Connect with us

Društvo

PAKLENE VRUĆINE TEK STIŽU: Ljekari otkrivaju šta nikako ne smijete raditi!

Toplotni talas iz zapadne Evrope stigao je i u zemlje regiona, a visoke temperature očekuju se i tokom vikenda kao i početkom naredne nedelje. U većem dijelu BiH, ali i zemljama regiona na snazi je narandžasti meteo alarm, a oglasili su se i zavodi za javno zdravlje uz preporuku kako da se građani zaštite od vrućina.

S obzirom na najave da će temperature tokom vikenda, ali i sljedeće nedjelje ići čak do 39 stepeni, hitno su se oglasili Institut za javno zdravlje Batut, ali i Gradski zavod za javno zdravlje.

Oni preporučuju da građani ne napuštaju svoje domove tokom najtoplijeg dijela dana ili da tokom tog dana borave u hladovini, takođe da rashlađuju svoje stanove i kuće i da tokom dana unose dosta vode. Šta su najveći rizici za građane tokom ovih toplih dana, za Insajder je govorila doktorica Ivana Stefanović iz beogradske Hitne pomoći.

“Bez obzira što ovakve vremenske prilike jesu prilično naglo nastale, ali imali smo nekih par dana pripreme što se tiče temperature, ipak mogu da kažem da zdrav organizam, i čak i onaj koji nije toliko zdrav ali je kompenzovan lekovima, ima kapacitet da se prilagodi i izbori sa svim ovim vremenskim prilikama. Jedino što ne treba da radimo je da dodatno opterećujemo svoj organizam i da srce, koje je organ koji najviše u ovom trenutku pati i radi, dodatno ne opterećujemo. Srce mora da proširi krvne sudove na periferiji, odnosno da se kardiovaskularni sistem prilagodi novonastalim uslovima, da se održi unutrašnja temperatura. Zato se mnogo znojimo, i to je u stvari zdrava reakcija organizma, ali srce radi pod povećanim naporom. Zamislite bolesno srce koje radi pod povećanim naporom, svašta može da se desi”, kaže sagovornica Insajdera.

Dodaje da se, ipak, ovakvih vremenskih prilika ne treba plašiti.

“Nije ovo toplo vreme vreme za infarkte zato što su krvni sudovi prošireni, ali mi smo pre dva do tri dana imali u toku 24 sata 6 infarkta, a najmlađi pacijent je imao 17 godina. Ipak, ovog vremena se ne treba plašiti, imamo kapacitet za preživljavanje, ali moramo biti razumni i moramo se prilagoditi – sve ono što ne moramo da radimo, ne treba da radimo i definitivno treba da rashlađujemo prostorije”, ističe dr Stefanović.

Postavlja se pitanje i kako da se zaštite oni koji moraju da rade na otvorenom ili pacijenti koji imaju hronične bolesti, kojima ovakve vremenske prilike mnogo teže padaju nego zdravim ljudima.

“Što se tiče starijih i pacijenata koji su bolesni od hroničnih bolesti, a najviše sada insistiramo na kardiovaskularnim, preporuka je da u najtoplijem delu dana ne izlaze iz kuće, da u dogovoru sa svojim lekarom, ali nikako sami, možda i smanje doze leka za pritisak, da predveče, kada duva vetar i prijatno je, izađu da se prošetaju, ali da taj najtopliji deo dana ostanu kod kuće”, navodi sagovornica Insajdera.

Dodaje da ljudi koji moraju da rade, poput onih na građevini, ali i njenih kolega, moraju da se prilagode vremenskim uslovima.

“To znači da uvek uz sebe imamo neku tečnost. Nešto što vam inače možda ne bih preporučila, ali sada da, je mineralna voda – zbog gubitka elektrolita, i da kod sebe imamo nešto slatko i to brze šećere, bez obzira šta inače mislimo o njima. Sada srcu trebaju brzi šećeri koje će dobiti odmah, a ne razgradnjom i u procesu metabolizma, ali i nešto slano. Ako to nije mineralna voda, onda nije loše da imate nešto što volite. Ja više volim zdrave grickalice: lešnik, badem, susam, suncokret. To je ono što može pomoći da se brzo digne pritisak, pogotovo za ljude koji imaju nizak”, ističe dr Stefanović.

Klima nije problem – veći rizik je kada je uopšte ne uključujemo

Na pitanje koje su najčešće greške koje građani prave kada pokušavaju da se rashlade, dr Ivana Stefanović kaže da nije dobro rashlađivati prostorije na veoma niske temperature, ali da je mnogo veći problem to što mnogi, posebno stariji građani, uopšte ne koriste rashladne uređaje.

„Ja mislim da to kad neko rashladi stan na 16 stepeni nikako nije dobro, jer mi zimi imamo višu temperaturu u stanu i dogrevamo se i onda ne razumem zašto biste danas spustili toliku temperaturu u stanu. Ali, opet kažem, potrebno je razumno ponašanje“, kaže dr Stefanović.

Dodaje da bi temperatura u prostoriji trebalo da bude ona koja najviše prija ukućanima, ali da je važno postepeno se prilagoditi pre izlaska na vrućinu.

„Ako ste sve vreme u stanu, neka vam temperatura na kojoj ste rashladili prostoriju bude ona koja vama prija. Potpuno je svejedno koja je, ali ako izlazite napolje, očekivano je da treba malo da se prilagodite, da dok ste još u stanu isključite klimu, da malo sačekate, izađete u hodnik, pa izađete tek onda napolje“, navodi ona.

Ipak, naglašava da veći rizik predstavlja izbjegavanje rashlađivanja nego razlika između spoljašnje i unutrašnje temperature.

„Ništa to nije toliko strašno koliko se mi plašimo onoga da naši sugrađani uopšte ne uključuju rashladne uređaje, pogotovo oni 65+“, upozorava dr Stefanović.

Toplotni udar može da ugrozi život, najugroženiji stariji građani

Dr Ivana Stefanović upozorava da ljekari i dalje viđaju prave slučajeve toplotnog udara, koji je ozbiljno, po život opasno stanje i ne treba ga poistovjećivati sa običnim osjećajem da je nekome previše vruće.

„Kad vi kažete toplotni udar, mislite da vam je jako vruće, a kad mi u medicini kažemo toplotni udar, to je nešto što ozbiljno ugrožava vaš život i to se leči u bolnici“, objašnjava dr Stefanović.

Dodaje da su nekada od toplotnog udara najčešće obolijevali radnici koji su radili pored visokih peći, dok se danas sa tim stanjem sve češće susreću kod starijih osoba.

„To smo nekad imali kod onih radnika koji su radili pri visokim pećima i u pekarama, ali sada to srećemo kod baka, deka, naših starih roditelja koje nekada često i ne obilazimo koliko bi trebalo. Oni sve zatvore jer ne vole promaju, ne vole da se rashlađuju i onda zaista zateknemo temperaturu 42, potpuno termoregulacioni sistem više ne radi“, upozorava ona, prenosi Insajder.

Zbog toga apeluje da se stariji članovi porodice češće obilaze i podsećaju da unose dovoljno tečnosti, ali i da se sa vodom ne pretjeruje.

„Dakle, da ih više obilazimo, da ih teramo da piju dovoljno tečnosti, ali opet nemojte ni s tim preterivati, jer imali smo prošle godine jednog pacijenta koji je osam litara tečnosti popio i došao u stanje kome koja je izazvana tim unosom, praktično abuzusom vode. Dakle, ništa nije apsolutni lek i ništa nije apsolutno loše“, kaže dr Stefanović.

Ona ističe da je tokom tropskih dana važno rashladiti prostoriju kako bi se organizam tokom noći odmorio.

„U ovoj situaciji rashladite prostoriju, omogućite svom srcu da se u toku noći odmori, bez obzira koliko godina imate, da bude prijatno u stanu“, zaključuje dr Stefanović.

Related Topics:

Društvo

ZARADE U EU 41.500 €, U BIH NI 15.000 €! Radimo skoro tri puta jeftinije, a hranu plaćamo ISTO

Dok zaposleni u Evropskoj uniji godišnje u prosjeku zarade oko 41.500 evra bruto, u BiH taj iznos ne dostiže ni 15.000 evra. Tolika razlika u primanjima teško se može nadoknaditi nižim cijenama, pogotovo što su osnovne životne namirnice u BiH tek nešto jeftinije nego u većem dijelu Evrope, dok je inflacija ponovo uzela maha i u septembru dostigla šest odsto.

Podaci Agencije za statistiku BiH pokazuju da je prosječna mjesečna plata u prošloj godini iznosila 2.436 maraka. U odnosu na 2024. bila je veća za 14 odsto, ali ni takav rast nije bitnije promijenio položaj domaćih zaposlenih u poređenju sa evropskim kolegama. Kada se mjesečni iznos preračuna na godišnji nivo i izrazi u evrima, dobija se oko 14.945 evra. Poređenja radi, prosječna godišnja zarada zaposlenih sa punim radnim vremenom u Evropskoj uniji u 2025. iznosila je 41.500 evra, uz godišnji rast od 4,3 odsto. Prema ovim pokazateljima, evropski prosjek bio je gotovo 2,8 puta veći od godišnjeg ekvivalenta prosječne bruto plate u BiH.

Prema tom poređenju, BiH zaostaje čak i za najslabije plaćenim članicama Unije. U Bugarskoj je prosječna godišnja zarada iznosila 16.200 evra, u Grčkoj 18.800, a u Mađarskoj 20.100 evra. Na suprotnom kraju liste nalaze se Luksemburg sa 85.600 evra, Danska sa 73.500 i Irska sa 64.400 evra. Ipak, ove podatke treba posmatrati kao orijentaciono poređenje, jer Evrostat koristi pokazatelj godišnje zarade prilagođene ekvivalentu punog radnog vremena, zasnovan na podacima nacionalnih računa i ankete o radnoj snazi, dok je iznos za BiH dobijen preračunom prosječne mjesečne bruto plate na godišnji nivo. I pored te metodološke razlike, razlika u nivou zarada jasno ukazuje na dubinu jaza između domaćeg i evropskog tržišta rada.

Kupovna moć

Niže cijene u BiH u odnosu na veći dio Evrope ne znače da stanovnici imaju i veću kupovnu moć. Naprotiv, podaci Evrostata o uporednim nivoima cijena pokazuju da je ukupni nivo cijena roba i usluga koje domaćinstva kupuju u BiH u 2025. godini iznosio 59,2 odsto prosjeka Evropske unije. Međutim, kada je riječ o hrani i bezalkoholnim pićima, taj udio bio je znatno veći i dostigao je 85,8 odsto evropskog prosjeka.

Prevedeno, cijene hrane u BiH bile su u prosjeku oko 14 odsto niže nego u Uniji, dok su prosječne bruto zarade, prema prethodnom poređenju, bile gotovo 64 odsto niže. Uštede koje stanovnici ostvaruju zahvaljujući nižim cijenama ne mogu nadoknaditi toliko veliku razliku u primanjima. Upravo ta nesrazmjera pokazuje zašto je priča o jeftinijem životu u BiH varljiva.

Poređenje sa Hrvatskom dodatno ilustruje taj nesklad. Ukupni nivo cijena u BiH bio je na 59,2 odsto prosjeka EU, a u Hrvatskoj 78,4 odsto. Međutim, kada je riječ o hrani, razlika je znatno manja. Cijene ovih proizvoda u BiH dostigle su 85,8 odsto evropskog prosjeka, dok su u Hrvatskoj bile na 105,5 odsto. Tako su namirnice u BiH jeftinije nego u susjednoj zemlji, ali to ne mijenja činjenicu da se kupovna moć ne mjeri samo cijenom proizvoda, već i novcem kojim potrošači raspolažu.

Inflacija

Već ograničen kućni budžet dodatno pritiska i rast cijena. Prema podacima Agencije za statistiku BiH, potrošačke cijene u septembru bile su šest odsto više nego u istom mjesecu prošle godine. To je ubrzanje u odnosu na avgust, kada je godišnja inflacija iznosila 4,9 odsto. Samo za mjesec dana cijene su porasle za 1,2 odsto.

U poređenju sa EU, ovdašnja inflacija bila je znatno viša. Prosječna stopa u Uniji u septembru je iznosila 3,8 odsto, odnosno 2,2 procentna poena manje nego u BiH. Veći rast cijena među članicama EU zabilježen je u Rumuniji, sa 6,5 odsto, i Litvaniji, sa 6,1 odsto. Bugarska je imala inflaciju od 5,6 odsto, dok su ostale članice bile ispod domaćeg nivoa.

 

 

Ni poređenje sa okruženjem ne ide u prilog BiH. U Hrvatskoj je godišnja inflacija u septembru, prema nacionalnom indeksu, iznosila 4,7 odsto, u Srbiji 4,1, a u Crnoj Gori 5,2 odsto. U Njemačkoj je rast cijena bio 3,3 odsto, a u Sloveniji 3,7 odsto. Tako je BiH, uz znatno niža primanja od većine ovih zemalja, imala i jednu od najviših stopa inflacije.

Troškovi

Nije svejedno ni šta poskupljuje. Za kućne budžete posebno su teška povećanja cijena prevoza, stanovanja i energenata, jer su to izdaci koje domaćinstva teško mogu izbjeći ili značajnije smanjiti. Upravo takva kretanja zabilježena su u BiH. Najveći godišnji rast cijena u septembru imali su prevoz, za 27,6 odsto, te stanovanje, voda, struja, gas i ostali energenti, za 12,7 odsto. Zbog toga inflatorni pritisak ne ostaje samo na kasi u prodavnici već zahvata i druge važne stavke porodičnog budžeta.

Ekonomski analitičar Zoran Pavlović kaže da rast cijena, koji u velikoj mjeri dolazi iz inostranstva, dodatno opterećuje domaćinstva, posebno jer prihodi stanovništva ne prate poskupljenja. Prema njegovim riječima, riječ je o spoljnim inflatornim pritiscima koji se prenose na domaće tržište, dok je mogućnost građana da povećaju zarade ograničena.

On upozorava da visoka opterećenja rada, koja prema njegovim procjenama u Srpskoj dostižu oko 64 odsto, a u FBiH gotovo 70 odsto, povećavaju troškove poslodavaca i sužavaju prostor za rast plata. Istovremeno, prosječna primanja od 1.600 do 1.700 maraka, kako ističe, nisu dovoljna da porodicama omoguće značajniju potrošnju.

Hrana i kultura

Inače koliko je jaz između zarada i troškova izražen pokazuju i podaci o sindikalnim potrošačkim korpama. Njena vrijednost za četvoročlanu porodicu u Republici Srpskoj u septembru iznosila je 2.964 marke, dok je prosječna neto plata od 1.727 maraka mogla pokriti tek 58,26 odsto potrebnih izdataka. Za ostatak korpe nedostajalo je 1.237 maraka. Na hranu je odlazilo 1.360 maraka, odnosno gotovo 46 odsto ukupne vrijednosti korpe. Samo za ishranu četvoročlane porodice trebalo je izdvojiti gotovo 79 odsto jedne prosječne neto plate u Srpskoj. To praktično znači da porodica sa jednom prosječnom platom ne može podmiriti ni troškove sindikalne korpe, a da za ostale potrebe ne ostane gotovo ništa. Pavlović ističe da se posljedice takvog odnosa primanja i troškova vide i u kvalitetu života. Građani, kako navodi, sve češće odustaju od kulturnih sadržaja, putovanja, sporta i rekreacije, jer im nakon podmirivanja osnovnih potreba novca za druge aktivnosti uglavnom ne ostaje, piše Glas Srpske.

Sve veći jaz

Niže zarade i rast troškova života tako stvaraju dvostruki pritisak na domaćinstva u BiH. Dok zaposleni u razvijenijim evropskim zemljama raspolažu znatno većim primanjima, stanovnici BiH sve veći dio zarade izdvajaju za osnovne potrebe. Zbog toga ni povoljniji ukupni nivo cijena ne može bitnije ublažiti razliku u životnom standardu.

Da će sustizanje razvijenijih ekonomija biti dug i težak proces, pokazuju i dugoročne projekcije. Prema procjenama Centra za ekonomska i poslovna istraživanja, BDP BiH, iskazan u dolarima, mogao bi porasti sa oko 35 milijardi dolara u 2026. na 62 milijarde u 2040. godini. Međutim, uprkos tom rastu, BiH bi na svjetskoj listi najvećih ekonomija mogla pasti sa 110. na 121. mjesto, jer se očekuje da će druge zemlje napredovati brže, navodi se u pomenutom istraživanju.

Zanimljiva matematika

Kada bi prosječna zarada u BiH rasla istim tempom kao i projektovani jaz u odnosu na EU, ovdašnjim radnicima trebalo bi još mnogo godina da dostignu evropski prosjek. Prema sadašnjem odnosu od oko 14.945 prema 41.500 evra, prosječna zarada u Uniji veća je oko 26.555 evra godišnje. To znači da zaposleni u ovoj zajednici za godinu dana u prosjeku zarade gotovo koliko radnik u BiH za dvije godine i devet mjeseci.

Slamka spasa

U BiH je za prva tri mjeseca ove godine po osnovu novčanih doznaka iz inostranstva stiglo 956,6 miliona maraka, što je za 25,2 miliona KM ili 2,7 odsto više nego u istom periodu lani, pokazuju podaci Centralne banke BiH. Ovaj priliv predstavlja značajan oslonac potrošnje domaćinstava, posebno u uslovima kada plate teško prate rast troškova života. Pored doznaka, u zemlju stižu i penzije iz inostranstva, kao i drugi tekući transferi, pa je ukupan priliv po tom osnovu još veći. U cijeloj prošloj godini novčane doznake iz inostranstva dostigle su oko 4,46 milijardi maraka. To pokazuje koliko novac koji šalje dijaspora ima važnu ulogu u održavanju potrošnje u BiH, ali i koliko se dio životnog standarda domaćinstava oslanja na zarade ostvarene van zemlje.

Nastavi čitati

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Oblačno, ponegdje slaba kiša! Temperatura do 18 stepeni

U BiH će tokom dana biti promjenljivo oblačno i toplo vrijeme, uz kraće sunčane periode, dok će slaba kiša padati samo ponegdje, uglavnom na jugu i krajnjem sjeveru

Noćas oblačno sa kišom koja se premješta od zapada ka istoku, a do jutra padavine prestaju u većini predjela, samo će još na istoku ponegdje biti kiše, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

Duvaće slab do umjeren vjetar, ponegdje u višim predjelima jak, južni i jugozapadni, a na sjeveru slab istočni. Minimalna temperatura vazduha od pet do 12, na jugu do 14 stepeni Celzijusovih, a maksimalna dnevna od 14 do 18 stepeni.

Nastavi čitati

Društvo

VRAĆANJE PDV-a NA PRVU NEKRETNINU: Podnošenje zahtjeva do polovine naredne godine

Građani koji su prvu nekretninu evidentirali tokom ove godine, zahtjev za vraćanje PDV-a mogu podnijeti do 30. juna 2027, saopšteno je iz Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) BiH.

Iz Uprave su naveli da su pojedini medijski napisi o navodnom isteku roka za podnošenje zahtjeva za vraćanje PDV-a na prvu kupljenu nekretninu 8. januara 2027. godine nepotpuni i mogu dovesti građane u zabludu.

“Radi tačnog i potpunog informisanja javnosti, UIO ističe da građani koji su svoju prvu nekretninu evidentirali kod nadležnog organa za imovinskopravne odnose tokom 2026. godine zahtjev za povrat plaćenog PDV-a mogu podnijeti najkasnije do 30. juna 2027. godine“, istakli su iz UIO BiH.

Građani koji svoju prvu nekretninu evidentiraju tokom 2027. godine zahtjev za vraćanje PDV-a moći će podnijeti do 30. juna 2028. godine, dok će se za svaku narednu godinu primjenjivati isti princip utvrđivanja roka za podnošenje zahtjeva.

To znači da građani koji su tokom 2026. godine evidentirali svoju prvu nekretninu nemaju razloga za žurbu niti potrebu da zbog nepotpunih informacija hitno podnose zahtjeve za povrat PDV-a, s obzirom na to da je rok za podnošenje zahtjeva Upravi za indirektno oporezivanje 30. juni 2027. godine, ističe se u saopštenju.

Kada je riječ o 8. januaru 2027. godine, ovaj rok se odnosi isključivo na posebnu prelaznu kategoriju kupaca, odnosno na građane koji su svoju prvu nekretninu kupili i evidentirali u periodu od stupanja na snagu Zakona o dopunama Zakona o porezu na dodatu vrijednost, odnosno od 12. aprila 2025. godine, do stupanja na snagu Pravilnika o dopuni Pravilnika o primjeni Zakona o PDV-u 8. jula ove godine, naveli su iz UIO.

Za ovu kategoriju kupaca propisan je poseban rok za podnošenje zahtjeva, a to je šest mjeseci od dana stupanja na snagu pravilnika.

Nastavi čitati

Aktuelno