Connect with us

Društvo

BLOKIRANI RAČUNI, ŠTRAJKOVI, KAŠNJENJE PLATA, OGROMNA DUGOVANJA: Zašto su javna preduzeća u BiH na infuziji?

Blokirani računi, štrajkovi, kašnjenje plata, ogromna dugovanja. To su, ukratko, tek neki od problema u brojnim javnim preduzećima u BiH, koja, umjesto da odgovorno upravljaju novcem i resursima, “preživljavaju na infuziji” i spasavaju se tako što se u njih upumpavaju pare iz budžeta.

Na primjer, radnici Šumskog gazdinstva (ŠG) “Čemernica” Kneževo podsjećaju da je to ŠG nekada bilo među pet najboljih. A nedavno su zbog neisplaćenih plata bili prinuđeni na štrajk, koji su obustavili tek kada su dobili novac koji su zaradili.

Ovaj primjer, međutim, nije usamljen. Recimo, svi računi domova zdravlja u Livnu, Tomislavgradu, Kupresu, Glamoču i Drvaru, te Kantonalne bolnice Livno, blokirani su više od mjesec dana zbog više od 10 miliona KM dugovanja za poreze i doprinose.

Gubitaš do gubitaša
Štaviše, analiza podataka iz Porezne uprave FBiH pokazuje da javna preduzeća čine najveći dio ukupnog poreskog duga u FBiH. Među njima se posebno izdvajaju rudnici koji posluju u okviru “Elektroprivrede BiH”, poput Rudnika Kreka iz Tuzle, RMU Zenica, Breza i Kakanj.

Identična situacija bilježi se i u Republici Srpskoj, gdje brojna javna preduzeća takođe grcaju u problemima. Primjera radi, kada su u pitanju “Aerodromi Republike Srpske”, prema dostupnim informacijama, za šest mjeseci ove godine prijavljen je gubitak od skoro 600.000 KM.

Ako im je za utjehu, ima i gorih: ukupna dugovanja Javnog preduzeća “Željeznice Republike Srpske”, zaključno sa polovinom ove godine, iznose vrtoglavih 295.943.460 KM. Ili, recimo, “Šume Republike Srpske” su završile prošlu godinu sa gubitkom od 14 miliona maraka, kratkoročnim obavezama od 100 miliona KM i dugom prema dobavljačima od 27 miliona maraka.

Partijski kadrovi
Zanimljivo je i indikativno svakako to što je veliki dio ovog javnog dobra, zapravo, stranački plijen, odnosno njima upravljaju partijski kadrovi.

Srđan Traljić, menadžer za odnose sa javnošću u “Transparency Internationalu BiH”, kaže da je, generalno, depolitizacija javnih preduzeća stara priča i da se na tome insistira dugo, te je to predviđeno i kroz prioritete EU.

“Pokazalo se da partijsko upravljanje javnim preduzećima dovodi do njihove neefikasnosti. Ne pamtim kada je u Republici Srpskoj raspisan i sproveden javni konkurs za izbor direktora javnog preduzeća. Uglavnom su to imenovanja vršioca dužnosti. Preduzeća se dijele po stranačkoj liniji i to je čak unošeno i u koalicione sporazume. Takav način upravljanja javnim preduzećima je doveo do toga da se više cijene oni direktori koji više mogu izvući za stranku nego oni koji to preduzeće mogu učiniti profitabilnim, odnosno održivim”, kaže Traljić za “Nezavisne novine”.

Teško do recepta za spas
Politička analitičarka Tanja Topić kaže da se uz postojeći mentalitet teško može naći recept za spas ovih preduzeća.

“Političke elite regrutuju podobne, a ne sposobne za rukovodeće funkcije, te vide javna preduzeća kao zlatne koke za izvlačenje novca i za glasačku bazu. Na drugoj strani, prevlađuje svijest među zaposlenima da se najbitnije osigurati do penzije na sigurnom radnom mjestu, misleći po receptu iz pređašnjeg sistema da se tu dočeka penzija. Da bi se nešto promijenilo, potrebno je resetovati cjelokupno društvo”, ističe Topićeva za “Nezavisne novine”.

Ekonomista Igor Gavran poručuje da bi javna preduzeća trebalo da budu najbolja prilika za odgovorne vlasti da direktno pozitivno djeluju na tržište i poboljšaju javne usluge.

“Ali, nažalost, uglavnom se koriste kao prilika za uhljebljivanje nesposobnih partijskih kadrova i korupciju, što kombinovano rezultira prvo urušavanjem kvaliteta javnih usluga, zatim urušavanjem poslovanja pa i opstanka javnih ustanova i preduzeća, a na kraju i samog budžeta, odnosno cjelokupnog sistema, kada ih treba ‘spašavati’ i pokrivati gubitke iz javnog novca, odnosno na račun građana i privrede”, naglašava Gavran.

Šta je rješenje
Recept za spas je, dodaje on, vrlo jednostavan, ali nažalost u postojećim uslovima nedostižan – da se ukloni partijska kontrola nad javnim sektorom i upravljanje provjeri sposobnim, a ne podobnim, i da se uspostavi striktna kontrola odgovornosti i strogo sankcioniše svaki propust, ne samo na nivou uprava, nego i onih koji su ih imenovali.

“Da pojednostavimo – da ide u zatvor i nadoknadi štetu iz privatne imovine i direktor i nadležni ministar i svako ko je u lancu odgovornosti. To je jedini način. Neko će kao alternativu predložiti privatizaciju svega u javnom sektoru, ali to nije rješenje jer javne usluge i javni sektor trebaju ostati javni i raditi u javnom, a ne privatnom interesu. Njihov cilj nije profit, nego kvalitetne javne usluge i odgovorno upravljanje javnim novcem”, naveo je Gavran

Related Topics:

Društvo

NATO STIŽE NA MANJAČU! Hiljadu vojnika, helikopteri…

Na Glavnom poligonu za obuku Oružanih snaga Bosne i Hercegovine (OSBiH) na Manjači od 19. do 23. oktobra biće održana vojna vježba “Trenutni odgovor 26”, u kojoj će učestvovati više od 1.200 pripadnika OSBiH i NATO snaga, saopšteno je iz Ministarstva odbrane BiH.

Riječ je o jednoj od najznačajnijih i najkompleksnijih vježbi OSBiH u 2026. godini, čiji je cilj provjera operativnih sposobnosti deklarisanih jedinica i njihove spremnosti za djelovanje u skladu sa NATO standardima.

U samoj vježbi učestvovaće 881 pripadnik deklarisanih jedinica, dok će u Direktorijatu vježbe i ocjenjivačkoj strukturi biti angažovano dodatnih 330 pripadnika OSBiH i NATO Savezničke komande združenih snaga iz Napulja (JFC Naples).

Rukovodilac i direktor vježbe biće brigadni general dr Jasmin Čajić, zamjenik komandanta Komande za podršku OSBiH za operacije.

Tokom petodnevnih aktivnosti na terenu biće korišćeno naoružanje i oprema predviđena formacijom jedinica, uključujući oklopne transportere OT M113 A1, savremena sanitetska vozila, kao i helikoptere Brigade vazdušnih snaga i protivvazdušne odbrane OSBiH.

Nakon faze obuke uz računarske simulacije (JCATS sistem), pripadnici jedinica učestvovaće u terenskoj vježbi (FTX) uz angažovanje protivničkih snaga (OPFOR), čime će se u realističnim uslovima provjeriti sposobnosti komandovanja i izvođenja operacija podrške miru.

U okviru vježbe biće sprovedena i ponovna evaluacija deklarisanih jedinica na nivou NEL-2 (NATO koncept OCC E&F), koja obuhvata ocjenjivanje u sedam ključnih područja sposobnosti.

Eksterno ocjenjivanje sprovodiće mješoviti timovi NATO evaluatora iz Napulja, pod vođstvom višeg NATO mentora Roberta Marčijana, i sertifikovanih ocjenjivača iz sastava OSBiH.

Iz Ministarstva odbrane BiH ističu da vježba “Trenutni odgovor 26” predstavlja jedan od ključnih prioriteta Oružanih snaga BiH u oblasti obuke i međunarodne vojne saradnje u ovoj godini.

(Vijesti.ba) Foto: OSBiH

Nastavi čitati

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Sunčano, na istoku hladnije

U Bosni i Hercegovini  će biti pretežno sunčano i toplo uz promjenljivu oblačnost, na istoku veći dio dana oblačno i svježije.

Duvaće slab vjetar, promjenljiv ili sjevernih smjerova, u Hercegovini slab jugozapadni vjetar, saopštio je Republički hidrometeorološki zavod.

Jutro uglavnom vedro uz prolaznu oblačnost, na istoku oblačnije. Oko rijeka i po kotlinama maglovito.

Minimalna temperatura vazduha od tri do devet stepeni, u višim predjelima od minus jedan stepen Celzijusov.

Maksimalna temperatura vazduha od 17 na istoku do 23 na sjeveru i zapadu, u višim predjelima od 14 stepeni.

Nastavi čitati

Društvo

RAČA 2 IPAK SE NE OTVARA U OKTOBRU: Novi granični prelaz pomjeren, evo kada bi mogao početi raditi

Otvaranje novog graničnog prelaza Rača 2 između Bosne i Hercegovine i Srbije, najavljivano za 15. oktobar, ponovo je pomjereno.

Prema informacijama iz dva izvora iz institucija, koje su potvrdile „Nezavisne novine“, nove rampe na ovom graničnom prelazu mogle bi biti podignute tek 15. decembra.

Time je još jednom prolongiran projekat od kojeg se očekuje značajno rasterećenje postojećeg graničnog prelaza Rača i brži protok ljudi i robe između dvije zemlje.

Šta je razlog novog pomjeranja?

Prema riječima jednog od izvora, radovi na strani Srbije još nisu u potpunosti završeni.

„Izvođač nije završio svoj posao na strani Srbije i riješili su da to pomjere za dva mjeseca. Praktično je sve završeno, ali je ostalo još nešto dodatno da se uradi“, rekao je izvor za „Nezavisne novine“.

U Upravi za indirektno oporezivanje BiH, međutim, navode da se završetak građevinskih aktivnosti očekuje 19. oktobra, nakon čega bi trebalo da uslijedi primopredaja prostorija bh. strani.

Ratko Kovačević, načelnik Odjeljenja za komunikacije i međunarodnu saradnju UIO BiH, rekao je da će UIO odmah biti spremna da preuzme prostorije namijenjene carinskoj službi.

Nakon toga slijede opremanje objekata i povezivanje sa informacionim sistemom UIO.

Zašto je 15. oktobar već bio najavljivan?

Datum 15. oktobar više puta je javno pominjan kao dan kada bi Rača 2 trebalo da počne raditi.

Ministarka građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture Srbije Aleksandra Sofronijević ranije je rekla da je zajednički granični prelaz, sa građevinske strane, završen i da će biti predat 15. oktobra.

I Željka Cvijanović ranije je najavljivala da bi novi prelaz trebalo da bude pušten u rad sredinom oktobra.

Direktor UIO BiH Zoran Tegeltija još u julu je govorio da bi od 15. oktobra u Rači trebalo da budu u funkciji dva granična prelaza, upravo kako bi se postojeći prelaz dodatno rasteretio.

Isti rok ponovljen je i tokom septembra.

Rača 2 važan za put prema Srbiji

Novi prelaz dio je šireg projekta povezivanja BiH i Srbije, posebno kroz izgradnju auto-puta Sremska Rača–Kuzmin i novog mosta preko Save.

Izgradnja nove saobraćajne infrastrukture trebalo bi da omogući brže povezivanje dvije zemlje i poveća kapacitet prekograničnog saobraćaja.

Međutim, dok se završetak radova približava, otvaranje samog graničnog prelaza ponovo se odgađa.

Ako se informacije o novom roku pokažu tačnim, putnici i prevoznici će na Raču 2 morati čekati još gotovo dva mjeseca.

Umjesto najavljenog otvaranja 15. oktobra – nova najava za 15. decembar. Ostaje da se vidi hoće li ovaj put rok biti ispoštovan.

Nastavi čitati

Aktuelno