Bosna i Hercegovina zvanično se uskladila sa novim, dosad najobimnijim paketom sankcija Evropske unije usmjerenim protiv Ruske Federacije. Ovaj paket direktno pogađa jezgro ruske vojne mašinerije, stavljajući na crnu listu više od 1.500 fizičkih lica i preduzeća povezanih sa agresijom na Ukrajinu.

Savjet Evropske unije saopštio je da se ukupno devet zemalja van bloka pridružilo ovim restriktivnim mjerama: Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Albanija, Sjeverna Makedonija, Ukrajina, Moldavija, Norveška, Island i Lihtenštajn.

„Ove države će obezbijediti da njihove nacionalne politike budu u skladu sa ovom odlukom Savjeta. Evropska unija prima na znanje ovu obavezu i pozdravlja je”, navedeno je u zvaničnom saopštenju iz Brisela.

Ovim proširenjem, ukupan spisak sankcionisanih pod okriljem EU narastao je na impresivnih 2.941 pojedinca i 1.835 pravnih subjekata.

Direktni udar na vojnu industriju vrijednu 20 milijardi evra
Novi paket sadrži imena 826 preduzeća i 743 pojedinca, a definisan je na osnovu internih dokumenata Vlade Ruske Federacije o dodjeli subvencija vojno-industrijskom sektoru.

Prema odluci koju potpisuje šefica diplomatije EU Kaja Kalas, mjere su odgovor na intenzivirane napade na ukrajinsku civilnu infrastrukturu, a fokus je stavljen na proizvođače i dobavljače srednjeg nivoa koji zapošljavaju preko 250.000 ljudi i generišu godišnji promet od najmanje 20 milijardi evra.

Riječ je o kompanijama koje obezbjeđuju ključne komponente za napredne sisteme naoružanja — projektile, bespilotne letjelice i vojne avione:

Elektronika i mikrotehnologija: Poluprovodnici, integrisana kola i namjenski računari;

Sistemi veze: Radari, antene i primopredajnici;

Vojna oprema: Avijacijski, satelitski i raketni sistemi, optika, navigacija, municija i eksplozivi.

Potpis u Briselu, blokada na terenu: Zašto BiH ne sprovodi obaveze?
Iako se BiH formalno redovno pridružuje deklaracijama i paketima Evropske unije preko svojih diplomatskih predstavnika, u praksi se sankcije gotovo uopšte ne implementiraju.

Glavni razlog leži u političkom vetu iz Republike Srpske. Vlasti u Banjaluci, predvođene rukovodstvom SNSD-a i bivšim predsjednikom Miloradom Dodikom, u kontinuitetu odbijaju da daju saglasnost u Savjetu ministara BiH za operativno provođenje restriktivnih mjera prema Moskvi.

Zbog tog institucionalnog zastoja:

Ruske kompanije i sankcionisani subjekti nesmetano nastavljaju poslovanje, pretežno na teritoriji Republike Srpske;

Zabilježeni su brojni ulasci lica sa međunarodnih potjernica i crnih listi.

Najdrastičniji primjer predstavlja slučaj Mihaila Zvinčuka, osnivača ruske propagandne mreže Rybar, koji je boravio u BiH tokom opštih izbora bez ikakvog zadržavanja od strane nadležnih službi, da bi samo dva dana nakon napuštanja zemlje bio uhapšen u Crnoj Gori upravo na osnovu sankcija koje je Podgorica, za razliku od Sarajeva, sprovela u praksi.

Projekat „Južna gasna interkonekcija”, strateški gasovod koji je trebalo da označi istorijsko kidanje energetske zavisnosti Bosne i Hercegovine od Moskve, ponovo je gurnut u duboku fioku. Ni dolazak ljudi sa direktnom podrškom novog američkog predsjednika Donalda Trampa, niti milioni dolara spremni za investicije, za sada ne mogu da slome specifičan lavirint balkanskih političkih opstrukcija.

Plan Vašingtona je jasan: povezati Federaciju BiH sa terminalom za tečni prirodni gas (LNG) na hrvatskom ostrvu Krk i plasirati američki gas na domaće tržište. Međutim, scenario koji je godinama zadavao glavobolje administraciji Džoa Bajdena sada dobija svoj nastavak, ali sa potpuno zamijenjenim ulogama.

Trampovi investitori kupili firmu, pa udarili u zid
Nakon pobjede Donalda Trampa na izborima, dio njegovog tima zadužen za energetsku ekspanziju bacio je oko na Bosnu i Hercegovinu. Operacija je izvedena munjevito — ljudi sa predsjedničkom podrškom registrovali su firmu AAFS u saveznoj državi Vajoming, a potom preuzeli istoimeno sarajevsko preduzeće koje je od 2020. poslovalo sa avionskim gorivom.

Time je američki privatni kapital, uz snažan politički vjetar iz Vašingtona, formalno ušao u igru kao glavni nosilac projekta. Međutim, kada je trebalo preći sa papira na teren, pojavili su se dobro poznati problemi.

Obrt decenije: Nekad kočio Mostar, a ko sada vuče ručnu?
Tokom mandata bivšeg američkog ambasadora Majkla Marfija, glavna kočnica bio je HDZ u Mostaru. Strahujući da će sarajevski „BH gas” preuzeti apsolutnu kontrolu nad distribucijom energenta, predstavnici Hrvata tražili su formiranje sopstvenog preduzeća u Mostaru. Pritisak SAD tada je rezultirao kompromisnim zakonom po kojem je „BH gas” ostao nosilac, uz obećanje većeg uticaja hrvatskih kadrova u upravi — što je Mostar kasnije tiho minirao.

Sada je situacija dijametralno suprotna. Sarajevo je to koje nema nikakav razlog za žurbu:

Američki investitor praktično je istisnuo domaći „BH gas” iz vođenja multimilionskog posla.

Bošnjački politički krugovi ne žele prepustiti kontrolu nad vitalnim resursom privatnoj kompaniji.

Obećanje SAD da „BH gas” ostane jedini uvoznik gasa nije odagnalo sumnje o gubitku stvarne kontrole nad infrastrukturom.

Pritom, ni Mostar ne skriva nezadovoljstvo jer bi lokalnim firmama pripao tek neznatan dio kolača, dok bi sve konce vukao isključivo američki konzorcijum.

Misterija nestale dokumentacije i propale trase
Kao paravan za novu blokadu poslužila je administrativna zavrzlama. Direktor AAFS-a Amer Bekan nedavno je otkrio da im „BH gas” ne može ustupiti ključnu pripremnu dokumentaciju i studiju izvodljivosti, tvrdeći da su ti dokumenti vlasništvo Evropske unije i da Brisel odbija da ih preda. Iz Delegacije EU kratko su poručili da s tim problemom nisu ni upoznati, dok „BH gas” ćuti.

Čak i da dokumentacija postoji, pitanje je koliko vrijedi. Federalni ministar energije Vedran Lakić potvrdio je da ranije zacrtana trasa više nije u opticaju zbog neriješenog pitanja državne imovine.

To znači samo jedno — potrebna je potpuno nova studija izvodljivosti, što realizaciju odlaže godinama. Dok se u Vašingtonu prave geopolitičke računice o istiskivanju ruskog uticaja, na terenu u BiH ponovo dominira provjereni mehanizam: ako kontrola nad resursom ne pripada nama, gasovod neće ni proći.

Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik doputovao je u Sjedinjene Američke Države kako bi prisustvovao političkoj konferenciji povezanoj sa republikanskim pokretom MAGA (Make America Great Again).

Svoj dolazak potvrdio je objavom na društvenoj mreži X, gdje je uz fotografiju sa aerodroma kratko poručio: „Stigao sam”.

Međutim, tajming njegovog slijetanja nije mogao biti nepovoljniji po njegove domaćine — u istom trenutku stigli su rezultati američkih međuizbora prema kojima su demokrate odnijele ubjedljivu pobjedu i preuzele potpunu kontrolu nad oba doma Kongresa, nanevši težak udarac Donaldu Trampu i republikancima.

Mreže gore: Oživjelo „Dodikovo prokletstvo”

Ovakav splet okolnosti odmah je postao povod za lavinu ironičnih komentara i šala na društvenim mrežama, gdje je ponovo oživjela tema takozvanog „Dodikovog prokletstva” — satirične teorije da političari i opcije koje lider SNSD-a javno podrži ili posjeti ubrzo dožive izborni krah.

Korisnici društvenih mreža podsjećaju na niz ranijih primjera:

• Otvorena podrška mađarskom premijeru Viktoru Orbanu i krugu oko Aleksandra Vučića u Srbiji, čije su političke snage pretrpjele poraze na parlamentarnim izborima 2026. godine;

• Povezivanje sa bivšim brazilskim predsjednikom Žairom Bolsonarom preko zajedničkih lobista;

• Javno pružanje podrške izraelskom premijeru Benjaminu Netanjahuu.

U jednom od viralnih komentara na Fejsbuku navodi se:

„Brat da se ukrca u avion za Sjevernu Koreju, Kim Džong Un bi pao prije nego što bi Mile izletio iz našeg vazdušnog prostora. Plaćaće mu samo da im ne dolazi.”

Panjeta: „Nominovao bih ga za Nobela za mir”

Na Dodikovu posjetu osvrnuo se i bh. novinar Almir Panjeta, koji je kroz satiričan osvrt lidera SNSD-a nazvao neočekivanim „mirovnim izaslanikom”.

„Gdje se podnose nominacije za Nobelovu nagradu za mir? Nominovao bih Dodika. Lik je na misiji mira na svijetu, samo mi ne kontamo! Koga god od autoritarnih lidera podrži i posjeti, taj redom gubi na izborima. Kad ono ide opet kod Putina…”, napisao je Panjeta.

Plan posjete: Mar-a-Lago, Kongres i Čikago

Uprkos hladnom tušu koji su republikanci doživjeli na biralištima, Dodik je ranije najavio opsežan program boravka s druge strane Atlantika.

Planirano je da prisustvuje događaju u Trampovoj rezidenciji Mar-a-Lago na Floridi, uz očekivanja da će održati sastanke sa pojedinim kongresmenima, senatorima i zvaničnicima bliskim desnom krilu američke politike. Nakon boravka na Floridi, Dodik bi trebalo da otputuje u Čikago, gdje je predviđeno prisustvo skupu u organizaciji Srpske pravoslavne crkve.