula do septembra prošle godine ostvarila dobit od 1,89 miliona KM, dok je u istom periodu ove godine profit pao na tek 1,03 miliona KM — što je manjak od oko 863.000 KM. Podsjećanja radi, od 1. februara mrežarina u Srpskoj poskupjela je za 20 odsto, što je direktno uvećalo mjesečne račune domaćinstava za približno deset odsto, iako su distributeri prvobitno tražili udar od čak 46 procenata.

Prihodi skočili za šest, a potrošili sedam miliona maraka više

Analiza poslovanja otkriva nevjerovatan paradoks: preduzeću prihodi uopšte nisu pali, već su značajno porasli! U trećem kvartalu prihodovano je 44,06 miliona KM u odnosu na lanjskih 37,75 miliona KM, što je skok od 6,31 milion KM.

Međutim, rashodi su rasli još agresivnije — skočili su sa 35,86 na čak 43,04 miliona KM. Drugim riječima, „Elektrokrajina“ je zaradila preko šest miliona više zahvaljujući građanima, ali je istovremeno uspjela da spiska dodatnih 7,18 miliona KM!

Milioni otišli na plate i naknade

Kada se pogleda struktura troškova, jasno je šta je „pojelo“ profit. Među stavkama koje su najviše eksplodirale prednjače troškovi plata, naknada i ostalih ličnih primanja, koji su uvećani za čak 2,22 miliona KM. Pored toga, zabilježen je i rast troškova amortizacije za 1,76 miliona KM, pa je upravo ovaj munjevit rast rashoda oborio kvartalni rezultat na koljena.

Direktor „Elektrokrajine“ Saša Popović ranije je pravdao smanjenje dobiti najavom knjiženja ranije započetih investicija, ali iz zvaničnog devetomjesečnog izvještaja nije moguće precizno utvrditi koliko su ta ulaganja zaista kumovala ovom padu.

Iako preduzeće zahvaljujući odličnom prvom polugodištu na nivou devet mjeseci bilježi ukupnu dobit od 9,16 miliona KM (što je 62,5 odsto više nego lani), ostaje gorak ukus trećeg kvartala u kom su troškovi rasli znatno brže od priliva, a građanima ostali samo viši računi.

BL portal

Bosna i Hercegovina zvanično se uskladila sa novim, dosad najobimnijim paketom sankcija Evropske unije usmjerenim protiv Ruske Federacije. Ovaj paket direktno pogađa jezgro ruske vojne mašinerije, stavljajući na crnu listu više od 1.500 fizičkih lica i preduzeća povezanih sa agresijom na Ukrajinu.

Savjet Evropske unije saopštio je da se ukupno devet zemalja van bloka pridružilo ovim restriktivnim mjerama: Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Albanija, Sjeverna Makedonija, Ukrajina, Moldavija, Norveška, Island i Lihtenštajn.

„Ove države će obezbijediti da njihove nacionalne politike budu u skladu sa ovom odlukom Savjeta. Evropska unija prima na znanje ovu obavezu i pozdravlja je”, navedeno je u zvaničnom saopštenju iz Brisela.

Ovim proširenjem, ukupan spisak sankcionisanih pod okriljem EU narastao je na impresivnih 2.941 pojedinca i 1.835 pravnih subjekata.

Direktni udar na vojnu industriju vrijednu 20 milijardi evra
Novi paket sadrži imena 826 preduzeća i 743 pojedinca, a definisan je na osnovu internih dokumenata Vlade Ruske Federacije o dodjeli subvencija vojno-industrijskom sektoru.

Prema odluci koju potpisuje šefica diplomatije EU Kaja Kalas, mjere su odgovor na intenzivirane napade na ukrajinsku civilnu infrastrukturu, a fokus je stavljen na proizvođače i dobavljače srednjeg nivoa koji zapošljavaju preko 250.000 ljudi i generišu godišnji promet od najmanje 20 milijardi evra.

Riječ je o kompanijama koje obezbjeđuju ključne komponente za napredne sisteme naoružanja — projektile, bespilotne letjelice i vojne avione:

Elektronika i mikrotehnologija: Poluprovodnici, integrisana kola i namjenski računari;

Sistemi veze: Radari, antene i primopredajnici;

Vojna oprema: Avijacijski, satelitski i raketni sistemi, optika, navigacija, municija i eksplozivi.

Potpis u Briselu, blokada na terenu: Zašto BiH ne sprovodi obaveze?
Iako se BiH formalno redovno pridružuje deklaracijama i paketima Evropske unije preko svojih diplomatskih predstavnika, u praksi se sankcije gotovo uopšte ne implementiraju.

Glavni razlog leži u političkom vetu iz Republike Srpske. Vlasti u Banjaluci, predvođene rukovodstvom SNSD-a i bivšim predsjednikom Miloradom Dodikom, u kontinuitetu odbijaju da daju saglasnost u Savjetu ministara BiH za operativno provođenje restriktivnih mjera prema Moskvi.

Zbog tog institucionalnog zastoja:

Ruske kompanije i sankcionisani subjekti nesmetano nastavljaju poslovanje, pretežno na teritoriji Republike Srpske;

Zabilježeni su brojni ulasci lica sa međunarodnih potjernica i crnih listi.

Najdrastičniji primjer predstavlja slučaj Mihaila Zvinčuka, osnivača ruske propagandne mreže Rybar, koji je boravio u BiH tokom opštih izbora bez ikakvog zadržavanja od strane nadležnih službi, da bi samo dva dana nakon napuštanja zemlje bio uhapšen u Crnoj Gori upravo na osnovu sankcija koje je Podgorica, za razliku od Sarajeva, sprovela u praksi.

Projekat „Južna gasna interkonekcija”, strateški gasovod koji je trebalo da označi istorijsko kidanje energetske zavisnosti Bosne i Hercegovine od Moskve, ponovo je gurnut u duboku fioku. Ni dolazak ljudi sa direktnom podrškom novog američkog predsjednika Donalda Trampa, niti milioni dolara spremni za investicije, za sada ne mogu da slome specifičan lavirint balkanskih političkih opstrukcija.

Plan Vašingtona je jasan: povezati Federaciju BiH sa terminalom za tečni prirodni gas (LNG) na hrvatskom ostrvu Krk i plasirati američki gas na domaće tržište. Međutim, scenario koji je godinama zadavao glavobolje administraciji Džoa Bajdena sada dobija svoj nastavak, ali sa potpuno zamijenjenim ulogama.

Trampovi investitori kupili firmu, pa udarili u zid
Nakon pobjede Donalda Trampa na izborima, dio njegovog tima zadužen za energetsku ekspanziju bacio je oko na Bosnu i Hercegovinu. Operacija je izvedena munjevito — ljudi sa predsjedničkom podrškom registrovali su firmu AAFS u saveznoj državi Vajoming, a potom preuzeli istoimeno sarajevsko preduzeće koje je od 2020. poslovalo sa avionskim gorivom.

Time je američki privatni kapital, uz snažan politički vjetar iz Vašingtona, formalno ušao u igru kao glavni nosilac projekta. Međutim, kada je trebalo preći sa papira na teren, pojavili su se dobro poznati problemi.

Obrt decenije: Nekad kočio Mostar, a ko sada vuče ručnu?
Tokom mandata bivšeg američkog ambasadora Majkla Marfija, glavna kočnica bio je HDZ u Mostaru. Strahujući da će sarajevski „BH gas” preuzeti apsolutnu kontrolu nad distribucijom energenta, predstavnici Hrvata tražili su formiranje sopstvenog preduzeća u Mostaru. Pritisak SAD tada je rezultirao kompromisnim zakonom po kojem je „BH gas” ostao nosilac, uz obećanje većeg uticaja hrvatskih kadrova u upravi — što je Mostar kasnije tiho minirao.

Sada je situacija dijametralno suprotna. Sarajevo je to koje nema nikakav razlog za žurbu:

Američki investitor praktično je istisnuo domaći „BH gas” iz vođenja multimilionskog posla.

Bošnjački politički krugovi ne žele prepustiti kontrolu nad vitalnim resursom privatnoj kompaniji.

Obećanje SAD da „BH gas” ostane jedini uvoznik gasa nije odagnalo sumnje o gubitku stvarne kontrole nad infrastrukturom.

Pritom, ni Mostar ne skriva nezadovoljstvo jer bi lokalnim firmama pripao tek neznatan dio kolača, dok bi sve konce vukao isključivo američki konzorcijum.

Misterija nestale dokumentacije i propale trase
Kao paravan za novu blokadu poslužila je administrativna zavrzlama. Direktor AAFS-a Amer Bekan nedavno je otkrio da im „BH gas” ne može ustupiti ključnu pripremnu dokumentaciju i studiju izvodljivosti, tvrdeći da su ti dokumenti vlasništvo Evropske unije i da Brisel odbija da ih preda. Iz Delegacije EU kratko su poručili da s tim problemom nisu ni upoznati, dok „BH gas” ćuti.

Čak i da dokumentacija postoji, pitanje je koliko vrijedi. Federalni ministar energije Vedran Lakić potvrdio je da ranije zacrtana trasa više nije u opticaju zbog neriješenog pitanja državne imovine.

To znači samo jedno — potrebna je potpuno nova studija izvodljivosti, što realizaciju odlaže godinama. Dok se u Vašingtonu prave geopolitičke računice o istiskivanju ruskog uticaja, na terenu u BiH ponovo dominira provjereni mehanizam: ako kontrola nad resursom ne pripada nama, gasovod neće ni proći.