Drastičan pad izlaznosti na izborima, nevjerovatan skok broja nevažećih listića – naročito kada je u pitanju Narodna skupština Republike Srpske – i kontroverze oko sigurnosti novih skenera, otvaraju ozbiljan prostor za sumnju u regularnost izbornog procesa. Bez iznošenja konačnih optužbi, niz analitičkih i statističkih nelogičnosti opravdava sumnju u mogućnost raznih izbornih kombinatorika.

Detaljna analiza preliminarnih rezultata otkriva gdje počinju prve opasne pukotine u izbornom legitimitetu, počevši od samog odziva birača.

Ukupna izlaznost na izborima zabilježila je drastičan pad. Na birališta je izašlo 1.430.000 glasača, što je čak 222.000 birača manje u odnosu na 2022. godinu, kada je glasalo oko 1.652.000 građana.

Na papiru višak, na biralištima manjak: Slučaj “fantomskih” spiskova

Uprkos drastičnom padu izlaznosti, pravi paradoks krije se u samim biračkim spiskovima. Prema analizi demografa Aleksandra Majića, u Republici Srpskoj na biračkim spiskovima nalazi se čak 25 odsto više birača nego što uopšte ima punoljetnih stanovnika.

U praksi to znači da je glasača “na papiru” u ogromnom višku, dok ih je na biralištima stotinama hiljada manje. Međutim, u potpunoj suprotnosti sa logikom pada izlaznosti, broj nevažećih listića – umjesto da opada – drastično raste.

Ovaj fenomen posebno je vidljiv na nivou trke za Narodnu skupštinu Republike Srpske (NSRS):

• Ukupan broj nevažećih listića za NSRS porastao je sa 37.374 (2022. godine) na 53.120 (2026. godine).

• Broj listića poništenih “iz drugih razloga” doživio je eksploziju: skočio je sa 22.241 na 42.507 – gotovo dvostruko više, iako je u glasačkim kutijama bilo 90.000 listića manje.

Sličan trend zabilježen je i u trci za Parlamentarnu skupštinu BiH. Dok je ukupan broj nevažećih listića pao sa 56.119 na 54.121, kategorija listića koji su nevažeći iz drugih razloga skočila je sa 20.790 u 2022. na 38.939 u 2026. godini, što predstavlja još jedan skoro dvostruki skok bez jasnog obrazloženja.

Skeneri pod upitnikom: Slučaj “praznih memorijskih kartica” u Bijeljini

Svi ovi podaci otvaraju ključna pitanja za Centralnu izbornu komisiju (CIK BiH): kako objasniti ovakav porast nevažećih listića “iz drugih razloga” i u kojoj mjeri se on može pripisati samom očitavanju novouvedenih optičkih skenera? Dodatno je nejasno prema kojim kriterijumima listić koji skener nije pravilno očitao može naknadno, pri ručnom brojanju, biti priznat kao važeći.

Sigurnost pohrane i prenosa podataka sa skenera izložena je sumnjama nakon incidenta u Bijeljini. Na jednom biračkom mjestu elektronski prenos rezultata uopšte nije izvršen, a memorijske kartice skenera ostale su potpuno prazne. CIK je zbog ovog propusta bio prinuđen da najavi i elektronsko i ručno ponovno brojanje glasova za tu izbornu jedinicu.

Globalne sjenke kompanije Smartmatic: Od Venecuele do optužnica u SAD-u

Pouzdanost tehnologije dovodi se u direktnu vezu sa kompanijom Smartmatic, proizvođačem izborne opreme čiji je rad godinama praćen međunarodnim kontroverzama.

Predsjedništvo i vlasti širom svijeta susretale su se sa izvještajima, pa i analizama na nivou obavještajnih službi poput CIA-e, o ranjivostima elektronskih sistema glasanja. Tehnologiji Smartmatic-a pripisivana je teorijska i praktična mogućnost zamjene stvarnih glasačkih podataka izmijenjenim nizovima, uz stvaranje digitalnog privida da ti podaci potiču sa legitimnih uređaja na biračkim mjestima.

Ovakve sumnje nisu bez istorijskog presedana:

Iskustvo iz Venecuele (2017): Sam Smartmatic je 2017. godine javno saopštio da su zvanični rezultati izlaznosti koje je objavila vlast u Karakasu bili izmanipulisani za najmanje milion glasova. Nakon što je javno ukazao na odstupanje između sistemskih podataka i objavljenih cifara, Smartmatic je u potpunosti napustio Venecuelu.

Optužnice i afera na Filipinima: Još teži udarac kredibilitetu kompanije stigao je iz američkog pravosuđa. Federalne vlasti SAD-a podigle su optužnicu zbog navodnog podmićivanja u iznosu od preko milion dolara, povezanog sa izbornim ugovorima na Filipinima. Proširena optužica obuhvatila je i krovne entitete unutar Smartmatic grupe (SGO Corporation), tereteći rukovodioce za kršenje Zakona o stranim koruptivnim praksama (FCPA) i pranje novca.

Iako se ovi globalni slučajevi ne mogu automatski preslikati na Bosnu i Hercegovinu – gdje se koriste specifične tehničke konfiguracije – narušeni integritet dobavljača otvara opravdano pitanje: Da li je prije izbora u BiH urađena temeljna bezbjednosna provjera izborne tehnologije?

Kuda idu podaci i ko kontroliše pristup?

Pored samog hardvera, ključno pitanje bezbjednosti jeste putanja kojom podaci putuju od biračkog mjesta do centralnog servera CIK-a.

Postoje li garancije da podaci sa skenera nisu slati otvorenim internetom na eksterne servere izvan granica BiH prije nego što su stigli u bazu CIK-a? Svaki prenos podataka preko nezaštićenih ili posredničkih mrežnih čvorova ostavlja otvorena vrata za presretanje, naknadno prilagođavanje ili ubacivanje sintetičkih podataka u realnom vremenu.

Sumnje u pozadinske uticaje dodatno su podgrijale informacije o boravku stručnjaka i lica bliskih američkoj administraciji i krugovima Donalda Trampa uoči samih izbora u Republici Srpskoj, koji su navodno pružali tehničke savjete u vezi sa upotrebom i konfiguracijom skenera.

Zaokret prorežimslih medija: Od “namještenih skenera” do potpunog muka

Možda najslikovitiji prikaz političke pozadine novih tehnologija pruža nagli i koordinisani medijski zaokret provladinih medija u Republici Srpskoj.

Nedjeljama uoči glasanja, provladine medijske kuće vodile su izuzetno agresivnu kampanju protiv uvođenja skenera, označavajući ih kao “alat za izbornu krađu”. U prilozima Alternativne televizije (ATV) detaljno su opisivani scenariji digitalne manipulacije:

„Manipulacija je apsolutno moguća. Tehnologija je dizajnirana da može kopirati digitalnu memoriju stvarnih glasova koji su poslati u centralnu bazu podataka za brojanje glasova, te umjesto postojeće kreirati novu memoriju koja bi išla u korist željene političke opcije. Takođe, tehnologija podrazumijeva i virtuelni mehanizam koji imitira stvarne mašine za glasanje, a koji može učiniti da digitalni trag izmijenjenih glasova djeluje kao da potiče sa stvarnih mašina. Jednostavnije rečeno, onaj koji ima pristup tehnologiji može da prati i prilagođava rezultate u realnom vremenu tokom i nakon izbora, i to bez mogućnosti da iko utvrdi da su izmijenjeni.“ — Izvod iz priloga ATV-a prije izbora

Međutim, čim su pristigli prvi preliminarni rezultati koji su potvrdili pobjedu i opstanak vladajuće strukture, kritike su preko noći utihnule. Mediji koji su do juče upozoravali na “virtuelne mašine i lažiranje digitalnog traga” odjednom su tehnologiju prihvatili kao besprijekornu, a sva upozorenja o manama skenera u potpunosti gurnuli pod tepih.

Pravo na sumnju

Iako navedeni podaci i analize ne predstavljaju pravno neoborive dokaze da je izborni proces kompromitovan, oni objelodanjuju niz dubokih nelogičnosti: pad broja birača uz drastičan skok poništenih listića, prazne memorijske kartice na terenu, kontroverze međunarodnog dobavljača opreme i napadnu medijsku hipokriziju.

U sistemu u kojem izborni rezultat određuje sudbinu društva u naredne četiri godine, javnost ima ne samo pravo, već i obavezu da zahtijeva potpunu transparentnost, nepristrasan revizorski uvid u kôd skenera i jasne odgovore na pitanje: ko je i kako zaista brojao glasove?

BN-Banjaluka24

Član Predsjedništva BiH Željko Komšić odobrio je 12.636 KM iz interventne tekuće rezerve budžeta institucija BiH za 2026. godinu za popravku lifta u stambenoj zgradi u Sarajevu u kojoj i sam živi.

Odluka je objavljena u “Službenom glasniku BiH”, broj 75/26, a sredstva su odobrena Anđelki Nikolić iz Sarajeva za pokrivanje troškova popravke lifta u zgradi u Ulici Azize Šaćirbegović 16.

Zašto je novac odobren?

Iz Komšićevog kabineta pojasnili su da je odluka donesena na osnovu zvanične molbe stanarke Anđelke Nikolić, čiji je suprug osoba sa invaliditetom i kojoj je ispravan lift neophodan za svakodnevno funkcionisanje i odlazak ljekaru.

U molbi je navedeno da u istoj zgradi žive još dva stanara sa otežanom pokretljivošću, kojima stepenice predstavljaju nepremostivu prepreku.

Stanari, kako je pojašnjeno, nisu bili u mogućnosti da samostalno finansiraju tako obimnu popravku velikog lifta.

Iz Komšićevog kabineta naglasili su da ova sredstva ne predstavljaju luksuz, već način da se osobama sa smanjenom pokretljivošću omoguće osnovni uslovi za život i sloboda kretanja.

Ko je zadužen za isplatu?

Za realizaciju odluke zadužen je Sekretarijat Predsjedništva BiH, koji će novac uplatiti na račun korisnice pomoći.

Nakon završetka popravke, Anđelka Nikolić obavezna je da dostavi detaljan izvještaj o namjenskom utrošku dodijeljenih sredstava.

(Klix)

Srpska demokratska stranka ni u jednom segmentu nije nalik na slavni, autentični SDS i sada je, medicinski rečeno, u stanju ireverzibilnog šoka, bez šansi da se vrati na poziciju lidera opozicije, izjavio je nekadašnji lider ove stranke Dragan Kalinić. Kalinić je ukazao da je SDS 90-ih godina prošlog vijeka bio u pravom smislu državotvorna i saborna stranka, jer je oko sebe okupila srpske patriote i iz drugih stranaka, između ostalog i iz reformista u kojima su bili on i lider SNSD-a Milorad Dodik.

– Kroz to zajedništvo, kroz svesrpsko jedinstvo stvorena je Republika Srpska, a današnji SDS ni u jednom segmentu nije nalik na onaj autentični – rekao je Kalinić.

On je naglasio da je sunovrat ove stranke počeo kada je nekadašnji visoki predstavnik Pedi Ešdaun inkvizitorski odsjekao glave liderima SDS-a, a nastavio se brojnim unutrašnjim previranjima i sukobima preostalih funkcionera druge i treće kategorije, sve do današnjeg dana, prenosi RTRS.

Kalinić je rekao da sticajem okolnosti, a i na njegovu sreću, može da ih posmatra sa distance. – Ne vidim među preostalom posvađanom družinom, uglavnom zbog fotelja i propuštenih finansijskih prilika, nekoga ko bi mogao postati respektabilan lider i povratiti raniji renome ove nekada velike, a sada gotovo rasturene političke partije – naveo je Kalinić. Ali, dodao je on, možda četiri duge godine do sljedećih izbora budu i za njih ljekovite i omoguće da se SDS, ako preživi, skine sa respiratora.

– To neće biti nimalo lako, jer je SNSD sa koalicionim partnerima svojom političkom platformom zasnovanom na ključnim, dugoročnim nacionalnim ciljevima efikasno zauzeo gotovo sav prostor za političko djelovanje drugih, pogotovo opozicionih stranaka – zaključio je Kalinić, nekadašnji lider SDS-a pod kojim je ova stranka izvojevala nekoliko pobjeda na opštim i lokalnim izborima.
Srpskainfo