Gotovo deset mjeseci nakon što su u javnost dospjeli prvi nalazi o povišenim koncentracijama olova u krvi stanovnika Vareša, još nije utvrđeno odakle olovo potiče niti jesu li preduzete odgovarajuće mjere za zaštitu stanovništva.

Prema podacima koje je ACT dobio od Doma zdravlja Vareš, tokom januara i februara ove godine provedena su ukupno 193 testiranja na prisustvo olova u krvi. U prvom krugu, od 110 testiranja, čak 44 rezultata, odnosno 40 odsto, bila su iznad referentnih vrijednosti. U drugom krugu povišene vrijednosti zabilježene su u 19 od 49 testiranja, a u trećem u devet od 34.

Najviša izmjerena koncentracija iznosila je 29,5 mikrograma po decilitru krvi. Zbirni podaci ne pokazuju da li su pojedini stanovnici testirani više puta. Iako su nalazi izazvali ozbiljnu zabrinutost stanovništva, izvor izloženosti olovu još nije utvrđen.

Slučaj trovanja stanovnika Vareša olovom i ranije je dospio u žižu javnosti, posebno nakon informacija da je Državna agencija za istrage i zaštitu (SIPA) pokrenula istragu o ovom problemu. Ovaj slučaj otvorio je i pitanje odgovornosti nadležnih institucija, posebno u kontekstu rudarskih aktivnosti na području Vareša.

Fondacija ACT sada upozorava da iskustva drugih država pokazuju koliko opasno može biti odgađanje institucionalne reakcije. U peruanskom gradu La Oroya, prema podacima iz istraživanja, čak 99 odsto djece imalo je izrazito povišene koncentracije olova u krvi tokom najintenzivnijeg rada industrijskih postrojenja. Međuamerički sud za ljudska prava kasnije je utvrdio odgovornost države zbog kršenja ljudskih prava povezanih sa zagađenjem, piše “Gerila“.

U Keniji je, u slučaju Owino Uhuru, sud potvrdio naknade štete i sredstva za sanaciju u ukupnom iznosu od približno 15 miliona dolara, pri čemu je odgovornost obuhvatila i državne institucije koje nisu adekvatno nadzirale rad industrijskog postrojenja.

“Zajednička poruka ovih slučajeva jeste da države ne smiju čekati konačno utvrđenje izvora kontaminacije olovom i drugim teškim metalima prije nego što počnu istinski štititi zdravlje stanovništva. Neophodni su nezavisno ispitivanje mogućih izvora kontaminacije u Varešu, kontinuirano praćenje kvaliteta zraka, vode, tla i prašine, dostupna zdravstvena zaštita i jasno utvrđivanje odgovornosti“, upozorava Azra Berbić, aktivistkinja i zamjenica direktorice Fondacije ACT.

Iz ACT-a ukazuju i na informacije o novim testiranjima stanovnika Vareša, za koja tvrde da se provode bez dovoljno javno dostupnih podataka o njihovoj svrsi, obimu i rezultatima.

Fondacija je zbog situacije u Varešu uputila obraćanje i nadležnim mehanizmima Ujedinjenih nacija, tražeći da se od institucija Bosne i Hercegovine zatraže odgovori o preduzetim mjerama zaštite stanovništva.

Pitanje zagađenja, upozoravaju iz ACT-a, ne odnosi se samo na Vareš. Potencijalni uticaji rudarskih aktivnosti na rijeke Bukovicu, Malu rijeku i sliv Trstionice izazivaju zabrinutost i među stanovništvom Kaknja i Breze.

“Mi zahtijevamo od nadležnih institucija da bez daljnjeg odgađanja osiguraju nezavisno i sveobuhvatno ispitivanje mogućih izvora kontaminacije u Varešu, transparentno objavljivanje rezultata, kontinuirano zdravstveno praćenje stanovništva, posebnu zaštitu djece i drugih ranjivih grupa te hitne mjere za sprečavanje daljnje izloženosti“, poručila je Berbić.

U Novom Travniku je 14. oktobra uhapšen A. S., kapetan Oružanih snaga BiH i pripadnik Brigade taktičke podrške OS BiH iz reda bošnjačkog naroda.

Kako navode, iz MUP SBK rekli su da je 14.10.2026. godine izvršen pretres.

“U vremenskom periodu od 18.40 do 19.25 u Ulici Memeda Spahe bb, grad Novi Travnik, policijski službenici Tima za borbu protiv zloupotrebe opojnih droga OKP PU Travnik i OKP PS Novi Travnik, uz saglasnost Kantonalnog tužilaštva Travnik, a na osnovu pismene naredbe Opštinskog suda u Travniku, izvršili su pretres stana koji koristi lice A. S., rođeno 1994. godine, iz Novog Travnika. Prilikom pretresa pronađena je određena količina zeljaste materije koja izgledom i morfološkim karakteristikama asocira na opojnu drogu „kanabis“, kao i određena količina bijele praškaste materije koja svojim izgledom i načinom pakovanja asocira na opojnu drogu kokain, te digitalna vaga za precizno mjerenje”, navode iz MUP-a SBK.

Kako piše ovaj mediji, dan nakon hapšenja, pripadnici Vojne policije izvršili su pregled službene prostorije na vojnoj lokaciji Rajlovac, gdje je pronađena ručna bomba “Ženeva”.

Iako je naknadno navedeno da bomba nije funkcionalna i da ne sadrži eksplozivno punjenje, izvori bliski OS BiH tvrde da je riječ o modelu koji je proizvođen isključivo kao bojevo sredstvo.

Prosječna neto plata u Republici Srpskoj u septembru iznosila je 1.727 KM i bila je nominalno veća za 10,9 odsto u odnosu na isti mjesec prošle godine, podaci su Republičkog zavoda za statistiku.

U odnosu na avgust, prosječna septembarska neto plata nominalno je bila veća za 1,9 odsto, a realno 0,9 odsto.

Septembarske cijene proizvoda i usluga u Srpskoj bile su veće za jedan odsto nego avgustovske, a za šest odsto u odnosu na septembar prošle godine.

Gorivo i maziva za automobile su u odnosu na septembar prošle godine poskupjeli 47,3 odsto.

Najveći godišnji rast cijena zabilježen je u odjeljku prevoza, i to za 27 odsto, stanovanja 13 odsto, zdravstva 9,3 odsto, te restorani i hoteli za 5,3 odsto.

Rast cijena zabilježen je i u odjeljcima rekreacija i kultura za 4,3 odsto, alkoholna pića i duvan 3,2 odsto, ostali proizvodi i usluge 2,3 odsto, komunikacije 1,9 odsto, namještaj i pokućstvo 1,3 odsto, te obrazovanje za jedan odsto.

Na godišnjem nivou niže cijene zabilježene su u odjeljcima odjeća i obuća za 4,1 odsto, te hrana i bezalkoholna pića 0,5 odsto.

Industrijska proizvodnja u Republici Srpskoj u periodu od januara do septembra bila je manja za 6,9 odsto u odnosu na isti period prošle godine.

Septembarska industrijska proizvodnja je u poređenju sa istim mjesecom lani smanjena za 4,9 odsto, dok je u odnosu na avgust povećana za 6,1 odsto.

Broj zaposlenih u industriji u septembru bio je manji za 3,1 odsto u odnosu na isti mjesec prošle godine, a veći za 0,7 odsto u poređenju sa avgustom.

Izvoz iz Republike Srpske u periodu od januara do septembra iznosio je 3,937 milijardi KM, što je za 0,7 odsto manje nego u istom periodu prošle godine, dok je uvoz bio 6,83 milijarde KM i veći je za 8,9 odsto, dok je pokrivenost uvoza izvozom iznosila 64,7 odsto.

Najviše robe izvezeno je u Srbiju, u vrijednosti od 735 miliona KM, i Hrvatsku za 636 miliona KM, dok je najviše je uvezeno iz Srbije u vrijednosti od 997 miliona KM i Italije za 937 miliona KM.