Connect with us

Društvo

ŠTA NAS ČEKA? Gorivo u BiH može preći 4 KM, upozoravaju analitičari

Situacija na Bliskom istoku daleko je od smirivanja, a dalja eskalacija vodi ka sve većem pritisku na tržište nafte. Evropa još odolijeva ovoj krizi, ali cijene nafte su na istorijski visokim nivoima, što će neminovno dovesti do stagnacije u industriji, transportu i drugim povezanim granama

Ovo za „Glas Srpske“ kaže analitičar Vladimir Grujić, komentarišući aktuelna dešavanja na Bliskom istoku, kao i upozorenja da bi u narednom periodu, ukoliko se sukobi na relaciji SAD–Izrael–Iran intenziviraju ili potraju, moglo doći do nestašica goriva.

Na raspolaganju mehanizmi

Prema njegovim riječima, izvjesno je da će nastavak rata dovesti do poremećaja na tržištu naftnih derivata, ali prije nego što dođe do eventualnih nestašica, zemlje Evropske unije imaju na raspolaganju mehanizme kao što su strateške rezerve naftnih derivata i ograničenja količina po vozilu.

– Smatram da je moguće da pojedine pumpe ostanu bez goriva na kraći period, ali i da tako nešto neće biti slučaj još neko vrijeme, ukoliko se ne bude stvarala panika i time dodatno vršio pritisak na lance snabdijevanja. Što se tiče BiH, situacija je za sada stabilna. Iako je Srbija obustavila isporuke za izvoz, domaći uvoznici još uvijek podmiruju potrebe preko dobavljača iz Hrvatske, Slovenije i Italije. Rafinerije racionalizuju isporuke i smanjuju raspoložive količine, ali krajnji potrošači još uvijek neće osjećati te logističke probleme. Goriva će biti na pumpama. Apsurd trenutne krize je što je, zbog slabe industrijske aktivnosti, BiH relativno malo tržište u evropskim okvirima, tako da se potrebne količine mogu bez većih problema nabaviti – istakao je Grujić.

Paralele sa sedamdesetim

Sve su učestalija upozorenja da bi Evropa već u aprilu i maju mogla da se suoči sa ozbiljnom nestašicom goriva, što otvara pitanje koliko je region spreman na novi energetski šok. Ukoliko do poremećaja zaista dođe, posljedice se neće zaustaviti na granicama Evropske unije – tržište BiH, koje je gotovo u potpunosti oslonjeno na uvoz derivata, vrlo brzo bi osjetilo udar kroz rast cijena, moguće nestašice i snažan pritisak na privredu i životni standard.

Rast cijena nafte i sve izraženija energetska nestabilnost ponovo stavljaju Evropu u fokus globalnih ekonomskih rizika, uz jasne paralele sa naftnim šokovima iz 1973. i 1979. godine. Tada su ograničenja proizvodnje i izvoza od strane OPEK-a izazvala nagli skok cijena, pad industrijske aktivnosti i snažan inflatorni talas koji je pogodio gotovo sve razvijene ekonomije. Problem nije samo u količinama sirove nafte, već i u ograničenim rafinerijskim kapacitetima, kao i u sve složenijoj logistici snabdijevanja. Ukoliko dođe do prekida u nekom od ključnih lanaca, efekat se brzo preliva na cijelo tržište. BiH je u tom sistemu sigurno jedna od najranjivijih karika, jer nema značajne rezerve niti alternativne pravce snabdijevanja, već zavisi od onoga što stigne sa evropskog tržišta. U tom kontekstu, mogući su i najcrnji scenariji.

Crni scenario

U takvom scenariju, cijena nafte bi, prema pojedinim procjenama, mogla skočiti i do 150–200 dolara po barelu. To bi direktno dovelo do rasta cijena goriva u Evropi za 40 do 70 odsto u kratkom roku, a u BiH bi cijene na pumpama mogle preći četiri marke po litru. U najcrnjem scenariju, dizel bi se mogao kretati u rasponu od četiri do 4,5 KM po litru, dok bi benzin pratio sličan trend, što bi predstavljalo apsolutni istorijski maksimum i snažan udar na potrošače.

Takav skok ne bi bio samo kratkoročan šok, već bi pokrenuo širi talas poskupljenja. Najprije bi bio pogođen transport, jer je direktno vezan za cijenu goriva. Poskupljenje prevoza od 30 do 50 odsto povuklo bi rast cijena hrane, građevinskog materijala i svih ostalih proizvoda. Industrija bi se suočila sa rastom troškova i padom konkurentnosti, što bi u pojedinim sektorima moglo dovesti do smanjenja proizvodnje. Poljoprivreda bi trpjela dvostruki udar – skuplji dizel i rast cijena đubriva – pa bi ukupni troškovi proizvodnje mogli porasti i do 25 odsto.

Šta ako barel bude koštao 200 dolara

Zabrinjava i činjenica da u Vašingtonu modeliraju scenario u kojem cijena sirove nafte dostiže čak 200 dolara po barelu, kako bi se sagledale potencijalne posljedice po američku ekonomiju. Analitičari su već početkom marta počeli da govore o mogućnosti rasta cijene nafte tipa „brent“ na čak 200 dolara, kada je postalo jasno da rat na Bliskom istoku neće biti kratkotrajan. U takvom, najcrnjem scenariju, uticaj na globalnu ekonomiju bio bi razoran, pri čemu bi zemlje u razvoju pretrpjele najveći udar zbog ograničenih finansijskih rezervi. Ipak, ni razvijene ekonomije ne bi bile pošteđene – posebno evropske.

Prelivanje krize

Dodatni razlog za zabrinutost jeste činjenica da pojedine azijske zemlje, poput Pakistana, Šri Lanke i Bangladeša, već prolaze kroz ozbiljne nestašice goriva, uz redove na pumpama, ograničenja u prodaji i poremećaje u transportu. Ovi primjeri pokazuju koliko brzo globalni energetski šok može da se prelije u svakodnevni život. Ukoliko se rat na Bliskom istoku nastavi ili dodatno eskalira, sličan scenario bi se mogao prenijeti i na evropsko tržište, sa još izraženijim posljedicama.

Sve više upozorenja o nestašicama u narednim mjesecima dolazi i od velikih evropskih naftnih kompanija, ekonomskih stručnjaka, ali i pojedinih evropskih političara. Iskustva iz prošlosti pokazuju da ovakvi ekonomski šokovi često prerastaju u društvene krize. Sedamdesetih godina energetska nestabilnost dovela je do inflacije, pada standarda i protesta širom Evrope. Danas, u uslovima već postojećeg pritiska na kućne budžete, rizik od sličnog scenarija nije zanemariv – od panične kupovine i nestašica do protesta i blokada saobraćaja.

Privreda na izdisaju

Da kriza nije samo teorijska, pokazuju i primjeri iz Evrope. Njemačka bilježi pad industrijske aktivnosti zbog skupe energije, dok Velika Britanija ima sporadične epizode nestašica goriva i redove na pumpama. U Francuskoj su rast cijena goriva pratili masovni protesti, a u Italiji i Španiji štrajkovi transportnog sektora doveli su do poremećaja u snabdijevanju.

Dodatnu neizvjesnost unose i potezi pojedinih država koje pokušavaju da zaštite domaće tržište. Tako je Slovačka uvela različite cijene dizela za domaće i strane vozače, što je izazvalo reakciju Evropske komisije, koja je upozorila da takve mjere narušavaju pravila jedinstvenog tržišta. Ovo pokazuje da bi u uslovima krize moglo doći do neusklađenih poteza i dodatnih poremećaja.

Signal za uzbunu

Ukoliko se najavljeni rizici obistine, Evropa bi se mogla suočiti sa najozbiljnijim energetskim šokom u posljednjih nekoliko decenija. Za BiH to ne bi bila samo spoljna kriza, već direktan unutrašnji problem – od cijena goriva i hrane do stabilnosti privrede i socijalnog mira.

Upravo zato sve više upozorenja o nestašicama u narednim mjesecima treba posmatrati kao signal za ozbiljnu pripremu na scenario koji više nije nezamisliv. Kriza i sve veći strahovi ponovo su pokrenuli rasprave unutar Evropske unije o mogućem povratku na ruske energente. Međutim, jedina preostala značajna ruta, naftovod Družba preko Ukrajine, prekinuta je od strane vlasti u Kijevu. Čak i da je u funkciji, izjave predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen ne ostavljaju mnogo prostora za promjene, jer ona smatra da bi povratak na rusku naftu bio velika greška. Pitanje je šta bi o svemu rekli građani Evropske unije.

Iz Moskve, pak, poručuju da će Brisel na kraju ipak morati da traži pomoć od Rusije kako bi izašao iz sadašnje situacije.

Prazne se skladišta

Cijene gasa u Evropi porasle su za oko 70 odsto, dok su skladišta gasa na niskim nivoima, što, uz poremećaje u snabdijevanju, inflaciju i očekivanja zaoštravanja monetarne politike ECB, pojačava strah od ponavljanja energetske krize iz 2022. godine. Evropa u krizu ulazi ranjiva – skladišta gasa su popunjena oko 28,4 odsto, znatno ispod prošlogodišnjeg nivoa i višegodišnjeg prosjeka. Nemačka (22,3), Francuska (22,1) i posebno Holandija (šest odsto) nalaze se među najugroženijima.

Glas Srpske

Related Topics:

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Pretežno sunčano i toplo, temperature do 25 stepeni

U Republici Srpskoj i Federaciji BiH (FBiH) sutra će biti pretežno sunčano i toplo uz malu do umjerenu oblačnost.

Duvaće slab do umjeren sjeveroistočni vjetar, dok će u Hercegovini ujutro lokalno biti pojačana bura, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

Jutarnja temperatura biće od dva do 11, na jugu do 15, a najviša dnevna od 17 do 23, na jugu do 25 stepeni Celzijusovih.

Danas je preovladavalo umjereno do pretežno oblačno vrijeme, ponegdje uz slabu kišu, saopšteno je iz Federalnog hidrometeorološkog zavoda.

Temperatura izmjerena u 14 časova: Bjelašnica dva, Čemerno 10, Kalinovik 11, Ivan Sedlo 13, Gacko 14, Sokolac i Han Pijesak 15, Sarajevo 17, Bugojno 18, Mrkonjić Grad, Rudo, Srebrenica i Livno 19, Zvornik, Ribnik, Foča, Šipovo i Drvar 20, Višegrad 21, Banjaluka, Bijeljina, Srbac, Bihać, Sanski Most, Tuzla i Zenica 22, Novi Grad i Prijedor 23, Bileća i Mostar 24 i Trebinje 25 stepeni Celzijusovih.

Nastavi čitati

Društvo

FOČA DOBIJA STATUS GRADA! Evo šta stoji iza odluke Vlade RS

Vlada Republike Srpske utvrdila je danas, u petak, 17. aprila 2026. na 6. sjednici u Banjaluci, Prijedlog zakona o gradu Foča, po hitnom postupku, kojim se uređuje područje, nadležnosti, organi i finansiranje ovog grada.

Kako je obrazloženo, razlog za donošenje ovog zakona sadržan je u činjenici da su ispunjeni propisani uslovi za promjenu statusa opštine Foča u grad Foča.

Postupak za dodjelu statusa
Opština Foča je, ističu iz Vlade Republike Srpske, na osnovu Odluke Skupštine opštine Foča od 29. januara 2026. godine pokrenula postupak za dodjelu statusa grada, dostavljanjem odluke Vladi Republike Srpske i informacija i podataka kojima se ovakav zahtjev opštine Foča opravdava.

“Uz Odluku Skupštine opštine Foča dostavljen je i Elaborat o opravdanosti zahtjeva za sticanje statusa grada, koji sadrži cjeline: opšte karakteristike, istorijski pregled, javne ustanove i javna preduzeća čiji je osnivač Opština Foča, javne ustanove, preduzeća i institucije čiji je osnivač Republika Srpska, obrazovanje, zdravstvena zaštita, socijalna zaštita, privreda, turizam, poljoprivreda, kultura, vjerske zajednice i sakralna baština Foče, sport, organizacije civilnog društva i mladi, javna infrastruktura, komunalne djelatnosti, životna sredina, prostorno-planska dokumentacija, sigurnost građana, Strategija razvoja opštine Foča za period 2017-2026. godine i analiza budžeta”, kažu iz Vlade RS.

Jedinstvena cjelina
Kako su dodali, načelnik opštine Foča u aktu ukazuje na odluku Skupštine opštine Foča i ističe da smatra da su ispunjeni zakonom utvrđeni uslovi za dodjelu statusa grada Foči, iz razloga što Opština Foča predstavlja jedinstvenu geografsku, socijalnu, ekonomsku, istorijsku i teritorijalnu cjelinu sa odgovarajućim nivoom razvoja.

Pored navedenog, ističe se da ova opština ispunjava uslove za sticanje statusa grada koji su propisani članom 10. stav 2. Zakona o lokalnoj samoupravi, koji propisuje izuzetak po kome opština može steći status grada, bez obzira na broj stanovnika i status razvijene jedinice lokalne samouprave, ako je stopa zaposlenosti na području opštine iznad republičkog prosjeka ili ako opština najmanje deset godina ima pet studijskih programa u smislu zakona kojim se uređuje visoko obrazovanje, više od 2.000 studenata na ovim programima i bogato kulturno-istorijsko nasljeđe.

Značajni resursi
Tako se ističe da na području opštine Foča djeluju dvije visokoškolske ustanove: Medicinski fakultet Foča, u sastavu Univerziteta u Istočnom Sarajevu i Pravoslavni bogoslovski fakultet “Sveti Vasilije Ostroški” Foča.

“Na području opštine Foča nalaze se brojni prirodni i kulturni lokaliteti koji predstavljaju značajne resurse i osnovu za razvoj turizma, privrede i ukupnog društvenog razvoja. Bogato kulturno-istorijsko nasljeđe je predstavljeno kroz prikaz brojnih spomenika kulture i drugih objekata sa dugom istorijskom tradicijom”, navode iz Vlade Republike Srpske.

Najveći nacionalni park u BiH
Posebno se, kako su dodali, izdvaja Nacionalni park “Sutjeska”, kao najveći i najstariji nacionalni park u Bosni i Hercegovini, sa površinom od 16.052,34 hektara, koji je član Evropske federacije parkova. U sastavu Nacionalnog parka nalazi se prašuma Perućica, zaštićeni prirodni rezervat, jedna od najočuvanijih evropskih prašuma.

“Vlada Republike Srpske danas je, takođe po hitnom postupku, utvrdila i Prijedlog zakona o izmjeni i dopunama zakona o teritorijalnoj organizaciji Republike Srpske. Razlog za donošenje ovog zakona je njegovo usklađivanje sa Zakonom o Gradu Foča”, navode iz Vlade Republike Srpske.

Šta kaže budući gradonačelnik
Milan Vukadinović, načelnik opštine Foča, kaže da ga je jako obradovalo to što će ova lokalna zajednica dobiti status grada, a koji će biti trajni temelj centra ove regije u svakom mogućem smislu.

“To je u pripremi već jedan ozbiljan period, a evo sad smo u fazi realizacije, konačno. To me je jako obradovalo, s obzirom da smatram da je generalno istorijski Foči pripadalo to mjesto i status grada, s obzirom da je jednostavno centar ove regije, u svakom mogućem smislu”, rekao je Vukadinović za “Nezavisne novine”.

Nastavi čitati

Društvo

Profesor Anel Hajirić nakon emotivnog ispraćaja: UČIO SAM IH DA BUDU LJUDI

Nisam očekivao da će me učenici ispratiti na ovakav način. Radio sam svoj posao na najbolji način, što se kaže – kako sam znao i umio, ali ovo što sam doživio je nešto posebno, neočekivano.

Započeo je time svoju priču za “Nezavisne novine” Anel Hajirić, donedavni profesor fizike u Medicinskoj srednjoj školi u Banjaluci, odakle su ga učenici veličanstveno ispratili nakon što mu je završio angažman koji je trajao do povratka radnika.

Kako kaže, iako je prošlo više od sedam dana, emocije se još nisu slegle.

Emotivan oproštaj koji je dirnuo cijelu školu

“Vjerujte da sam plakao od trenutka kad sam saznao da mi se ugovor bliži kraju. Međutim, kad vidite da učenici plaču, školske kolege i pomoćno osoblje, ni vama nije svejedno. Plakao sam čitavu sedmicu, samo kad vidim video-snimke koji kruže društvenim mrežama zasuze mi oči i srce počne ubrzano da lupa”, navodi on.

Kako objašnjava, bio je svjestan da će kraj nekada doći, ali ne krije da se nije nadao da će biti ovako iznenada, dva mjeseca pred kraj polugodišta.

“Posla će biti, toga sam svjestan, kolege dolaze i odlaze. Meni je bilo prelijepo u Medicinskoj školi, ovo je moj deseti angažman u pet godina. Kolege su stvarno bile dobre, direktor i uprava škole su uvijek bili tu da izađu u susret, kolektiv za poželjeti, učenici takođe. Čovjek se navikne, a još kad se sve poklopi… Biće mi neobično, naravno”, ističe on za “Nezavisne novine”.

Više od profesora: Poruke koje ostaju učenicima

Osim što je bio profesor, Anel je bio i razrednik trećem razredu.

Kako kaže, sem što ih je učio da treba da budu dobri stručnjaci, učio ih je da moraju biti i dobri ljudi.

“Učio sam ih da budu pošteni, saosjećajni, a kada zatreba da se moraju i zauzeti za sebe, ali samo pravično. Na kraju dana bitnije je da vam neko kaže da ste dobar čovjek, a s tim se povlači i sve ostalo – stručnjak, predavač, profesor…”, kaže Hajirić.

Sem ispraćaja, profesor Anel kaže da će zauvijek pamtiti i svaki početak školske godine kada je prozivao prvačiće da uđu u svoja odjeljenja.

“Upoznavanje prvi put u učionici, kada oni steknu nekakav dojam o meni prvi put, pa nakon par mjeseci kada me bolje upoznaju, kažu: ‘Mislili smo da ste drugačiji’. Tu su, svakako, i događaji na nastavi, koji nas nasmiju i ostanu urezani u sjećanje, dijeljenje i dobrog i lošeg… Ima jedna anegdota kada sam promukao pa nisam mogao da pričam, a nisam smio da se naprežem, pa sam pisao. Bilo je interesantno i meni i djeci, smijali smo se, ali kažu da su sve razumjeli i naučili”, prisjeća se on u razgovoru za “Nezavisne novine”.

Šta nakon škole, planovi za budućnost?

Sad kad mu je angažman završio, Hajirića smo pitali ima li planove za budućnost.

“Šta će biti dalje – stvarno ne znam. Ovo je deficitarno zanimanje, uvijek će biti neka zamjena, nekoga do povratka sa trudničkog, neplaćenog odsustva ili povratka radnika sa funkcije. Mislim da je ovo moj maksimum i da ne mogu više od ovoga dati. Čitao sam u komentarima na društvenim mrežama da je ovo moja penzija, što se djelimično i slažem. Radiću na sebi još više, malo odmoriti, pa ćemo vidjeti šta budućnost nosi. Možda mi se ukaže i neka druga prilika mimo prosvjete, ko će znati”, ističe on.

U razgovoru za “Nezavisne novine” Hajirić se prisjetio i svojih početaka, kao i samog izbora zanimanja.

“Odmalena sam želio da pomažem ljudima na neki način. Prvo sam želio da budem advokat, pa nastavnik informatike, pa nastavnik muzičkog, i na kraju profesor fizike. Ja sam, inače, u duši umjetnik, sviram razne instrumente. Bio sam učesnik mnogih takmičenja i priredbi unutar škole kao učenik – kao recitator glumac, član orkestra… Onda sam u srednjoj školi razmislio i rekao sam sebi: ‘Bojim se da za tebe kao umjetnika nema posla, hajde da vidimo na kraju šta je najbolje’, pa sam razmislio i vidio i čuo da je profesor fizike deficitarno zanimanje te sam odlučio glavom, nažalost, i išao tim putem”, navodi on.

Kako dodaje, i učionica je jedna mala pozornica, gdje je profesor osoba u koju drugi gledaju.

“Učenici su zahvalna publika, tako da sam sebi to malo i prilagodio”, ističe on, dodajući da je i sam bio u srednjoj školi prije 10 godina te da nije zaboravio da je i on bio učenik.

Na kraju razgovora Hajirić je imao i poruku za učenike, ističući da želi da budu dobri ljudi i dobri stručnjaci.

“Da zapamte ono što sam im govorio i čemu sam ih podučavao. Ponosan sam što sam bio njihov profesor, razrednik, prijatelj. Neću biti tu prisutan za njih fizički, ali hoću emocionalno i psihički, kada im zatrebam znaju kako će mi se javiti. Nadam se da će s ponosom govoriti da sam im ja profesor i da me neće zaboraviti, jer ja njih sigurno neću, volim ih”, istakao je on za “Nezavisne novine”.

Anel je imao poruku i za buduće kolege, mlade profesore.

“Neka budu svoji. Nije sve u nadglašavanju, autoritetu, ima nešto i u tome da treba da slušamo jedni druge, da imamo vremena jedni za druge, da imamo razumijevanje i, na kraju, da budemo ljudi”, kaže on.

Nastavi čitati

Aktuelno