Connect with us

Svijet

Eksperiment na djeci čiji su rezultati decenijama bili skrivani

Eksperimenti na ljudima, posebno onima koji su pripadali marginalizovanim grupama, u prošlosti su često prelazili etičke granice.

Psiholozi i naučnici danas svojim eksperimentima i istraživanjima pokušavaju da otkriju informacije koje će izliječiti bolesti, otkriti koren određenih poremećaja i poboljšati opšte zdravlje stanovništva.

Međutim, u prošlosti se eksperimentima nije uvijek pristupalo na najadekvatniji način. Eksperimenti na ljudima, posebno onima koji su pripadali marginalizovanim grupama, često su prelazili etičke granice.

Jedan od najpoznatijih eksperimenata prelaska te linije je ‘Čudovišna studija’ (The Monster Study). Ime nije dobila jer podrazumijeva bilo kakva čudovišta, ali sama ideja je bila toliko zastrašujuća kolegama psiholozima da su rezultati godinama bili skrivani.

Šta je ‘Čudovišna studija’?
‘Čudovišno istraživanje’ sproveo je dr Vendel Džonson. Džonson je bio logoped koji je želio da sazna više o tome zašto se kod pojedine djece javlja mucanje. On je razvio The Monster Study kako bi provjerio da li je mucanje posljedica biologije ili naučenog ponašanja.

Kada je sprovedena ‘Čudovišna studija’?
Doktor Džonson je sproveo eksperiment 1936. godine na Univerzitetu u Ajovi. Etici nisu dali prioritet kao što je to danas slučaj u psihologiji i naučnim eksperimentima.

Šta se dogodilo?
Džonson je odabrao dvadeset dvoje djece siročadi kao učesnike svoje studije. Jedan broj siročadi je imao problema sa mucanjem, dok je drugi dio djece normalno govorio za svoj uzrast.

Siročad su podijeljena u dve grupe, u kojima se nalazio jednak broj djece koja mucaju i koja ne mucaju. Jedna od tih grupa bila je označena kao ‘normalni govornici’. Ostali su označeni kao ‘mucači’. Tokom eksperimenta djecu su se tretiralo u odnosu na to u kojoj su grupi (‘normalni’ ili ‘mucači’), bez obzira da li su mucali ili ne.

Džonsonov tim se sastajao sa djecom svakih nekoliko nedjelja tokom pet mjeseci kako bi ‘”procijenio” njihov govor. Djeca u “normalnoj” grupi pohvaljena su zbog svoje sposobnosti dobrog govora, čak i ako su zapravo mucala ili su imala problema sa govorom. Djeci u grupi “mucači” rečeno je da loše govore, piše Practical Psychology.

U jesen 1938. Vendel Džonson je regrutovao jednu od svojih bivših studentkinja koja je diplomirala kliničku psihologiju, dvadesetdvogodišnju Meri Tjudor, koja je bila strastvena, ali plašljiva, da se pridruži eksperimentu. Ona je trebalo da prouči da li će to što djeci koja ne mucaju govore da mucaju stvoriti probleme u njihovom govoru. Univerzitet je imao stalni istraživački odnos sa sirotištem u Davenportu u Ajovi, pa joj je Džonson predložio da tamo radi na istraživanju.

Džonsonova studija nije samo pokušavala da izazove mucanje kod zdrave djece, nego je i pokušavala istraživala da li će pohvala pomoći djeci koja mucaju da ‘normalno’ progovore. Tjudor i još pet studenata koji su pristali da učestvuju slušali su svako dijete kako govori i ocijenili su ih od 1 (loše) do 5 (tečno).

– Nespreman za razgovor, ali jasno pokazuje problem mucanja – napisao je jedan od studenata prilikom ocjenjivanja djeteta i njegovog govora.

– Napetost, odugovlačenje, eksplozivnost, ponavljanje. To je sve kod mucača – napisao je drugi.

Tjudor je napisala da “veruje da će se s vremenom djeca oporaviti, ali da su istraživači na njih ostavili trajni “utisak””.

Bila je u pravu.

U svojoj je disertaciji izvijestila da je razgovarala sa djecom koja mucaju i kojima je govorila da zapravo ne mucaju te ih podsticala izjavama poput: “Prerašćeš to (mucanje), pa ćeš moći da govoriš mnogo bolje nego što sad govoriš… Ne obraćaj pažnju na ono što drugi govore o tvojim govornim sposobnostima jer ne shvataju da je ovo samo faza”, napisala je.

– Osoblje je zaključilo da imaš velikih problema s govorom… Imaš mnoge simptome djeteta koje počinje da muca. Svaki put kad osjetiš da ćeš zamucati, moraš odmah da prestaneš da govoriš – govorila je deci koja su stavljena u grupu “mucača” a koja nisu imala problem s mucanjem.

– Koristi svoju snagu volje… Učini sve da sprečiš mucanje… Nikada nemoj da govoriš ako to ne radiš kako treba.

Nakon drugog sastanka s petogodišnjom Normom Jean Pug, Tjudor je napisala: “Bilo ju je jako teško naterati da progovori, iako je prije mjesec dana govorila vrlo slobodno. Još jedna u grupi, devetogodišnjakinja Beti Romp praktički odbija da razgovara”, piše New York Times.

– Hejzel Poter, 15 godina, najstarija u svojoj grupi, postala je puno svjesnija sebe i manje govori nego prije”, primijetila je Tjudor.

Rezultati ‘Čudovišne studije’
Djeca koja su označena kao “normalna” nisu bila mnogo ugrožena pohvalama istraživača. A poboljšanje govora je primijećeno samo kod jednog djeteta iz ove grupe koje je mucalo.

Djeca u grupi ‘mucača’ su prošla mnogo gore. Naročito ona koja nisu ni imala problem sa mucanjem, nego im je samo rečeno da imaju. Od šestoro djece koja su kažnjavana zbog nepostojećih problema s mucanjem, petoro je razvilo govorne probleme. Izvještaji pokazuju da su se ta djeca povukla, a neka su potpuno prestala da govore. Ta djeca su tada imala samo pet godina.

Studija je osmišeljana s najboljim namjerama. Džonson i njegove kolege sa Univerziteta Ajova često su sprovodili istraživanja na sebi i odraslim dobrovoljcima u ime pronalaska lijeka za mucanje.

Dio istraživača koji su učestvovali u eksperimentu su bili zabrinuti da upotreba siročadi prelazi etičke granice.

Džonson nije bio jedina osoba koja je sprovodila studije na marginalizovanim grupama u ime nauke – nacisti su radili istu stvar u Njemačkoj.

Već tada, 1930-ih godina, ‘Čudovišna studija’ je prema mišljenju mnogih prelazila etičku granicu. Korištenje siročadi je bilo neprihvatljivo. Čak ni osoblje sirotišta nije bilo svesno što se zaista događa. Nakon završetka eksperimenta pokazalo se da djeca koja su imala problem sa mucanjem, koje često sa godinama samo nestane, kasnije su patila od psihološkim trauma. Istraživači su znali da za to postoji mogućnost.

Zbog etičkih problema, rezultati studije nikad nisu objavljeni.

Uticaj studije
Ispitanici nisu znali da su dio istraživanja čak ni šezdeset godina nakon što se dogodilo. Nekolicina studenata patologije govora sa Univerziteta Ajova saznalo za studiju nakon što je objavljena. Podaci su bili korisni jer niko u to vrijeme nije prikupio toliko podataka o mucanju i njegovom porijeklu. Ali premisa studije bila je toliko zastrašujuća da su joj studenti dali nadimak ‘Čudovišna studija’.

Javnost je saznala za ovaj eksperiment tek 2001. godine kad je The San Jose Mercury News objavio niz članaka o studiji i komentara logopeda. Dok su neki tvrdili da je eksperiment prešao mnoge etičke granice, drugi su tvrdili da je taj način istraživanja samo rezultat svog vremena. Neki su priznali važnost podataka, dok su drugi rekli da nisu došli do pravih zaključaka.

U tom trenutku Vendel Džonson je bio mrtav više od 30 godina. Univerzitet u Ajovi uputilo je službeno izvinjenje za studiju.

Kada je istina o istraživanju postala nacionalna vijest, ispitanici su počeli da povezuju šta im se dogodilo. Uslijedile su tužbe.

Početkom 2000-ih, troje ispitanika iz skupine ‘mucača’ tužilo je Univerzitet u Ajovi zbog emocionalnog stresa i lažnog predstavljanja. U tužbu su se uključili i potomci još tri djeteta koja su bila u grupi ‘mucača’.

Tužitelji su tvrdili da je uticaj studije imao trajan uticaj na njihov život. Sud je presudio u njihovu korist, a Univerzitet u Ajovi platilo je više od milion dolara žrtvama i njihovim nasljednicima, prenosi Nacionalna Geografija.

Related Topics:

Svijet

Iranci postavili uslov za slobodan prolaz kroz Ormuski moreuz, TRAMP OŠTRO ODGOVORIO

Iranska Revolucionarna garda saopštila je da će državama koje protjeraju ambasadore Izraela i Sjedinjenih Američkih Država biti omogućen neograničen prolaz kroz Ormuski moreuz.

Iranska Revolucionarna garda saopštila je da to vrijedi već od sutra.

Kako javlja iranska državna televizija, IRGC je saopštio da bi te zemlje imale “puno pravo i slobodu” prolaska kroz ovaj strateški plovni put ukoliko prekinu diplomatske odnose sa Izraelom i Sjedinjenim Američkim Državama, prenosi CNN.

Kroz ovaj moreuz, širok oko 34 kilometra, prolazi gotovo petina svjetske ponude nafte, što ga čini ključnim i visokorizičnim uskim grlom za globalna tržišta.

Rat između SAD i Izraela sa Iran doveo je do rasta cijena nafte iz dva glavna razloga – gotovo potpunog zatvaranja Ormuskog moreuza i usporavanja proizvodnje nafte na Bliskom istoku, prenosi Tanjug.

Tramp: Ako Iran zatvori Ormuski moreuz, SAD će ih gađati 20 puta jače
Američki predsjednik Donald Tramp upozorio je Iran da će ga Sjedinjene Američke Države “gađati 20 puta jače nego do sada”, ako “učini bilo šta što bi zaustavilo protok nafte unutar Ormuskog moreuza”.

“Pored toga, uništićemo lako uništive mete koje će Iranu učiniti praktično nemogućim da se ikada ponovo izgradi kao nacija. Smrt, vatra i bijes će vladati nad njima, ali se nadam i molim da se to ne dogodi”, rekao je Tramp u objavi na društvenoj mreži Truth Social.

Tramp je istakao da je to “poklon Sjedinjenih Američkih Država Kini i svim onim nacijama koje intenzivno koriste Ormuski moreuz”.

“Nadam se da će taj gest biti zaista cijenjen”, naveo je Tramp.

Nastavi čitati

Svijet

AVIONI “SUDNJEG DANA” VEĆ U VAZDUHU: Amerika se sprema za veliki rat?

Avioni “sudnjeg dana” već u vazduhu – Američka vojska podigla je u vazduh svoje “avione sudnjeg dana”, dok strah od nuklearnog rata sve više raste, prenosi “Dejli mejl”.

Podaci sa sistema za praćenje letova zabilježili su više polijetanja strateških vazdušnih komandnih aviona mornarice E-6B “merkjuri” otkako je rat u Iranu počeo 28. februara.

Ovi ogromni avioni, napravljeni na osnovu konstrukcije “Boinga 707”, osmišljeni su da prežive nuklearni rat i koordinišu američki vojni odgovor iz vazduha.

Kako funkcionišu ovi avioni?
Konkretno, ovi avioni funkcionišu kao leteća radio-stanica i komandni centar za predsjednika i ministra odbrane, noseći specijalne antene koje mogu da ostvare komunikaciju čak i sa nuklearno naoružanim podmornicama duboko ispod vode.

Pored mogućnosti komunikacije sa satelitima, kopnenim vojnim bazama i podzemnim raketnim postrojenjima, flota “merkjuri” aviona sposobna je i da upravlja nuklearnim udarom ukoliko bi izbio treći svjetski rat i ako bi Sjedinjene Američke Države već bile pod napadom.

Dva leta aviona E-6B “merkjuri” uočena su iznad SAD 2. marta. Jedan je poletio sa obale Meksičkog zaliva i sletio u pomorsku vazdušnu bazu Pataksent river u Merilendu, dok je drugi poletio i kasnije se vratio u bazu Ofut u Nebraski.

Od tada su vojni mediji izvjestili o novim polijetanjima aviona koji su se uputili preko Atlantika ka Persijskom zalivu.

Pentagon je odbio da komentariše ove letove “iz bezbjednosnih razloga i operativne tajnosti”.

Šta je glavni zadatak?
Glavni zadatak ovih aviona je izvršavanje misije poznate pod nazivom “Take Charge and Move Out”, što u prevodu znači “preuzmi komandu i pokreni dejstvo”.

U suštini, to znači da E-6B “merkjuri” može biti upotrebljen za slanje naređenja predsjednika Donalda Trampa ili drugih najviših državnih lidera nuklearnim podmornicama američke mornarice i drugim lokacijama sa nuklearnim raketama, čak i ako bi obične telefonske linije ili kopnene stanice bile uništene.

U slučaju krize, ovi avioni se šalju u određene oblasti gdje ostaju u vazduhu ili u blizini ključnih lokacija. Na taj način se održavaju komunikacione veze čak i ako kopnene baze budu pogođene ili ometane.

Na Bliskom istoku, američke vojne baze, ambasade i drugi civilni ciljevi našli su se pod napadima iranskih raketnih baraža tokom prve nedjelje sukoba.

Kada vojska diže ove avione?
Vojska ove avione obično podiže u vazduh tokom vježbi pripravnosti, obuke ili kao demonstraciju snage, bez stvarnog raspoređivanja oružja.

Opasnost od nuklearne eskalacije nastavila je da raste nakon početnih udara na Teheran koje su izvele Sjedinjene Američke Države i Izrael, dok su iranski saveznici Kina i Rusija upozorili da bi situacija mogla da izmakne kontroli i dovede do velikog rata.

Iako je ovaj avion uveden u upotrebu prije više od 40 godina, E-6B “merkjuri” se i dalje smatra jednim od najotpornijih američkih letjelica sposobnih da izvrše ovu potencijalno sudbonosnu misiju.

Nastavi čitati

Svijet

U PITANJU SU MILIJARDE: Koje američke i izraelske kompanije najviše profitiraju od rata u Iranu?

Američke odbrambene kompanije planiraju da povećaju proizvodnju oružja, dok Tramp traži rast vojnog budžeta na 1,5 biliona dolara do 2027.

Najveće odbrambene kompanije u Americi složile su se da “četvorostruko povećaju proizvodnju” oružja koje američki predsjednik Donald Tramp opisuje kao oružje “izuzetne klase”, nakon sastanka u Bijeloj kući.

Sastanku u petak prisustvovali su izvršni direktori kompanija RTX (ranije Rejtion), Lokid Martin, Boeing, Nortrop Graman, Bi-Ei-I Sistemz, El-Tri Heris – odjeljenje za rakete i Hanivel Aerospejs. Sve ove kompanije imaju narudžbine vrijedne milijarde dolara, od kojih su neke veće čak i od bruto domaćeg proizvoda pojedinih država, piše Aldžazira.

Sjedinjene Države su već najveći vojni potrošač na svetu, sa skoro 1 bilion dolara vojnog budžeta u 2025. godini, što je više od ukupne potrošnje narednih devet zemalja zajedno. Donald Tramp želi da se taj iznos poveća na 1,5 biliona dolara do 2027.

Milijarde dolara već su potrošene na oružje u ratu sa Iranom, što rat čini izuzetno profitabilnim poslom za proizvođače oružja.

Prošle sedmice porasle su akcije velikih američkih kompanija za proizvodnju oružja, uključujući Nortrop Graman rast (5%), RTX (4,5%) i Lokid Martin (3%).

Koje oružje SAD koriste protiv Irana?
Prema navodima američke Centralne komande CENTCOM operacija “Veliki bijes” koristi više od 20 različitih sistema oružja na kopnu, moru, u vazduhu i u protivraketnoj odbrani.

Rakete
Rakete Tomahavk već tri decenije predstavljaju glavno američko oružje za napade na velike udaljenosti. Lete podzvučnom brzinom na maloj visini kako bi izbjegle radare.

Ispaljuju se sa razarača u Arapskom moru, a svaki brod može nositi više od 90 Tomahavk raketa.

SAD su takođe prvi put upotrebile (PrSM) protiv ciljeva u Iranu, lansiranu iz sistema M142 HIMARS. Ova balistička raketa kratkog dometa može pogoditi ciljeve udaljene oko 400 km.

U odbrani su raspoređeni sistemi:

MIM-104 Patriot – za presretanje krstarećih raketa i pretnji na manjim visinama

THAAD – za presretanje balističkih raketa na velikim visinama

Dronovi
U napadima je prvi put korišćen dron LUCAS, jeftini dron za jednokratni napad koji proizvodi SpekreVorks, inspirisan iranskim dronom Šahed.

Cijena jednog LUCAS drona je oko 35.000 dolara, znatno manje od drona MQ-9 Reaper, koji košta i do 40 miliona dolara po letjelici.

Revolucionarna garda Irana saopštio je da je 1. marta oborio jedan RIper.

Borbeni avioni
SAD koriste sljedeće avione za napade na iranske raketne baze i podzemne bunkere:

B-1B Lancer bombardere
B-2 Spirit stelt bombardere
F-15 Eagle lovce
F-22 Raptor lovce pete generacije
F-35 Lightning II stelt lovce

Oni koriste bombe težine oko 900 kg za uništavanje skladišta oružja u okolini Teherana.

Izviđanje i elektronsko ratovanje
Na nosaču aviona USS Abraham Linkoln primećeni su avioni za elektronsko ratovanje EA-18G Grouler, koji ometaju radare i komunikacije.

U operacijama učestvuju i:

P-8A Poseidon – za nadzor mora i kopna
E-3 Sentry AWACS radarski avion
špijunski avioni RC-135 (varijante Kobra Bol)

Oni prate iranska lansiranja raketa, radarske sisteme i komunikacije.

Pomorske snage
Američko prisustvo na moru predvode nosači aviona:

USS Abraham Lincoln u Arapskom moru
USS Gerald R. Ford u Sredozemlju
Uz njih djeluje flota razarača klase Arli Berk, opremljenih sistemom Idžis Kombat Sistem za raketnu odbranu.

Ko proizvodi to oružje?
Boing – proizvodi B-1, F-15, EA-18G, P-8A i RC-135
Nortrop Graman – proizvodi B-2 bombardere
Lokid Martin – proizvodi F-35, F-22, TAD, Hajmars i rakete Prizm (PrSM)
Ar-Ti-Iks (RTX) – proizvodi Tomahok i Patriot rakete
Spektr Vorks – proizvodi LUKAS dron
Dženeral Atomiks – proizvodi MQ-9 Riper
Hantington Ingals Indastriz – izgradio nosače aviona Jueses Ejbraham Linkoln i Jueses Džerald R. Ford
Najveće vojne kompanije na svijetu
Prema izveštaju SIPRI, 100 najvećih odbrambenih kompanija ostvarilo je više od 679 milijardi dolara prihoda u 2024, piše Aldžazira.

Po prihodima dominiraju:

1. SAD – 334 milijarde dolara
2. Kina – 88 milijardi
3. Ujedinjeno Kraljevstvo – 52 milijarde
4. Rusija – 31 milijarda
5. Francuska – 26 milijardi

Među velikim evropskim kompanijama su:

BAE Systems
Leonardo
Erbas
Tales Grup
Rajnmertal
Najveće američke vojne kompanije
Prema SIPRI-ju, među 100 najvećih odbrambenih kompanija nalazi se 39 iz SAD.

Najvećih pet su:

1. Lokid Martin – prihod 68,4 milijarde dolara
2. RTX – 43,6 milijardi
3. Nortrop Graman – 37,9 milijardi
4. Dženeral Dajnemiks – 33,6 milijardi
5. Boing – 30,6 milijardi

Najveće izraelske vojne kompanije
Tri izraelske firme nalaze se među 100 najvećih:

Elbit Sistemz – dronovi i vojna elektronika
Izrael Erospace Indastriz – raketna odbrana i sateliti
Rafael Advansd Difens Sistemz – proizvođač sistema Ajron Dom

Globalna vojna potrošnja naglo raste
Prema SIPRI-ju, svetska vojna potrošnja porasla je 9,4% u 2024. godini i dostigla 2,7 biliona dolara.

Članice NATO obećale su da će do 2035. povećati vojne budžete na 5% BDP-a, što znači dodatne stotine milijardi dolara godišnje.

Kako bi nadoknadile zalihe potrošene u ratovima u Ukrajini i na Bliskom istoku, kompanije za proizvodnju oružja ulažu milijarde u novu proizvodnju, što dodatno povećava vrijednost njihovih akcija.

Od 2023. do 2026. akcije su porasle:

(RTX)+110%
Nortrop Graman +60%
Dženeral Dajnemiks +57%
Lokid Martin +37%
Boing +5%

Nastavi čitati

Aktuelno