Connect with us

Svijet

NEVIDLJIVO ORUŽJE 21. VIJEKA: Kako Kina drži svijet u šaci preko rijetkih minerala i zašto Zapad ulazi u najskuplju trku do sada

Kako Kina kontroliše srce moderne tehnologije, zašto Zapad kasni tri decenije i može li u narednih 10 godina preokrenuti najopasniju zavisnost savremenog svijeta?

Rijetki minerali nalaze se u samom srcu moderne tehnologije – od pametnih telefona i električnih vozila, do borbenih aviona i sistema vještačke inteligencije. Iako većina ljudi nikada nije čula za njih, bez ovih materijala savremeni svijet kakav poznajemo ne bi mogao da funkcioniše. Kina danas kontroliše gotovo čitav globalni lanac snabdijevanja rijetkim mineralima, a Zapad tek sada pokušava da nadoknadi izgubljene decenije.

Kina i potpuna kontrola nad kritičnim sirovinama

Kina trenutno posjeduje oko 60–70 odsto svjetske proizvodnje rude rijetkih minerala i gotovo 90 odsto kapaciteta za njihovu preradu. Kod teških rijetkih metala, poput disprozijuma i terbiuma, njen udio dostiže čak 95–99 odsto, čime praktično ima monopol nad materijalima koji su nezamjenjivi u visokoj tehnologiji i vojnoj industriji.

Nedavne kineske kontrole izvoza germanijuma, galijuma, antimona i drugih ključnih minerala pokazale su koliko je globalni lanac snabdijevanja krhak. Zapadni proizvođači automobila i odbrambena industrija već osjećaju posljedice, jer se pokazalo da jedna država može ozbiljno usporiti tehnološki i vojni razvoj drugih zemalja – bez ijednog ispaljenog metka.

Rijetki minerali kao strateško oružje

Ova situacija odvija se u trenutku pojačanog rivalstva između Sjedinjenih Država i Kine, koje se bore za tehnološko, vojno i ekonomsko vođstvo. Industrije koje zavise od rijetkih minerala – poluprovodnici, električna vozila, čista energija, robotika i avio-industrija – predstavljaju stubove buduće globalne ekonomije.

Kina je svoju dominaciju gradila decenijama, kroz dugoročno planiranje, državne subvencije i blaže ekološke standarde. Zapadne zemlje su, s druge strane, dozvolile gašenje sopstvenih kapaciteta zbog visokih troškova i strogih regulativa. Kada je zavisnost postala strateški problem, Kina je već kontrolisala gotovo cijeli lanac – od rudnika do gotovih proizvoda.

Da razmjeri problema budu jasniji, jedan borbeni avion F-35 sadrži oko 420 kilograma rijetkih minerala, dok podmornica klase Virginia koristi više od 4.000 kilograma. Ove brojke pokazuju da pitanje snabdijevanja nije samo ekonomsko, već i direktno bezbjednosno.

Kako Zapad pokušava da se izvuče iz zavisnosti

U posljednjih pet godina, Zapad je uradio više nego u prethodne tri decenije. SAD su od 2020. godine uložile više od 400 miliona dolara u obnovu domaćeg rudarenja i prerade. Rudnik Mountain Pass u Kaliforniji ponovo proizvodi okside lakih rijetkih minerala uz podršku Ministarstva odbrane, dok je kompanija MP Materials samo 2024. proizvela više od 1.300 tona neodimijum-praseodimijum oksida.

U Teksasu se privodi kraju izgradnja fabrike magneta sa planiranim kapacitetom od 1.000 tona NdFeB magneta godišnje, dok je australijski Lynas dobio više od 150 miliona dolara za izgradnju postrojenja za preradu rijetkih minerala u SAD. Početkom 2025. godine, kompanija USA Rare Earth objavila je proizvodnju 99,1 odsto čistog disprozijum oksida, što predstavlja veliki iskorak ka nezavisnosti od Kine.

Evropa kasni, ali pokušava da uhvati korak

Evropska unija je 2023. usvojila Zakon o kritičnim sirovinama, sa ciljem da do 2030. obezbijedi 10 odsto domaće eksploatacije, 40 odsto prerade i 25 odsto reciklaže strateških sirovina. Obeleženo je 47 domaćih i 13 stranih projekata kao strateški važnih, uz ubrzane dozvole i finansiranje.

Ipak, Evropa i dalje zavisi od Kine za više od 95 odsto snabdijevanja, dok su mnogi projekti još uvijek u fazi pilot-postrojenja. Prelazak na punu industrijsku proizvodnju biće dug, skup i tehnički zahtjevan.

Skup, spor i neizbježan put

Zaključak je jasan: Zapad je ušao u trku u kojoj pokušava da za deset godina nadoknadi ono što je Kina gradila trideset. Put će biti skup i spor, ali cilj je dostižan. Države su već počele direktno da učestvuju u tržištu – od garantovanih cijena, do državnih ulaganja i nacionalnih zaliha.

U narednoj deceniji, rijetki minerali biće jedan od ključnih faktora globalne moći. Vještačka inteligencija, autonomni sistemi, napredna odbrana, električni transport i čista energija zavisiće od sigurnog i stabilnog snabdijevanja ovim, javnosti gotovo nevidljivim, ali strateški presudnim materijalima.

Banjaluka24

Related Topics:

Svijet

Internet stiže iz stratosfere: OVO MIJENJA SVE

Američka vazduhoplovna kompanija Sceye razvija revolucionarni sistem HAPS (High-Altitude Platform Systems), koji bi mogao da zamijeni dio klasičnih baznih stanica i omogući stabilan 5G signal čak i u područjima gdje danas nema mobilne pokrivenosti.

Riječ je o solarnim letjelicama ispunjenim helijumom koje lete u stratosferi na visini od oko 20 kilometara, znatno iznad komercijalnih aviona, odakle emituju mobilni signal prema korisnicima na zemlji.

Osim telekomunikacija, platforma je osmišljena i za praćenje prirodnih katastrofa poput šumskih požara, oluja i poplava u realnom vremenu.

Solarna energija omogućava višednevni boravak u vazduhu

Glavni model, nazvan SE2, dug je oko 65 metara i prekriven solarnim panelima koji tokom dana pune baterije za rad tokom noći.

Zahvaljujući naprednim sistemima za upravljanje letom, letjelica može da ostane gotovo nepomična iznad istog područja uprkos promjenama vjetra, čime obezbjeđuje kontinuiranu pokrivenost mobilnim signalom.

Tokom najnovijih testiranja Sceye je uspješno zadržao platformu u vazduhu više od 12 dana, pri čemu je više od 88 sati ostala iznad odabranog područja, što predstavlja važan korak ka komercijalnoj primjeni ove tehnologije.

Prve usluge očekuju se već ove godine

Kompanija Sceye sarađuje sa japanskim SoftBankom, koji planira pokretanje pretkomercijalnih HAPS usluga tokom 2026. godine, prvenstveno za povezivanje udaljenih područja i obnovu komunikacija nakon prirodnih katastrofa.

Stručnjaci smatraju da bi ovakve “leteće bazne stanice” mogle postati važan dio budućih 6G mreža, jer nude manju latenciju od satelitskih sistema i znatno širu pokrivenost od klasičnih zemaljskih baznih stanica.

Ako se testiranja pokažu uspješnim, ovakve letjelice mogle bi u narednim godinama postati uobičajen prizor na nebu iznad velikih i slabo naseljenih područja, navodi “bgr“.

 

Nastavi čitati

Svijet

KRIZA ZA STANOVE U NJEMAČKOJ: Kirije rastu, a ponuda za izdavanje pala 12 odsto

Svjetska ekonomska situacija uveliko utiče i na stanje na tržištu nekretnina, pa se cijene gotovo svakodnevno mijenjaju.

Stanje na tržištu nekretninama izaziva nezadovoljstvo među građanima koji bi da kupe stan ili da iznajme, a iako je važilo da je Njemačka stabilna zemlja, naročito kada je reč o nekretninama, skon cijena u posljednje vrijeme, razočarao je njene građane.

Naime, prema Institutu njemačke privrede (IW), stanarine u Njemačkoj su u posljednje vrijeme prilično skočile, pa su u drugom kvartalu bile četiri odsto više nego u isto vrijeme prošle godine.

Naravno, kao što je i očekivano, najviše su porasle u velikim gradovima izvan najvećih metropola, gdje je rast iznosio 4,9 odsto. Međutim, i među velikim gradovima se osjećaju velike razlike, navodi DPA.

Najveći skok cijena zabeležen je u Kelnu, gdje su kirije porasle za 7,9 odsto, Hamburg je sljedeći na listi sa porastom 5,5 odsto, dok je na drugom kraju liste, znatno manji skok zabijležen u Štutgartu, 0,9 odsto i u Berlinu, svega jedan odsto.

A dok skaču cijene, opada ponuda stanova za iznajmljivanje. Prema navodima, u poređenju sa 2022. godinom, ponuda stanova je opala za čak 12 odsto, a ponovo prednjače veliki gradovi.

Nestašica stanova za izdavanje je posebno u mnogim velikim gradovima. U Hamburgu se ponuda stanova prepolovila, dok je u Frankfurtu oglasa manje za 43 odsto.

Prema navodima, glavni razlog je što mnogi ljudi ostaju u stanovima koji ne odgovaraju njihovoj životnoj situaciji — preveliki su ili premali — jer ne žele da se odreknu povoljnih kirija, naveo je ekonomista IW-a za nekretnine Peka Zagner.

Na tržištu gdje su cijene umjereno porasle, situacija je potpuno drugačija.

Skočile su cijene i stanova u vlasništvu i porodičnih kuća za jednu ili dvije porodice, za po 0,8 odsto u odnosu na isti kvartal prošle godine.

Nastavi čitati

Svijet

NOVE TENZIJE NA BLISKOM ISTOKU: Evropska aviokompanija obustavila letove ka Dubaiju i Rijadu

Er Frans obustavlja letove ka Dubaiju i Rijadu zbog bezbjednosne situacije u regionu. Odluka je donijeta radi zaštite putnika i posada.

Francuska aviokompanija Er Frans obustavila je letove ka Dubaijuu Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Rijadu u Saudijskoj Arabiji zbog bezbednosne situacije u regionu, saopštila je danas kompanija.

“Bezbjednost naših putnika i posada naš je apsolutni prioritet”, navodi se u saopštenju Er Fransa, koji je odluku doneo zbog pogoršanja bezbjednosnih prilika nakon intenziviranja iranskih udara na zemlje Persijskog zaliva, prenosi BFM TV.

Letovi za Rijad biće obustavljeni do 24. jula, odnosno do 25. jula za polaske iz saudijske prestonice, dok su letovi za Dubai suspendovani do 27. jula, odnosno do 28. jula za polaske iz tog grada, prenosi b92 pisanje Tanjuga.

Kompanija je navela da kontinuirano prati razvoj geopolitičke situacije na destinacijama i u vazdušnom prostoru kojim njeni avioni saobraćaju, ističući da će obnavljanje letova zavisiti od dalje procjene bezbjednosnih uslova na terenu.

Nastavi čitati

Aktuelno