Roditelji koji ne plaćaju izdržavanje djece mogli bi se suočiti sa prinudnom naplatom duga, a u određenim slučajevima i sa oduzimanjem putne isprave i sprečavanjem odlaska na rad u inostranstvo, saopšteno je iz Pravobranilaštva Republike Srpske, koje prve prijedloge za pokretanje izvršnih postupaka očekuje krajem ove ili početkom 2027. godine.
Pravo na privremeno izdržavanje priznaje se djetetu od dana podnošenja zahtjeva, a zahtjev je moguće podnijeti od stupanja na snagu Zakona o privremenom izdržavanju djece Republike Srpske, koji se primjenjuje od jula ove godine.

Kako funkcioniše privremeno izdržavanje?
Postupak za ostvarivanje prava vodi se prema odredbama Zakona o opštem upravnom postupku Republike Srpske.

Prvostepeni postupak provodi Fond za dječiju zaštitu Republike Srpske, koji donosi rješenje o priznavanju prava na privremeno izdržavanje na teret Republike Srpske.

Nakon što rješenje stupi na snagu i bude isplaćeno privremeno izdržavanje:

dužniku se ostavlja rok od 15 dana da Fondu nadoknadi isplaćeni iznos;
dug se uvećava za zakonsku zateznu kamatu;
ukoliko dužnik ne plati u ostavljenom roku, Republika Srpska stupa u pravni položaj povjerioca;
na Republiku Srpsku prelaze potraživanja u visini isplaćenog izdržavanja, kamate i troškova postupka.
Prva prinudna naplata krajem 2026. ili početkom 2027.
Iz Pravobranilaštva navode da prve prijedloge za pokretanje izvršnih postupaka nije realno očekivati prije četvrtog kvartala 2026. godine, odnosno prvog kvartala 2027. godine.

Razlog su dinamika donošenja rješenja, rok od 15 dana koji se ostavlja dužniku za dobrovoljnu uplatu, mogućnost izbjegavanja dostavljanja rješenja, kao i računovodstvene procedure.

– U saradnji sa Fondom konstantno ćemo pratiti stanje ovih predmeta i u najkraćem mogućem roku podnositi prijedloge za izvršenja nad imovinom dužnika obaveze izdržavanja, odnosno preduzimati sva pravna sredstva koja dopušta Zakon o izvršnom postupku Republike Srpske – naveli su iz Pravobranilaštva.

Dug za izdržavanje ne zastarijeva
Posebno je važno da potraživanja koja proizlaze iz ovog zakona ne zastarijevaju, što, prema ocjeni Pravobranilaštva, predstavlja dodatni pritisak na dužnike da izmire svoje obaveze.

To znači da se obaveza ne može izbjeći protekom vremena, a institucije će moći da preduzimaju zakonom predviđene mjere radi naplate duga.

Dužniku može biti oduzet pasoš
Pravobranilaštvo Republike Srpske ima i mogućnost da, uz prijedlog za izvršenje potraživanja, nadležnom sudu podnese zahtjev za oduzimanje putne isprave.

To bi moglo dovesti do sprečavanja odlaska dužnika na rad u inostranstvo dok ne izmiri obavezu izdržavanja, odnosno dok ne bude nadoknađen iznos koji je Republika Srpska isplatila za privremeno izdržavanje djeteta.

Pored toga, mogu se primjenjivati i druge mjere propisane zakonom kojim se uređuje oblast izdavanja putnih isprava.

Cilj je spriječiti zloupotrebe
Iz Pravobranilaštva naglašavaju da će, u saradnji sa Fondom za dječiju zaštitu i drugim institucijama, pratiti primjenu Zakona o privremenom izdržavanju djece.

Cilj je da se spriječe eventualne zloupotrebe sistema i zaštite imovinsko-pravni interesi Republike Srpske.

Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske apelovalo je na sve poslodavce da, tokom perioda visokih temperatura, preduzmu sve neophodne mjere kako bi se zaštitilo zdravlje i bezbjednost radnika, posebno onih koji poslove obavljaju na otvorenom i u uslovima povećanog toplotnog opterećenja.

Upozorili su da visoke temperature predstavljaju dodatno opterećenje za organizam i mogu dovesti do dehidracije, toplotne iscrpljenosti, ali i ozbiljnijih poremećaja zdravlja, naročito kod radnika koji su izloženi direktnom suncu, fizički su aktivni ili rade u prostorima sa nedovoljnom ventilacijom.

– Posebno je važno da radnici ne budu izloženi nepotrebnom riziku po zdravlje zbog obavljanja poslova u najtoplijem dijelu dana. Apelujemo na poslodavce da organizaciju rada prilagode vremenskim uslovima i da zdravlje i bezbjednost radnika budu prioritet – navode iz Ministarstva.

Radnike pozivaju da redovno uzimaju dovoljno tečnosti, prave pauze u hladovini ili rashlađenom prostoru, izbjegavaju direktno izlaganje suncu kada god je to moguće i da se, u slučaju pojave simptoma kao što su jaka slabost, vrtoglavica, glavobolja, mučnina, ubrzano disanje ili gubitak svijesti, odmah obrate za medicinsku pomoć.

Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske podsjeća i građane na mjere predostrožnosti i zaštite koje se mogu preduzeti tokom perioda vrućina.

Visoke temperature vazduha mogu uticati na većinu populacije, zbog čega se svim građanima preporučuje da što je manje moguće vremena provode na otvorenom, na direktnom suncu, a posebno u najtoplijem periodu dana od 10.00 do 17.00 časova. Takođe, savjetuje se boravak u zatvorenim i rashlađenim prostorijama, izbjegavanje većih fizičkih napora, češće tuširanje mlakom vodom i ravnomjerno uzimanje što više tečnosti.

– Ove preporuke posebno se odnose na trudnice i osobe koje imaju hronična oboljenja, a kod kojih se mogu javiti pojačane tegobe, ali i simptomi poput glavobolje, opšte slabosti, razdražljivosti, iscrpljenosti, kao i problemi sa spavanjem. U slučaju pojave težih tegoba, obavezno se treba javiti ljekaru – naveli su iz Ministarstva.

Prilikom izlaska na otvoreno, preporučuje se maksimalna zaštita od UV zračenja, boravak u hladu kada god je to moguće, uzimanje veće količine tečnosti uz izbjegavanje alkohola i napitaka sa puno kofeina i šećera, manji laganiji obroci tokom dana, kao i korišćenje široke, svijetle i lagane odjeće od prirodnih materijala, te kapa ili šešira sa širokim obodom i sunčanih naočara.

– Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske posebno apeluje na roditelje da, u ovom periodu, zaštite djecu tokom njihovog boravka napolju, odnosno da se pridržavaju svih preporučenih mjera za zaštitu od visokih temperatura, a posebno da obrate pažnju na opasnost od ostavljanja djece u parkiranim vozilima, čak i na kratko – navodi se u saopštenju.

Na stotine hiljada građana Republike Srpske teško živi i jedva sastavlja kraj sa krajem, a tome svjedoči i podatak da platu manju od prosječne, koja trenutno iznosi 1.698 maraka, prima čak 184.630 radnika.

Podaci o rasponu isplata primanja koje je Glasu dostavila Poreska uprava Republike Srpske svjedoče da više od polovine zaposlenih na domaćem tržištu, odnosno ukupno 63 odsto, ima manju platu od prosječne, ali i da ima onih koji mjesečno zarađuju i više od 10.000 maraka.

Prema dostavljenim informacijama, Republika Srpska broji 292.572 radnika, a osim pomenutih 184.630 koji imaju platu manju od prosječne, ostatak radne snage, odnosno 107.942 zaposlena prijavljena su na iznos veći od 1.698 maraka. Život ispod minimalca

Od početka ove godine u Republici Srpskoj određeni su pragovi primanja najniže plate, prema kojima oni bez ikakvih uslova o spremi imaju osnovni minimalac od 1.000 KM neto.

Za one sa trogodišnjim obrazovanjem minimalac iznosi 1.050, odnosno za četvorogodišnje srednje obrazovanje 1.100 maraka. Za zaposlene sa višim obrazovanjem minimalac iznosi 1.350 KM, dok kod radnika koji imaju visoko obrazovanje definisan je minimalac od 1.450 maraka KM neto.
Prema podacima Poreske uprave u Republici Srpskoj, ima i onih koji imaju platu manju od propisanog minimalca, a takvih je čak 14.037 zaposlenih.

– Na platu u rasponu od 1.001 do 1.050 KM prijavljeno je 15.624 lica, dok primanja u iznosu od 1.051 do 1.100 maraka ima 22.140 radnika. Na platu u rasponu od 1.101 do 1.350 KM prijavljeno 67.284 lica, a od 1.351 do 1.450 maraka 23.993 radnika – kazali su “Glasu” u Poreskoj upravi Republike Srpske.

S druge strane granice prosjeka, najveći dio onih koji zarađuju više od 1.689 KM nalazi se u platnom razredu do 4.000 KM. Tačnije, u ovom rasponu prijavljeno je 102.413 radnika.

Kako se zarađeni iznosi povećavaju, broj zaposlenih naglim korakom opada. Sa platom između 4.001 i 5.000 KM može se pohvaliti 3.102 lica, dok primanja od 5.001 do 10.000 maraka mjesečno ostvaruje 2.209 zaposlenih. Na samom vrhu ove piramide nalazi se mala, ali izuzetno plaćena grupa – više od 10.000 KM mjesečno prima tačno 218 radnika u Republici Srpskoj.

Bilo je i gore

U Savezu sindikata Republike Srpske navode i da najnoviji podaci ukazuju na to da je situacija ranije bila još nepovoljnija, odnosno da je još i više radnika u Srpskoj primalo platu manju od prosječne.

– Situacija je bila nepovoljnija prije dvije godine kada smo uveli diferenciranu najnižu platu u Republici Srpskoj. Sada više nemamo samo jedan iznos najniže plate, jer je za radnike sa visokom stručnom spremom najniža plata veća za 45 odsto od one zakonski propisanog minimalca od 1.000 maraka. Iako je napravljen mali pomak, suštinski problem i dalje ostaje privatni sektor u kojem praktično nema kolektivnih ugovora – kazao je “Glasu” generalni sekretar Saveza sindikata Republike Srpske Danko Ružičić.

Naglašava da u Republici Srpskoj ne postoje granski kolektivni ugovori, dok svega dvadesetak fabrika ima pojedinačne kolektivne ugovore kojima se regulišu iznosi plata.

– Većina privatnih poslodavaca koristi isključivo odluku o najnižoj plati da bi ispoštovala zakonski minimum. Po toj logici, inženjer sa visokom stručnom spremom ne može imati platu ispod 1.450 KM plus minuli rad, tehničar sa srednjom stručnom spremom ispod 1.100 KM, a kvalifikovani radnik ispod 1.050 KM. Poslodavci se drže tog minimuma kao plafona, a ne kao zaštitne mjere. S druge strane, u javnom sektoru, odnosno u svim društvenim djelatnostima i javnim preduzećima, postoje kolektivni ugovori. Tamo je napravljena jasna razlika u odnosu na najnižu platu i za svako radno mjesto utvrđen je veći iznos – naglašava Ružičić.

Zbog svega toga su u privredi, ističe on, plate značajno niže od republičkog prosjeka.

– Za jun 2026. godine, prosječna plata u poljoprivredi, šumarstvu i ribolovu iznosila je 1.475 KM, u snabdijevanju vodom i kanalizaciji 1.446 KM, u prerađivačkoj industriji 1.421 KM, u trgovini 1.424 KM iako je sektor trgovine prošle godine ostvario dobit veću od milijardu KM. Prosječna plata u građevinarstvu, prema posljednjim podacima, iznosi 1.320 KM, u saobraćaju i skladištenju 1.317 KM, a u ugostiteljstvu i hotelijerstvu prosječna plata iznosi svega 1.278 KM. Jasna je stvar da za 1.278 KM nijedan konobar ne bi radio – naveo je Ružičić i dodao da tu na sceni imamo sivu ekonomiju gdje poslodavci ostvaruju dobit, podižu dividendu bez poreza, a dio plate radnicima daju na ruke.

Javna je tajna, navodi on, da konobari realno zarađuju oko 2.000 KM i više, jer bi u suprotnom svi otišli da rade na primorje, dok zvanična statistika prikazuje nerealno nizak prosjek.

– Glavni uzrok svih ovih problema je nedostatak kolektivnih ugovora u privatnom sektoru, kojim bi regulisali visine plata ispod kojih se ne bi mogle isplaćivati, nego samo nagrađivati. Sada se koristi samo odluka o najnižim plata u Republici Srpskoj i to je to, a ostalo sve ako se daje nešto, daje se u koverti – naveo je Ružičić uz zaključak da Unija poslodavaca mora pokazati kapacitet i volju da sa Vladom i Savezom sindikata potpiše Opšti kolektivni ugovor.

Sindikalna korpa

Danko Ružičić podsjeća i da je sindikalna potrošačka korpa za četvoročlanu porodicu za jun iznosila 2.918 KM, od čega samo za hranu odlazi 1.344 KM, a na stanovanje i komunalije 724 KM.

– Dakle, i za one koji imaju tu prosječnu platu u Republici Srpskoj misaona je imenica da imaju sredstva da sebi priušte sindikalnu potrošačku kora za četvoročlanu porodicu – kazao je Ružičić.