Centralna banka BiH je u novom krugu makroekonomskih srednjoročnih projekcija revidirala stopu inflacije naviše, na 4,7 odsto, dok je revidirana i projekcija rasta ekonomske aktivnosti naniže, na 1,9 odsto.

Pojačani inflatorni i troškovni pritisci
U njihovom saopštenju se navodi da su makroekonomske srednjoročne projekcije revidirane usljed globalnog energetskog šoka izazvanog eskalacijom sukoba na Bliskom istoku.

“Izražena volatilnost i povećanje cijena na tržištima nafte i prirodnog gasa, praćena povećanom neizvjesnošću u pogledu globalnog snabdijevanja, pojačali su inflatorne i troškovne pritiske u međunarodnom i domaćem okruženju”, naveli su iz Centralne banke BiH.

Rast cijena energenata preliva se na rast domaćih cijena
Dodali su da je stopa inflacije revidirana, na nivo od 4,7% u 2026. godini, kao posljedica pojačanih inflatornih pritisaka iz međunarodnog okruženja, uključujući rast cijena energenata na svjetskom tržištu i njihovo prelivanje na rast domaćih cijena.

“Dodatno, domaći faktori, poput rasta troškovnih pritisaka u sektoru usluga, rasta cijena električne energije, rasta plata, doprinose zadržavanju inflacije na višem nivou u odnosu na prethodne projekcije”, istakli su iz Centralne banke BiH.

Slabljenje domaće i spoljne potražnje
Prema njima, projekcija rasta ekonomske aktivnosti u BiH u 2026. godini je korigovana naniže, do nivoa od 1,9%, zbog slabljenja domaće i spoljne potražnje, koja se odražava kroz ličnu potrošnju, investicije te uvoz i izvoz.

“Nagli rast cijena nafte i prirodnog gasa, koji je zabilježen od početka marta tekuće godine, utiče na povećanje troškova proizvodnje i transporta, što se reflektuje na pad profitabilnosti privrednih subjekata i slabljenje investicione aktivnosti. Istovremeno, viši troškovi energenata smanjuju raspoloživi dohodak domaćinstava, što dovodi do slabije privatne potrošnje. Kao rezultat, očekuje se sporija dinamika ekonomskog rasta u odnosu na prethodne projekcije”, ističe se u saopštenju Centralne banke BiH.

Stevanović: Ne postoji usklađenost unutrašnjih politika
Ekonomista Saša Stevanović kaže za “Nezavisne novine” da je viši nivo inflacije posljedica politike stimulacije penzija, plata i ostalih dohodaka.

“Takođe, od značajnog uticaja je i rast cijena energenata, za posljedicu će imati rast cijena hrane. Globalni nered neće narušiti ekonomiju BiH ako na unutrašnjem planu imamo red, disciplinu i podršku. Nažalost, ne postoji usklađenost unutrašnjih politika i vidimo aktivnosti na jačanju fiskalnog i monetarnog suverenizma. Emisija obveznica u inostranstvu entiteta, nagli rast penzionih davanja u Federaciji, najava snižavanja rejtinga Federacije BiH usljed činjenice da se 70% budžeta izdvaja za socijalna davanja Federacije BiH, ukazuju na probleme, ali i šanse domaćeg ekonomskog sistema”, objašnjava Stevanović.

Prema njegovim riječima, trenutni fiskalni, ali i finansijski prostor oba ekonomska modela funkcionisanja BiH ukazuju da postoje značajne rezerve za rast produktivnosti i viši nivo ekonomskog rasta. “Niža projekcija rasta ekonomije je posljedica opreznog pristupa upravljanja ekonomijom i odražava slom globalnog političkog i ekonomskog poretka svijeta”, naglasio je Stevanović.

Masovni egzodus mladih i obrazovanih ljudi iz Bosne i Hercegovine više nije samo demografski, već ozbiljan socioekonomski alarm.

Prema podacima Svjetske banke, BiH prednjači u cijelom regionu po ovom negativnom trendu, dok radno sposobno stanovništvo masovno bira stabilniji život u zapadnoj Evropi.

Istraživanja domaćih i stranih organizacija donose poražavajuće razloge zbog kojih mladi ljudi masovno pakuju kofere, ali i jasna upozorenja koje su direktne posljedice ovog procesa po one koji ostaju u zemlji.

Studija Zaklade Friedrich Ebert pokazuje da mladi jednostavno ne vjeruju u stabilnu budućnost u BiH. Glavni pokretači odlaska nisu više samo ekonomske prirode, već opšti osjećaj beznađa.

Izvještaj UNDP-a dodatno potvrđuje duboko nepovjerenje u institucije i politički sistem:

Gubitak sistema vrijednosti: Mladi vjeruju da uspjeh u BiH zavisi isključivo od porodičnih i političkih veza, a ne od ličnog truda i znanja.

Nesigurnost i korupcija: Niske plate, nesigurnost radnog mjesta i sveprisutna korupcija ključni su razlozi za trajno napuštanje domovine.

Gubitak stručnog kadra i slom sistema

Zemlju najviše napuštaju profili koji su stubovi svakog društva – ljekari, medicinski tehničari, IT stručnjaci i inženjeri, a njihove primarne destinacije su Njemačka, Austrija i Slovenija. OECD upozorava da ovaj kontinuirani egzodus stručnjaka dugoročno i nepovratno usporava privredni razvoj cijelog Zapadnog Balkana.

Učinci ovog trenda u BiH odavno su vidljivi na svakom koraku, a ovo su ključne crne tačke:

DIREKTNE POSLJEDICE EGZODUSA U BiH

PRAZNE ŠKOLE: Broj učenika u osnovnim i srednjim školama drastično se smanjuje iz godine u godinu.
KRAH TRŽIŠTA RADA: Domaći poslodavci se suočavaju sa hroničnim i ozbiljnim nedostatkom radne snage u svim sektorima.
UGROŽENI FONDOVI: Pad broja stanovnika direktno ugrožava funkcionisanje penzionog i zdravstvenog sistema, koji isključivo zavise od doprinosa zaposlenih građana.
Parcijalne mjere ne liječe hroničnu bolest

Iako vlasti u BiH povremeno pokušavaju uvesti kozmetičke mjere – poput subvencija za zapošljavanje, podrške startupovima i mladim preduzetnicima – ekonomski i demografski stručnjaci naglašavaju da parcijalna rješenja nisu dovoljno jaka. Za opstanak i zadržavanje stanovništva nužne su duboke, sistemske reforme u gospodarstvu, obrazovanju i pravosuđu.

POZITIVAN IZUZETAK: Uprkos lošoj opštoj slici, u BiH postoji procenat mladih koji odlučuju da ostanu. Oni pokreću sopstvene biznise, rade na daljinu (remote) za strane kompanije ili grade karijere kroz inovacije, vjerujući u potencijal države – ali pod uslovom da se dese korjenite društvene promjene.

Bez radikalnih reformi, stvaranja pravne države i stvarnog poboljšanja životnih uslova, odljev mozgova ostaće najteži izazov za opstanak i budućnost Bosne i Hercegovine.

Byka

Zdravstveni sistem u Republici Srpskoj nalazi se pred potpunim kolapsom, a jaz u primanjima između dva entiteta nikada nije bio dublji. Dok vlasti u Banjaluci neumorno ponavljaju priče o stabilnosti i “jačanju zdravstva”, surova realnost na terenu pokazuje da su medicinski radnici u Srpskoj degradirani i prisiljeni na radne migracije unutar granica sopstvene zemlje.

Na ovaj alarmantan problem oštro je reagovao Svetozar Vučkovac, predsjednik Gradskog odbora PSS Prijedor, čije saopštenje prenosimo u cjelosti:

“Čitam kako su povećane plate zdravstvenim radnicima u Zeničko-dobojskom kantonu, koji je inače drugi po visini plata u zdravstvenom sektoru u Federaciji BiH i kako će novim kolektivnim ugovorom početna plata medicinskih sestara i tehničara iznositi više od 1.700 KM, dok je u Republici Srpskoj početna plata medicinskih sestara i tehničara nekoliko stotina konvertibilnih maraka niža.

Dok vlast u Republici Srpskoj svakodnevno priča o „jačanju zdravstva“, istina je da su zdravstveni radnici u Srpskoj danas potcijenjeniji i lošije plaćeni ne samo od kolega u Federaciji BiH, već i od brojnih drugih zanimanja u javnom sektoru.

Prema podacima sindikata, medicinske sestre u Republici Srpskoj danas uglavnom imaju plate od 1.100 do 1.600 KM, dok se plate ljekara specijalista kreću od 2.400 do 2.700 KM, sa uračunatim toplim obrokom i regresom. U isto vrijeme, u Federaciji BiH plate ljekara u mnogim kantonalnim bolnicama i kliničkim centrima prelaze 4.000 KM, a pojedini specijalisti imaju i dvostruko veća primanja kroz dežurstva i naknade.

Tako smo došli do apsurdne situacije da ljekari iz Republike Srpske postaju ‘gastarbajteri’ unutar sopstvene države — rade u Federaciji jer tamo za isti posao mogu dobiti duplo veću platu.

Medicinska sestra sa 20 godina staža u Srpskoj ima oko 1.500 KM plate, što predstavlja manje ili približno plati službenika u administraciji, javnim preduzećima, pa čak i pojedinih zanimanja u trgovini ili kladionicama, gdje je stres i odgovornost neuporedivo manja.

Dok doktori spasavaju živote, dežuraju noćima i rade po 300 sati mjesečno, vlast se hvali povećanjem od 5% i ‘linearnih 250 KM’. To nije reforma zdravstva — to je pokušaj gašeća pobune u sistemu koji se raspada!

Posebno je opasno što mladi ljekari i medicinski tehničari više ne vide budućnost u Republici Srpskoj. Jedni odlaze u Federaciju BiH, drugi u Sloveniju, Njemačku i Austriju, a oni koji ostaju rade u uslovima hroničnog nedostatka kadra i ogromnog pritiska.

Društvo koje potcjenjuje one koji liječe ljude, šalje poruku da mu zdravlje naroda nije prioritet, već poslednja stavka u budžetu,” kaže Vučkovac.

Gdje odlazi medicinski kadar?
Upozorenja koja stižu iz Prijedora oslikavaju stanje u svim zdravstvenim ustanovama širom Republike Srpske. Egzodus medicinskog kadra više nije teorija, već svakodnevica sa kojom se pacijenti suočavaju kroz duge liste čekanja i puste bolničke hodnike. Ukoliko se hitno ne pristupi sistemskom rješavanju problema i izjednačavanju uslova rada sa regionom, pitanje je dana kada će građane Srpske imati ko da liječi.