Ukrajina će u nedjelju obilježiti 40. godišnjicu najgore civilne nuklearne katastrofe u istoriji, nesreće u Černobilju, u trenutku kada je nuklearna elektrana ugrožena ratom, što donosi novi rizik od ispuštanja radioaktivnih materija.

Eksplozija u reaktoru broj četiri
Dana 26. aprila 1986. u 1:23 sati u noći, atomska jezgra reaktora broj četiri sovjetske nuklearne elektrane Černobilj, na sjeveru Ukrajine, otela se kontroli tokom sigurnosnog testa kojem su prethodile greške u upravljanju.

Eksplozija je raznijela zgradu, a u vazduh se podigao stub radioaktivnog dima. Nuklearno gorivo gorjelo je više od deset dana. Hiljade tona pijeska, gline i olova izbačeni su iz helikoptera kako bi se ugasio požar i ograničilo ispuštanje visoko radioaktivnih tvari.

Uzroci katastrofe
Prema Međunarodnoj agenciji za atomsku energiju (IAEA), glavni uzrok katastrofe leži u “ozbiljnim nedostacima u dizajnu reaktora i sistema za zaustavljanje”, u kombinaciji s “kršenjima” operativnih procedura.

Radioaktivni oblak nad Evropom
U danima koji su uslijedili, radioaktivni oblak jako je zagadio Ukrajinu, današnju Bjelorusiju i Rusiju, a zatim kontaminirao Evropu. Prvo javno upozorenje izdala je tek 28. aprila Švedska, koja je otkrila porast radioaktivnosti na svojoj teritoriji.

IAEA je službenu obavijest o nesreći primila 30. aprila, no sovjetski šef države Mihail Gorbačov javno će je spomenuti tek 14. maja.

O broju žrtava i dalje se raspravlja. U septembru 2005. kontroverzni izvještaj UN-a procijenio je broj potvrđenih ili budućih smrtnih slučajeva u tri najpogođenije zemlje na 4000, dok je nevladina organizacija Greenpeace 2006. godine procijenila da je od posljedica katastrofe stradalo 100.000 ljudi.

Likvidatori i ljudska cijena
Prema podacima Ujedinjenih nacija, oko 600.000 “likvidatora”, kako su nazvani oni koji su učestvovali u čišćenju lokacije, bilo je izloženo visokim dozama zračenja.

Katastrofa je duboko uticala na percepciju javnosti o nuklearnoj energiji, podstičući snažan uspon antinuklearnih pokreta u Evropi.

Ruska okupacija Černobilja
Ruske snage ušle su elektranu prvog dana napada na Ukrajinu u februaru 2022. Zauzele su je bez borbe, nakon slanja desetina hiljada vojnika i stotina tenkova u Ukrajinu iz Bjelorusije, prenosi tportal.

Ruski vojnici iskopali su rovove i postavili logore u područjima poput “Crvene šume”, tako nazvane zbog boje koju je drveće poprimilo usljed zračenja uzrokovanog eksplozijom.

Preuzimanje kontrole nad elektranom koja više nije u pogonu izazvalo je strah da bi vojni incident mogao pokrenuti novu nuklearnu krizu.

Ruska vojska povukla se otprilike mjesec dana nakon početka rata, u sklopu povlačenja nakon neuspjelog pokušaja opkoljavanja i zauzimanja Kijeva pred ukrajinskim otporom.

Černobilj se nalazi oko 130 kilometara od Kijeva i dvadesetak kilometara od Bjelorusije.

Elektrana i novi rizici
Ostaci oštećenog reaktora prekriveni su unutrašnjim čeličnim i betonskim pokrovom, nazvanim “sarkofag”, koji je na brzinu izgrađen nakon katastrofe 1986., te modernim vanjskim omotačem pod nazivom Novi sigurni izolacioni luk (NSC).

Postavljena u periodu 2016–2017, ta metalna struktura, koja je prvobitno bila nepropusna, probijena je ruskim dronom u februaru 2025. godine.

U izvještaju objavljenom sredinom aprila 2026. godine, Greenpeace navodi da novi zaštitni omotač nije mogao biti “potpuno obnovljen” uprkos popravkama.

Prema toj nevladinoj organizaciji, to povećava rizik od ispuštanja radioaktivnosti u okolinu, posebno u slučaju urušavanja starog unutrašnjeg sarkofaga.

Zona isključenja i Pripjat
Područje oko elektrane evakuisano je u radijusu od 30 kilometara, postavši zona isključenja s napuštenim gradovima, poljima i šumama.

Ukupno su više od 2200 kilometara kvadratnih na sjeveru Ukrajine i 2600 kilometara kvadratnih na jugu Bjelorusije de facto postali mjesta neprikladna za ljudski život.

Prema IAEA, niko tamo neće moći sigurno živjeti narednih 24.000 godina.

Tri kilometra od elektrane nalazi se Pripjat, u kojem je 1986. živjelo 48.000 ljudi. Grad je potpuno ispražnjen i danas izgleda kao apokaliptičan grad duhova: zgrade koje propadaju, zarđali automobili u ostacima zabavnog parka, učionice pune bilježnica prepuštenih vremenskim uslovima.

Manji grad Černobilj, smješten petnaestak kilometara od elektrane po kojoj je dobio ime, također je evakuisan.

Prije ruske invazije 2022. bilo je moguće posjetiti lokaciju uz vodiča, no već gotovo tri godine zona je potpuno zabranjena za turiste.

Mjesto je de facto postalo golemi rezervat bujne prirode, prenosi Net.hr.

Rusija je tokom noći izvela žestok raketni i dron napad na više ukrajinskih gradova, u kojem je povrijeđeno najmanje 14 ljudi, dok je Poljska podigla borbene avione radi zaštite svog vazdušnog prostora.

Više eksplozija čulo se u gradovima Harkov i Dnjepar oko 3:30 sati po lokalnom vremenu, nakon izvještaja da je Rusija lansirala više balističkih raketa i desetine jurišnih dronova ka različitim regionima zemlje.

Eksplozije su kasnije odjeknule i u Bijeloj Cerkvi, gradu u Kijevskoj oblasti, oko 4:50 sati ujutru.

Ukrajinsko ratno vazduhoplovstvo upozorilo je tokom noći na rojeve ruskih dronova usmjerenih ka više regiona, uključujući i Kijevsku oblast. Vazdušna uzbuna proglašena je širom cijele zemlje oko 3:45 sati zbog prijetnje od balističkih raketa.

U Harkovu je gradonačelnik Ihor Terehov saopštio da je raketa pala u blizini stambene zgrade u gradskom okrugu Ševčenkivski, dodajući da je autobusko stajalište uništeno u napadu.

‼️BREAKING || RUSSIAN NIGHT STORM BEGINS OVER ZELENSKY’S UKRAINE
A new Russian combined aerial attack appears to be underway tonight, with the first reported blasts already shaking Kharkiv, Dnipro, Zaporizhzhia and parts of Donetsk still under the Ukrainian occupation.

The… pic.twitter.com/J2W2zpjjbF

— Bloomberg Whistleblower (@bloombergblower) April 25, 2026

Zvaničnici sumnjaju da se još žrtava nalazi zatrpano ispod ruševina, navodi “Kijev indenpendent”.

– Oštećene su zgrade, preduzeća, vozila i jedna prodavnica – napisao je guverner na društvenim mrežama.

Pun obim pričinjene štete nije odmah bio poznat. Manja oštećenja prijavljena su i na jednoj kući u Čerkaskoj oblasti, dok je u Nikolajevskoj oblasti oštećen dalekovod, zbog čega je bez struje ostalo šest naselja.

Kao odgovor na ruski napad na Ukrajinu, poljsko ratno vazduhoplovstvo saopštilo je da je podiglo poljske i savezničke borbene avione radi zaštite poljskog vazdušnog prostora.

Ruski dron pao u Rumuniju
U Rumuniji su dijelovi drona pronađeni u jugoistočnom gradu Galac nakon noćnog ruskog napada na susjednu Ukrajinu, u kojem su oštećeni električni stub i pomoćna zgrada pored kuće, saopštilo je Ministarstvo odbrane. Nema žrtava, navodi se u saopštenju ministarstva.

Rumunija, članica NATO-a i Evropske unije, dijeli kopnenu granicu od 650 kilometara sa Ukrajinom i više puta je bila svjedok kršenja svog vazdušnog prostora od strane ruskih dronova, dok Moskva napada ukrajinske luke preko rijeke Dunav.

Iako su fragmenti dronova često padali na teritoriju Rumunije i ranije, u ovom slučaju je prvi put zabilježena i materijalna šteta na imovini.

Dva borbena aviona Jurofajter Tajfun, dio britanske misije vazdušnog nadzora u Rumuniji, podignuta su radi praćenja vazdušne prijetnje, što je standardna procedura. Stanovnici susjednog područja Tulče takođe su upozoreni da se sklone.

Snažan tornado pogodio je američku saveznu državu Oklahomu, gdje je oštećeno najmanje 40 kuća, dok su spasilačke ekipe izvlačile zarobljene stanovnike iz ruševina.

Prema navodima vlasti, nema poginulih, ali je bilo ljudi koji su se javljali zbog lakših povreda.

Najviše stradala područja oko grada Enid
Tornado je u četvrtak prošao kroz dijelove grada Enid, koji ima oko 50.000 stanovnika, u okrugu Garfild, blizu sjeverne granice države, saopštila je Nacionalna meteorološka služba.

Snimci sa lica mjesta pokazuju snažan vrtlog koji je rušio kuće, dok su pojedini objekti potpuno sravnjeni sa zemljom. Poslovne zgrade južno od grada pretvorene su u gomilu iskrivljenog metala, drveta i izolacije, a pojedine su potpuno pomjerene sa temelja.

Oluja je oborila stubove za struju, dok su kablovi ostali zatrpani krupnim komadima otpada. Na pojedinim kućama otkinuti su dijelovi krovova, a drveće je ostalo bez grana i kore.

Stanovnici u šoku nakon razaranja
Mještanin Dejv Lamerton rekao je da je tornado direktno pogodio imanje njegovog sina.

“Tornado je prošao pravo ovuda i direktno nas pogodio. Imamo stvari koje više ne možemo ni da pronađemo”, rekao je on, dok je sa porodicom i volonterima pokušavao da ukloni ostatke uništene radionice.

Spasilačke akcije i solidarnost na terenu
Lokalne službe, uključujući policiju, vatrogasce i patrolu autoputa, pretraživale su oštećene kuće i uspjele da spasu nekoliko zarobljenih ljudi, izjavio je gradonačelnik Enida Dejvid Mejson.

On je naveo da je najteže pogođeno naselje Grej Ridž, gdje su brojne kuće srušene.

“Podrška naše zajednice bila je izuzetna. Ljudi pomažu jedni drugima, firme su ponudile opremu i radnu snagu, a pomoć već pristiže”, naveo je Mejson.

🚨#BREAKING: Watch as additional footage from earlier during the Tornado Emergency shows a violent tornado passing dangerously close to multiple people filming as it strikes near or at Vance Air Force Base in Enid Oklahoma. Dozens of reports indicate numerous buildings have been… pic.twitter.com/PzIvN80qSn

— R A W S A L E R T S (@rawsalerts) April 24, 2026

Oštećenja i u vojnoj bazi, stižu nove oluje
Šteta je zabilježena i u vazduhoplovnoj bazi Vens, koja je privremeno zatvorena zbog problema sa strujom i vodom. Nadležni su saopštili da nema povrijeđenih.

Guverner Oklahome Kevin Stit pozvao je na podršku pogođenima.

“Molim sve da budu uz zajednicu Enid koja je teško pogođena tornadom”, poručio je on.

Meteorolozi upozoravaju da bi tokom narednih dana moglo doći do novih oluja u tom dijelu SAD, uključujući i dodatne jake grmljavinske nepogode.

Nevrijeme je zahvatilo i dijelove države Misuri, gdje su prijavljena oborena stabla, blokirani putevi i oštećene kuće, ali bez povrijeđenih. Ekipe i dalje rade na sanaciji posljedica.