Connect with us

Svijet

DA LI JE MOGUĆE!? Ljulja se Orbanov tron nakon 15 godina

Po prvi put poslije 15 godina na vlasti, “tron” mađarskog premijera Viktora Orbana je u ozbiljnoj opasnosti.

Parlamentarni izbori, koji će biti održani u aprilu 2026. godine, mogli bi postati prekretnica u mađarskoj politici, jer po prvi put poslije 15 godina i drugog mandata Viktora Orbana, vladajuća stranka Fides gubi na anketama.

Lider najveće opozicione stranke Tisa, Peter Mađar, bio je Orbanov nekadašnji saveznik, a sada mu je najlući protivnik. Bivši član vladajuće mađarske stranke Fides, Mađar je privukao pažnju cijele zemlje kada je javno objavio ostavku na sve vladine pozicije usred skandala sa predsjedničkim pomilovanjem u februaru 2024. godine, nakon što je izrazio duboko nezadovoljstvo načinom na koji Fides upravlja zemljom.

Skandal sa predsjedničkim pomilovanjem tadašnje predsjednice Katalin Novak izbio je 2. februara 2024. godine, kada je otkriveno da je 2023. godine Novak pomilovala Endrea Konju, bivšeg zamjenika direktora Dječijeg doma “Košut Žuža” u Bičkeu, koji je osuđen za pomaganje u prikrivanju seksualnog zlostavljanja djece svog pretpostavljenog tako što je primorao jednu od žrtava da povuče svoje priznanje.

Od tada, Mađarova popularnost je u rapidnom porastu. Na izborima za Evropski parlament 2024. godine, njegova stranka je obezbijedila drugo mjesto iza Fidesa, osvojivši skoro 30 odsto, što je najveći broj i procenat glasova bilo koje stranke osim Fidesa od 2006. godine. On se identifikuje kao “kritički” proevropski i konzervativni liberal.

Mađarska je dugo bila pod lupom evropskih institucija zbog nazadovanja u demokratskim standardima. Nedavni izvještaj od 25. novembra 2025. godine, koji je usvojila velika većina u Evropskom parlamentu, navodi da se zemlja pretvorila u “hibridni režim izborne autokratije”.

Da li Tisa to, zapravo, može?
Poraz Fidesa, predvođenog premijerom Viktorom Orbanom, koji je neprekidno na vlasti od maja 2010. (a prethodno od 1998. do 2002. godine), mogao bi da označi prekretnicu za zemlju. Ali da bi se to dogodilo, mora se pojaviti alternativni predlog koji je sposoban da potkopa strukturu moći koju je Fides izgradio tokom svog dugog perioda dominacije nad mađarskom politikom i da odgovori na potrebe i očekivanja građana umornih od autoritarnog i nefunkcionalnog režima, navodi se u analizi Italijanskog instituta za međunarodne političke studije.

Prva velika prepreka sa kojom se suočavaju Orbanovi izazivači leži u izbornom zakonu iz 2011. godine koji je Fides promovisao nakon ubjedljive pobjede 2010. godine. Reforma je skoro prepolovila broj poslanika, ukinula drugi krug i povećala bonus koji se dodjeljuje pobjedniku većine. Tačno 199 članova parlamenta bira se po mješovitom sistemu: 106 u jednomandatnim izbornim jedinicama i 93 kroz nacionalno proporcionalno rješenje. Izborni cenzus je postavljen na pet odsto za stranke, dok se za koalicije povećava na 10 odsto za dvije stranke i 15 odsto za tri ili više stranaka.

Do sada je ovaj izborni sistem kažnjavao opozicione stranke, koje su ostale podijeljene i fragmentirane i nisu bile u stanju da izgrade kredibilnu vladajuću alternativu Fidesu i njegovom lideru.

Male ideološke razlike
Da li Fides, predvođen Peterom Mađarom, to može da promjeni?

Jedna stvar koju treba istaći je da se, uprkos Orbanovim tvrdnjama, Fides suštinski ne razlikuje mnogo od vladajuće Tise. Zauzima umjeren prostor i prihvata tradicionalne nacionalne vrijednosti, viđene kao društvena veza, a ne kao izvor polarizacije. Jedna od njenih ključnih snaga leži u predstavljanju sebe kao alternative dugogodišnjoj bipolarnoj dinamici između Fidesa i ljevičarske opozicije, koju Mađar smatra delimično odgovornom za nedostatak političkih promjena.

Mađarov politički program ne počiva na krutom ideološkom okviru. Bazu stranke uglavnom čine bivši glasači opozicije i bivši pristalice Fidesa, ujedinjeni u cilju poraza Orbana. S jedne strane, Mađar ističe najproblematičnije aspekte Orbanove vladavine, kao što su korupcija i netransparentnost.

S druge strane, izbjegava zauzimanje jasnih stavova o osjetljivim pitanjima, uključujući migracije, LGBT+ prava, autonomiju univerziteta i ulogu nevladinih organizacija.

Tisa ipak može ukazati na nepovoljne ekonomske podatke za vladu. U 2023. godini, individualna kupovna moć mađarskih domaćinstava bila je samo 70 procenata prosjeka EU. U 2025. godini, Međunarodni monetarni fond je zabilježio ekonomski rast od 0.7 procenata, sa stopom inflacije od 4.5 procenata. Mađarska izgleda zarobljena u periodu ekonomske stagnacije, što je stavilo veliki teret na potrošnju na obrazovanje i zdravstvenu zaštitu.

Dok je rat u Ukrajini oblikovao domaću politiku i Fidesov narativ, pogoršanje ekonomskih uslova sada može smanjiti njegovu efikasnost kao Orbanovog alata za obezbjeđivanje podrške.

Loše vijesti za Orbana
Anketa Istraživačkog centra 21 pokazala je da stranku Tisa podržava 47 odsto odlučnih birača u poređenju sa 40 procenata za Fides. Treba istaći da se ta razlika smanjila sa 10 procentnih poena u oktobru, pokazala je anketa.

Podrška za Fides porasla je među glasačima starijim od 65 godina.

Sam Mađar je objavio rezultate druge ankete i internih mjerenja stranke na Facebooku, u kojim se navodi da je podrška stranke Fides 36 odsto, a Tise 53.

Čini se da situacija sa Orbana dodatno pogoršala nakon masovnih protesa u Budimpešti koje je predvodio Mađar.

Hiljade građana su nedavno izašle na ulice Budimpešte, marširajući do Orbanove kancelarije i zahtevajući njegovu ostavku zbog skandala sa zlostavljanjem u maloljetničkom pritvoru.

Nedavno objavljeni tajni video snimci koji prikazuju brutalno zlostavljanje zatvorenika snimljeni su prije mnogo godina u maloljetničkom pritvoru u Budimpešti i sada vrše novi pritisak na Orbana, samo četiri mjeseca prije ključnih izbora.

Ipak, životinja je najopasnija kada je ranjena – i nema sumnje da se Viktor Orban neće povući bez borbe, prenosi “b92”.

Related Topics:

Svijet

TRAMP UOČI IZBORA “Amerika će gorjeti kao Francuska ako demokrate pobijede”

Američki predsjednik Donald Tramp izjavio je da bi SAD mogle da se suoče sa sličnim haosom kakav je izbio tokom nasilnih nemira koji potresaju Francusku ukoliko demokrate pobijede na izborima za Američki kongres sljedećeg mjeseca, prenosi “Raša tudej”.

Tramp je u obraćanju novinarima ispred Bijele kuće upozorio da će Pariz uskoro postati muslimanski grad, okrivljujući ljevičarske političare da podstiču masovne migracije i nestabilnost širom Zapada.

On je dodatno pooštrio kritike, opisujući Francusku kao “nekada veliku naciju koju sada osvajaju, pljačkaju i spaljuju do temelja”.

Tramp je za nasilje okrivio migrante, džihadiste i komuniste, optužio evropske lidere da prepuštaju svoje zemlje ljudima koji nisu spremni da se integrišu i pozvao ih da zatvore granice prije nego što bude prekasno.

Francuska se suočava sa nasilnim nemirima koji su izbili prošlog mjeseca zbog nedostatka nastavnika i propadanja školskih objekata.

Stotine hiljada ljudi izašle su tokom vikenda na ulice, a demonstracije su prerasle u sukobe sa policijom, podmetanje požara, huliganstvo i pljačke. Uhapšeno je gotovo 2.400 lica, opljačkane su stotine poslovnih objekata, a širom zemlje zapaljene su zgrade. Povrijeđeno je oko 1.000 policajaca i pripadnika žandarmerije.

Nastavi čitati

Svijet

HAOS SE ŠIRI EVROPOM: Kako su nemiri zapalili gradove i zbog čega su mladi ljudi bijesni

Podstaknuti različitim lokalnim problemima, protesti su prošle sedmice izbili širom južne i zapadne Evrope, zahvativši Francusku, Albaniju, Italiju, Portugal i Španiju.

Demonstracije zbog rasta troškova života i loših uslova u prosvjeti potresaju Francusku još od kraja septembra, pri čemu su mnoge prerasle u nasilje, posebno one u subotu.

U međuvremenu, Albanija je ušla u sedmi dan antivladinih nereda, dok su protesti zbog opšte ekonomske krize zabilježeni u Italiji i u više gradova širom Portugala.

U Španiji su protesti usmjereni protiv previsokih cijena nekretnina i za pravo na krov nad glavom. Protesta je bilo i u drugim zemljama širom Starog kontinenta, ali ovdje je riječ samo o aktuelnim demonstracijama koje su prerasle u nasilje.

Američki predsjednik Donald Tramp oglasio se povodom protesta u Francuskoj koji su u subotu prerasli u žestoke sukobe, svalivši krivicu za haos na „migrante iz potpuno drugačijeg svijeta, ljude koji u srcu nose mržnju“. On je u objavi na svojoj društvenoj mreži „Truth Social“ u nedjelju pozvao vlasti u Parizu da zatvore granice.

Američke ambasade su u više navrata tokom ovog mjeseca izdale bezbjednosna upozorenja državljanima Sjedinjenih Američkih Država (SAD) u Francuskoj, Albaniji i Belgiji.

Francuska
Francuska se suočava sa višenedjeljnim nemirima koji traju od sredine septembra, kada su nastavnici u Gimnaziji „Sent Egziperi“ u Kreteju, jugoistočnom predgrađu Pariza, stupili u štrajk zbog hroničnog nedostatka kadra. Nakon nekoliko dana učenici su iz solidarnosti blokirali školu, zahtijevajući bolje uslove obrazovanja.

Bunt je prvo zahvatio Pariz, a potom se proširio na cijelu zemlju, pretvorivši se u opšte ekonomsko nezadovoljstvo:

Cijene energenata i namirnica drastično su porasle proteklih mjeseci, a kućni budžeti trpe žestok udar jer su cijene energije u septembru bile 21,3 odsto veće u poređenju sa istim periodom prošle godine.

Benzin je poskupio za 25,7 odsto, pokazuju podaci Nacionalnog zavoda za statistiku INSEE.

Nezaposlenost je u drugom kvartalu dostigla 8,3 odsto, u odnosu na 7,6 odsto prošle godine.

Najmanje 550.000 ljudi izašlo je na ulice širom Francuske u subotu, saopštio je ministar unutrašnjih poslova Loran Njunjez. On je naveo da je uhapšeno 1.800 osoba, dok je, prema posljednjim informacijama, povrijeđeno više od 1.000 policajaca i vatrogasaca.

Prodavnice su pljačkane, a automobili i kontejneri paljeni u više gradova, piše „Newsweek“. Zgrada gradske uprave u Limožu, sagrađena 1883. godine, oko 400 kilometara južno od Pariza, pretrpjela je teška oštećenja nakon što ju je zahvatio požar.

Američki potpredsjednički kandidat Džej Di Vens podijelio je na društvenoj mreži „Iks“ (X) snimak 143 godine starog zdanja u plamenu, optuživši „zapadne liberale“ za „uvoz trećeg svijeta“. Ni Tramp ni Vens nisu priložili dokaze koji bi potvrdili vezu između protesta i imigracije.

Značajan dio demonstranata u subotu odazvao se pozivima sa društvenih mreža da se reaktivira pokret „Žutih prsluka“, nastao 2018. godine u borbi protiv socijalne nepravde, pa su mnogi u masi nosili prepoznatljive fluorescentne prsluke. „Žuti prsluci“ najavili su „drugi čin“ za 24. oktobar i „treći čin“ za 31. oktobar.

Premijer Francuske Sebastijan Lekorni saopštio je danas da je naredio uvođenje djelimičnog policijskog časa u centralnim dijelovima pojedinih francuskih gradova.

Albanija
Nemiri u Albaniji eskalirali su nakon što su se srednjoškolci i studenti priključili širem antivladinom pokretu koji traži ostavku tamošnjeg premijera Edija Rame.

Ovim sukobima prethodili su višemjesečni protesti u Tirani pod vođstvom pokreta „Flamingo“, takozvana „Flamingo revolucija“. Pokret je osnovan u znak protivljenja izgradnji velikog luksuznog turističkog rizorta na južnoj obali Albanije, koji realizuje investiciona kompanija na čijem je čelu Džared Kušner, Trampov zet.

Demonstranti su u subotu zasuli policiju kamenicama, molotovljevim koktelima, signalnim raketama i pirotehnikom, dok su snage reda uzvratile suzavcem, vodenim topovima i jurišima uz upotrebu pendreka.

Prema posljednjim informacijama, tokom protesta održanih od 13. do 18. oktobra povrijeđene su 303 osobe, od čega 190 policajaca, 87 demonstranata i 26 prolaznika, saopštilo je danas Ministarstvo zdravlja te zemlje.

U Tirani je danas, sedmog dana protesta, došlo do novog sukoba demonstranata i policije ispred Ministarstva obrazovanja Albanije, kada su učesnici protesta počeli da bacaju flaše i kamenje na policiju, koja je uzvratila suzavcem, piše albanski „Euronews“. Nakon toga demonstranti su napustili područje u blizini Ministarstva obrazovanja i podijelili se u dvije grupe.

Takođe, učesnici protesta u Tirani upali su u Apelacioni sud i oštetili infrastrukturu, nakon čega je intervenisala policija, upotrijebila suzavac, izbacila pojedince iz zgrade i uhapsila ih.

Protesti se održavaju i u drugim albanskim gradovima, a situacija je eskalirala i u Kurbinu, gdje su demonstranti bacali molotovljeve koktele, od kojih se zapalila zgrada opštine. Policija je morala da primijeni silu kako bi odbila učesnike protesta.

Rama, koji predvodi vladu od 2013. godine i trenutno je u svom četvrtom premijerskom mandatu, odbacuje svaku mogućnost ostavke. On tvrdi da iza izazivanja incidenata stoje njegovi politički protivnici iz redova konzervativaca.

Italija
Sukobi demonstranata sa policijom izbili su u subotu u italijanskom gradu Milanu na skupu organizovanom protiv ratnih sukoba i skupoće. Tom prilikom demolirane su prodavnice i paljena imovina.

Iako je okupljanje počelo mirno, situacija je izmakla kontroli kada su maskirani izgrednici počeli da gađaju kordon interventne jedinice kamenicama, komadima granitnih kocki i drugim tvrdim predmetima, istovremeno paleći barikade sastavljene od baštenskih stolova. Policija je odgovorila vodenim topovima i suzavcem.

U nasilnim protestima u Milanu povrijeđeno je 14 policajaca, uhapšene su 32 osobe, a ukupno je privedena 271 osoba, uključujući 220 maloljetnika i oko 50 stranaca, javila je danas Ansa, pozivajući se na policijske izvore.

Gradonačelnik Milana Đuzepe Sala, predstavnik lijevog centra, poručio je da su „razlozi za nezadovoljstvo razumljivi, ali da se nasilje nad pripadnicima snaga reda i teško uništavanje gradske imovine ni na koji način ne mogu opravdati“.

Portugal
Desetine hiljada građana prošetale su ulicama Lisabona u subotu protestujući protiv drastičnog poskupljenja života i dugotrajne stambene krize, saopšteno je iz najvećeg sindikata u zemlji CGTP.

Aktivisti za pravo na krov nad glavom na sjeveru zemlje, u Portu, nedavno su podigli šatorsko naselje, koje je policija u međuvremenu uklonila.

Kao i susjedne države, Portugal je pogođen poskupljenjem hrane i goriva usljed inflacije izazvane sukobima na Bliskom istoku i ratom u Ukrajini, što se direktno odražava na međunarodna tržišta.

Portugal trpi jednu od najtežih stambenih kriza u Evropskoj uniji (EU), pošto su cijene nekretnina od 2013. godine porasle za čak 130 odsto, dok su nove zakupnine u proteklih godinu dana povećane za dodatnih 10,2 odsto.

Pored paprenih stanarina, udar na kućne budžete znatno je pojačan i rastom cijena hrane i goriva, izazvanim globalnim poremećajima na tržištu usljed ratova u Ukrajini i na Bliskom istoku.

Iako je vlast priznala da dostupnost stanova predstavlja ogroman problem, premijer Luis Montenegro i nadležni ministri apelovali su na građane da se uzdrže od nasilja i uličnih nereda kakvi potresaju druge evropske gradove.

I tamo je prethodnih dana dolazilo do sukoba s policijom.

Španija
U Madridu već treću sedmicu stotine demonstranata drže pod blokadom centralni trg Puerta del Sol, negodujući zbog previsokih stanarina. Neposredan povod za okupljanje bilo je prinudno iseljenje, a potom i smrt Marije del Karmen Abaskal.

Ova 87-godišnja starica, koja se kretala u invalidskim kolicima, iznesena je na nosilima iz svog stana, u kojem je živjela punih sedam decenija, nakon što je policija blokirala kvart i potisnula okupljene građane. Zbog izuzetno narušenog zdravstvenog stanja prebačena je u bolnicu, gdje je ubrzo preminula, dok tačan medicinski uzrok smrti još nije objavljen.

Regionalne vlasti u Madridu zatražile su momentalno raspuštanje šatorskog kampa na trgu i pokrenule sudske procedure. Zbog cjelokupne situacije u zemlji, Španija ide na vanredne izbore

Nastavi čitati

Svijet

NJEMAČKA VIŠE NIJE SIGURNA OPCIJA: Industrija ostala bez gotovo pola miliona radnih mjesta

Njemačka industrija izgubila je 496.000 radnih mjesta obuhvaćenih sistemom socijalnog osiguranja od početka 2019. do kraja 2025. godine, što predstavlja pad od 7,1 odsto, dok je u uslužnom sektoru u istom periodu otvoreno više od 2,2 miliona novih poslova, pokazuju danas objavljeni podaci minhenskog instituta Ifo.

Nova radna mjesta u uslužnom sektoru nastala su prvenstveno u zdravstvu i socijalnim uslugama, kao i u javnoj upravi, napominje se u izvještaju.

Smanjenje zaposlenosti u industriji posebno je pogodilo automobilski i mašinski sektor, koji su do sada bili među glavnim pokretačima njemačkog privrednog razvoja.

– Njemačka prolazi kroz ubrzanu strukturnu transformaciju. Ironično je što su upravo to sektori koji su do sada održavali naš prosperitet u padu – izjavio je direktor instituta Ifo u Drezdenu Joahim Ragnic.

Broj nezaposlenih u Njemačkoj pao je u septembru ispod tri miliona, ali je sezonsko poboljšanje na tržištu rada bilo slabije nego što je uobičajeno za ovo doba godine, saopštila je nedavno Savezna agencija za rad (BfA).

U septembru obično počinje jesenje poboljšanje na tržištima rada, ali sada na početku ovog perioda nema velike dinamike, rekla je predsjednica Savezne agencije za rad Andrea Nales, dodavši da je potražnja za radnicima u Njemačkoj i dalje relativno slaba, prenosi Sputnik.

Nastavi čitati

Aktuelno