Na Siciliji postoji grad koji je posle razornog zemljotresa 1968. godine zatrpan betonom kako bi zauvijek ostao sačuvan.

Pejzaži Sicilije često podsjećaju na razglednice, spoj obale, brda i planina koji lako parira nekim od najljepših pejzaža na svijetu. Ipak, u dolini Belice, na zapadu ostrva, nalazi se prizor koji odudara od svega poznatog: dva brežuljka koji svjedoče o jednoj od najvećih tragedija moderne Italije, ali i o neobičnom pokušaju da se ona sačuva kroz umjetnost.

Na jednom od njih nalaze se ruševine nekadašnjeg grada Gibelina, razorenog u zemljotresu 15. januara 1968. godine. Na drugom, ogromna betonska površina, poznata kao “Kreto di Buri”, monumentalno umjetničko djelo koje prekriva ostatke grada. Ova instalacija, završena 2015. godine prema ideji umjetnika Alberta Burija, prostire se na više od 80.000 kvadratnih metara i prati mrežu nekadašnjih ulica ovohg grada. Posjetioci danas hodaju “ulicama” koje zapravo predstavljaju pukotine između betonskih blokova, simbolično zamrznutog grada.

Na taj način, Gibelina je postala svojevrsna moderna Pompeja, ne zatrpana pepelom, već svjesno prekrivena betonom kako bi sjećanje na nju ostalo trajno.

Razaranje koje je promijenilo sve
Zemljotres koji je pogodio dolinu Belice bio je prvi veliki potres moderne Italije. Serija podrhtavanja kulminirala je u noći između 14. i 15. januara, kada je udar jačine 6,4 stepena Rihterove skale sravnio sa zemljom 21 naselje. Najteže su stradale Gibelina, Salaparuta i Pođoreale.

Poginulo je 296 ljudi, više od 1.000 je povređeno, a gotovo 100.000 ostalo je bez doma. Mnogi su uspjeli da napuste kuće na vrijeme, jer su prethodni potresi upozorili na opasnost, ali razmere razaranja bile su potpune.

#Gibellina rinasce come Capitale italiana dell’#Arte Contemporanea 2026.
Tra memoria e innovazione, la città si fa simbolo di resilienza e bellezza condivisa.
Un luogo dove l’arte diventa voce, futuro e speranza.https://t.co/sBO1I4k1RN

📷 Regione Siciliana#visitsicilyinfo pic.twitter.com/fIdpLErXwm

— Visit Sicily (@VisitSicilyOP) September 30, 2025

Obnova, međutim, nije bila ni brza ni jednostavna. Država je u početku nudila novac i čak karte za iseljavanje u SAD i Australiju, umjesto obnove siromašnog regiona. Stanovnici su godinama živjeli u šatorima i privremenim barakama, često bez osnovnih uslova.

Novi grad, ali bez duše?
Za razliku od drugih naselja, Gibelina nije obnovljena na istom mjestu. Zahvaljujući tadašnjem gradonačelniku Ludoviku Koraou, grad je izmješten na ravnicu, bliže saobraćajnicama, sa idejom da se obezbijedi bolja budućnost.

Aici a fost satul Gibellina din Vestul Siciliei care a fost distrus de un cutremur devastator in 1968. In 1984 artistul Alberto Burri a creat acest monument în aer liber care reprezintă structura locuită a satului acoperita cu piatră. Se pot vedea usor ulitele, zonele elevate… pic.twitter.com/mGbjtBF2jj

— Victor Emmanuel (@victore_1974) May 29, 2024

Nova Gibelina građena je kao moderan, eksperimentalni grad, sa širokim ulicama, bez centralnog trga i prilagođena automobilima, a ne ljudima. Takav koncept bio je stran lokalnom stanovništvu, naviknutom na bliskost i život u zajednici.

Istovremeno, vlasti i umjetnici pokušali su da gradu udahnu “dušu” kroz umjetnost.

Grad kao galerija
Od 1970-ih, Gibelina postaje centar savremene umjetnosti. U grad dolaze brojni umjetnici, arhitekte i intelektualci, ostavljajući iza sebe djela koja su transformisala prostor: skulpture, instalacije, pozorišne scene i muzeje.

Gibellina, Italy 🇮🇹 pic.twitter.com/6ueU2nancM

— Italian Aesthetics (@ItaliaAesthetic) October 6, 2025

Danas ovaj mali sicilijanski grad posjeduje hiljade umjetničkih djela, najviše po glavi stanovnika u Italiji i desetine lokacija posvećenih savremenoj umjetnosti. Zbog toga je 2026. godine proglašen prvom italijanskom prestonicom savremene umjetnosti, uz niz izložbi i kulturnih događaja. Festival Orestiadi, koji se tamo održavao, postao je jedan od najznačajnijih umetničkih događaja u Evropi, ali se posetioci nisu zadržavali.

Ipak, uprkos umetničkom značaju, Gibelina se suočava sa problemima tipičnim za ruralnu Italiju, depopulacijom i ekonomskim stagnacijama. Grad danas ima oko 3.000 stanovnika, upola manje nego pre zemljotresa, a ni turisti nisu naročito zainteresovani.

Posjetioci ga često opisuju kao neobično i pomalo sablasno mjesto: široke, prazne ulice bez pješaka, ali sa skrivenim “džepovima” života u kafićima i restoranima.

Upravo zato, 2026. godina vidi se kao šansa za novi početak, ne samo kao turistička promocija, već kao pokušaj da se umjetnost ponovo poveže sa zajednicom i privuče nova generacija stvaralaca.

Gibelina tako ostaje jedinstven primjer grada koji nije pokušao da izbriše tragediju, već da je pretvori u trajno sjećanje i umjetnost koja traje.

Američka hipersonična raketa Mračni orao mogla bi da bude raspoređena na Bliski istok radi potencijalnog korišćenja protiv Irana. A kakvo je to oružje?

Šta je „Mračni orao“ (Dark Eagle)

To je američki kopneni hipersonični raketni sistem nove generacije.
Kreće se brzinom većom od 5 maha (više puta brže od zvuka).
Domet je oko 2.775 km.
Koristi hipersonično klizno tijelo koje može da mijenja pravac i visinu u letu. Kako funkcioniše

Lansira se pomoću dvostepenog raketnog pojačivača.
Nakon odvajanja, klizno tijelo nastavlja let ka cilju velikom brzinom.
Teško ga je otkriti i presresti zbog manevrisanja u letu.
Materijali moraju izdržati temperature preko 1.600°C.

Namjena oružja

Pogodno za udare na visoko vrijedne i brzo promjenjive ciljeve:

komandni centri
radarski sistemi
strateške vojne lokacije
Koristi konvencionalne bojeve glave (nije nuklearno oružje).

SAD prvi put raspoređuju ovo oružje

Centralna komanda SAD zatražila je od viših instanci da se Mračni orao rasporedi na Bliski istok, preneo je Blumberg, dodajući da bi to bio prvi put da SAD zapravo rasporede ovo oružje negdje, ukoliko zahtjev bude odobren. Jedno od najnaprednijih američkih oružja nove generacije

Mračni orao, odnosno Long-Range Hypersonic Weapon (LRHW), predstavlja jedno od najnaprednijih američkih oružja nove generacije, namijenjeno preciznim udarima na velikim udaljenostima. U pitanju je kopneni raketni sistem koji koristi hipersonično klizno tijelo, sposobno da se kreće brzinom većom od pet maha, odnosno višestruko brže od zvuka, uz domet od oko 2.775 kilometara.

Za razliku od klasičnih balističkih raketa, Mračni orao funkcioniše tako što se projektil lansira pomoću dvostepenog raketnog potiskivača, nakon čega se hipersonično klizno telo odvaja i nastavlja let ka cilju. Tokom tog leta može da menja pravac i visinu, što ga čini znatno težim za detekciju i presretanje u odnosu na tradicionalne projektile.

Razvoj sistema vodi američka vojska u saradnji sa kompanijama Lokhed Martin i Northrop Grumman, dok je ključno hipersonično tijelo razvijeno na osnovu istraživanja koje je uključivalo Sandia National Laboratories. Ova tehnologija koristi ekstremne brzine i temperature koje mogu prelaziti 1.600 stepeni Celzijusa, zbog čega je razvoj zahtevao dugotrajna testiranja i napredna rešenja u oblasti materijala i aerodinamike.

Kompletna borbena platforma

Sistem Mračni orao nije samo raketa, već kompletna borbena platforma koja uključuje mobilne lansere, komandne centre i logističku podršku. Jedna baterija može imati više lansera i više projektila spremnih za upotrebu, što omogućava brzo reagovanje i fleksibilno raspoređivanje na terenu.

Glavna namjena ovog oružja je uništavanje visoko vrednih i vremenski osetljivih ciljeva, poput protivničkih komandnih centara, radarskih sistema ili drugih strateških objekata u snažno branjenim zonama. Važno je naglasiti da Mračni orao koristi konvencionalne bojeve glave, što ga razlikuje od nuklearnih sistema, ali zahvaljujući brzini i preciznosti ima izuzetno snažan efekat.

Problemi i odlaganja

Program razvoja suočio se sa brojnim izazovima.

Testiranja 2021, 2022. i 2023. godine obeležili su problemi i odlaganja, ali su tokom 2024. i 2026. godine izvedena uspešna lansiranja, uključujući testove na udaljenostima većim od 3.200 kilometara. Ovi rezultati pokazali su da sistem funkcioniše u realnim uslovima i približili ga operativnoj upotrebi.

Prema procenama, cijena jedne rakete mogla bi da iznosi više desetina miliona dolara, iako se očekuje da će troškovi opadati sa većom proizvodnjom. Američka vojska planira da uskoro uvede prve operativne jedinice, čime će Mračni orao postati ključni deo strategije za buduće sukobe, posebno u regionima gde su protivnički sistemi protivvazdušne odbrane izuzetno razvijeni.

Predsjednik Ukrajine Vladimir Zelenski potpisao je zakon o produženju ratnog stanja i opšte mobilizacije do 2. avgusta, objavljeno je na internet stranici Vrhovne rade.

U dokumentu se navodi da zakon stupa na snagu u ponedjeljak, 4. maja.

Ratno stanje i opšta mobilizacija uvedeni su u Ukrajini 24. februara 2022. godine, a od tada je taj režim produžavan u više navrata.