Iran nastavlja da jača svoje vojne sposobnosti u Persijskom zalivu oslanjajući se ne samo na klasičnu pomorsku flotu, već i na nove tehnologije koje bi mogle značajno da utiču na bezbjednosnu ravnotežu u regionu.

Ovo u analizi piše novinar “Politike” Vladimir Vuković navodeći kako se u centru pažnje vojnih analitičara našao novi bespilotni podvodni sistem pod nazivom “Aždar” (persijski zmaj), koji su iranski inženjeri nedavno predstavili kao dio razvoja asimetričnih pomorskih kapaciteta.

Šta je podvodni dron “Aždar”

Riječ je o podvodnom dronu oblika torpeda, ali sa znatno složenijom unutrašnjom konstrukcijom od klasične municije.

Osnovu sistema čine litijumske baterije koje omogućavaju tihi električni pogon. Za razliku od dizel-električnih podmornica, čiji rad motora i propelera stvara prepoznatljiv akustični potpis, ovaj uređaj se kreće gotovo nečujno, što značajno otežava njegovo otkrivanje pomoću standardnih brodskih sonarnih sistema.

Upravo ta karakteristika, kako ukazuju vojni stručnjaci, čini “Aždar” potencijalno opasnim iznenađenjem za posade ratnih brodova i komercijalnih tankera koji se oslanjaju na elektronske sisteme za rano upozoravanje.

Domet od 600 kilometara i višednevno djelovanje

Prema dostupnim podacima, ovaj bespilotni sistem može pri maloj brzini da ostane u vodi i do četiri dana, praktično “lebdeći” i prateći aktivnosti na površini. U režimu napada, dron može dostići brzinu od oko 25 čvorova, što je uporedivo sa brzinom brzih patrolnih čamaca. Njegov operativni domet prelazi 600 kilometara.

“Za bespilotni podvodni sistem ove klase to su prilično impresivne brojke, naročito ako se uzme u obzir njegova potencijalna upotreba u uskim morskim prolazima”, navode analitičari specijalizovanog kanala “Vojna hronika”.

Značaj takvog sistema posebno dolazi do izražaja u Ormuskom moreuzu, jednom od najvažnijih pomorskih prolaza na svijetu.

U pojedinim dijelovima ovaj moreuz širok je tek nekoliko kilometara, dok njime prolazi značajan dio svjetske trgovine naftom. Tankerima koji prevoze energente iz Katara, Kuvajta, Saudijske Arabije i samog Irana to je glavna ruta ka svjetskim tržištima.

Upravo zbog toga Teheran posljednjih godina razvija strategiju asimetrične pomorske odbrane. Umjesto izgradnje velikih i skupih nosača aviona, što bi za iransku ekonomiju predstavljalo ogromno opterećenje, fokus je stavljen na sisteme koji su manji, jeftiniji i tehnološki fleksibilniji.

Vojni analitičari smatraju da projekat “Aždar” najvjerovatnije nadgleda Islamska revolucionarna garda, elitna vojna formacija koja je već poznata po razvoju bespilotnih letjelica i brzih udarnih čamaca.

Jednostavno lansiranje i potencijalna prijetnja brodovima

Jedna od prednosti novog sistema je i njegova jednostavna logistika. Dron se može lansirati sa obale, manjeg vojnog čamca, pa čak i sa civilnog plovila. U gustom saobraćaju Persijskog zaliva takve lansirne platforme lako je prikriti, što potencijalnom napadaču daje značajnu taktičku prednost.

Ukoliko je opremljen bojevom glavom težine do pola tone eksploziva, “Aždar” bi mogao da predstavlja ozbiljnu prijetnju velikim brodovima. Za razliku od klasičnih torpeda, koja su projektovana za napad na veće ciljeve, ovakvi mali i manevarski sistemi mogli bi biti znatno teži za presretanje.

Pojava masovno proizvedenih podvodnih dronova mogla bi dodatno da zakomplikuje bezbjednosnu situaciju u regionu, koji je već opterećen brojnim političkim i vojnim tenzijama. Svaki ozbiljniji incident u Ormuskom moreuzu imao bi potencijal da izazove globalne posljedice, prije svega na tržištu energenata.

Zbog toga razvoj novih iranskih pomorskih tehnologija pažljivo prate vojni i bezbjednosni centri širom svijeta. Bezbjednost ovog uskog morskog prolaza direktno utiče na globalne tokove energenata, a samim tim i na stabilnost svjetskih cijena nafte i gasa.

Savremena vojna tehnologija, pokazuje primjer “Aždara”, sve više se oslanja na kompaktne i autonomne sisteme koji uz relativno ograničene resurse mogu da stvore značajan strategijski efekat. Ono što je do juče ličilo na scenario iz naučne fantastike, danas postaje realnost modernog pomorskog ratovanja.