Connect with us

Svijet

STUDIJA NAUČNIKA SA HARVARDA: Brane pomjerile Zemljinu osu za više od jednog metra, posljedice se već osjećaju

Nova studija naučnika sa Harvarda otkriva da je čovječanstvo izgradnjom više od 6.800 brana širom svijeta u posljednja dva vijeka bukvalno pomjerilo Zemljinu osu rotacije – za čak 113 centimetara.

Iako Huverova brana u Nevadi više ne nosi titulu najveće na svijetu, ona je dio globalnog nasljeđa koje je, otkriva nova studija, bukvalno pomjerilo osu naše planete. Tokom protekla dva vijeka, čovječanstvo je neprimjetno nagnulo Zemljine polove za više od metra izgradnjom hiljada brana širom svijeta.

Ova zapanjujuća promjena rezultat je dva velika talasa gradnje: prvog u Sjevernoj Americi i Evropi tokom 19. i početkom 20. vijeka, i drugog koji je zahvatio Aziju i Istočnu Afriku u drugoj polovini 20. vijeka.

Kako je to uopšte moguće?
Ključ leži u preraspodjeli mase i momentu inercije planete. Zemlja se stabilno okreće oko svoje ose, baš kao košarkaška lopta na vrhu prsta. Ali ako iznenada dodate komad gline na jednu stranu te lopte, njena rotacija će se pomjeriti. Kako bi sačuvala zamah, strana sa dodatnom masom će se malo pomjeriti ka spolja, mijenjajući svoju osu rotacije.

U slučaju naše planete, taj “komad gline” je ogromna količina vode zarobljena u vještačkim jezerima iza brana. Ova voda, koja bi inače tekla ka okeanima, stvara novu koncentraciju mase na kontinentima, dovoljnu da malo, ali merljivo, pomjeri položaj polova.

Pomjeranje od jednog metra za dva vijeka
Da bi istražili ovaj fascinantni efekat, naučnici sa Univerziteta Harvard analizirali su globalnu bazu podataka od 6.862 brane izgrađene između 1835. i 2011. godine. Izračunali su koliko je vode uskladišteno u rezervoarima i kako je ova nova raspodjela mase uticala na Zemljinu osu.

Rezultati su pokazali da je izgradnja brana pomjerila polove za ukupno 113 centimetara. Kao sporedni efekat, zadržavanje vode na kopnu je takođe izazvalo pad globalnog nivoa mora za 21 milimetar u istom periodu.

Dva ključna perioda izgradnje
Pomjeranje nije bilo jednosmjerno. U 20. vijeku, kada se dogodio najveći dio kretanja od 104 centimetra, smjer se mijenjao u zavisnosti od toga gde su u svijetu izgrađene najveće brane.

Od 1835. do 1954. godine, intenzivna izgradnja u Sjevernoj Americi i Evropi pomjerila je Sjeverni pol za približno 20,5 centimetara ka 103. istočnom meridijanu, liniji koja prolazi kroz Rusiju, Mongoliju, Kinu i Indokinu.

Poslije 1954. godine, fokus izgradnje se pomjerio ka istočnoj Africi i Aziji. To je izazvalo promjenu pravca, a pol je počeo da se pomjera oko 57 centimetara prema 117. meridijanu zapadno, koji se proteže preko zapadne Sjeverne Amerike i Južnog Pacifika.

Koje su posljedice?
“Kada zadržavamo vodu u branama, ne samo da je oduzimamo okeanima, što dovodi do pada nivoa mora, već i preraspodeljujemo masu po planeti. Nećemo zbog ovoga ući u novo ledeno doba, jer je pomjeranje polova od oko jednog metra relativno malo, ali svakako ima implikacije na praćenje nivoa mora”, objasnila je Nataša Valenčić, glavna autorka studije sa Harvarda.

Iako je ovo kumulativni efekat hiljada brana tokom decenija, neke od njih su toliko ogromne da same po sebi imaju mjerljiv uticaj. Najbolji primjer je kineska brana “Tri klisure”, najveća hidroelektrana na svijetu. Geofizičari NASA-e su ranije procijenili da njen rezervoar, koji može da primi 40 kubnih kilometara vode, ima dovoljnu masu da pomjeri Zemljine polove za oko 2 centimetra.

Related Topics:

Svijet

NOVI SPOR OKO FOKLANDSKIH OSTRVA: Argentina prijeti Britaniji sankcijama

Argentinski predsjednik Havijer Milej (Javier Milei) zaoštrio je spor sa Velikom Britanijom oko Foklandskih ostrva i upozorio da će uvesti ekonomske sankcije kompanijama koje crpe naftu u blizini te britanske prekomorske teritorije.

U obraćanju naciji Milej je izjavio da “vjetrovi promjena” idu u prilog argentinskim zahtjevima za ostrvima. Dodao je da je ohrabren nagovještajima da bi Sjedinjene Američke Države mogle da preispitaju svoju neutralnost po tom pitanju, piše BBC News.

Plan za sankcije energetskim kompanijama

Milej je plan o sankcijama objavio u predsjedničkoj palati, okružen članovima kabineta. Ponovio je da su Foklandi, koje Argentina naziva Malvinima, “istorijski i pravno” argentinski. Ključni dio njegovog obraćanja je prijedlog zakona koji šalje u parlament, a kojim bi bile uvedene sankcije energetskim kompanijama koje planiraju istraživanje nafte u blizini ostrva.

Naftno polje krije 1,7 milijardi barela

Naftno polje Sea Lion, koje Milej smatra “jasnom i neposrednom opasnošću”, nalazi se oko 210 kilometara od ostrva, a procjenjuje se da sadrži 1,7 milijardi barela nafte. Dvije kompanije – britanski Rockhopper Exploration i izraelski Navitas Petroleum, trebalo bi tamo da počnu sa crpljenjem u naredne dvije godine, što Milej želi da spriječi. Rokhoper je polje opisao kao izvor “veoma tražene sirove nafte”.

U videu objavljenom ranije ove godine Navitas je prikazao radove koje već izvodi na Foklandima, uključujući izgradnju pristaništa, helidroma i smještaja za radnike.

“Ako ne reagujemo brzo, za nekoliko mjeseci imaće tehničke mogućnosti za pristup nafti ispod našeg mora, što se nikada ranije nije dogodilo”, rekao je Milej.

Još nije jasno kako će se i u kojoj mjeri sankcije sprovoditi. U Argentini već postoji zakon koji omogućava ograničavanje rada naftnim kompanijama na projektima koje država smatra neovlašćenim.

Uloga SAD-a i britanski stav

Britanska vlada, od koje je BBC zatražio komentar, ove sedmice je ponovila da su stanovnici Foklanda “Britanci koji imaju pravo da sami odlučuju o svojoj budućnosti”.

Na referendumu 2013. godine stanovnici ostrva su sa 99,8 odsto glasova podržali ostanak pod britanskom vlašću, a samo tri osobe glasale su protiv.

Milej je najavio i izgradnju pomorske baze u Ognjenoj zemlji na jugu Argentine i rekao da Tramp i SAD “procjenjuju svoj istorijski stav prema Foklandima”. Njegov optimizam zasniva se na nedavnim izjavama američkog predsjednika. Upitan da li bi SAD pomogle Britaniji u slučaju spora, Tramp je za GB News odgovorio da Britanija “nije bila tu da pomogne njemu” u ratu sa Iranom. Ranije je izjavio i da bi SAD mogle da promijene neutralan stav o suverenitetu ostrva ako Britanija ne poveća izdvajanja za odbranu.

“To nisu prazne riječi jer oni shvataju da je Argentina pouzdan partner i dragocijen saveznik u decenijama koje dolaze”, izjavio je Milej i opisao Britaniju kao naciju “u opadanju”. Nekoliko sati prije njegovog govora, visoka zvaničnica američkog Stejt departmenta Sara Rodžers) objavila je fotografiju sa Milejem uz opis: “Uzbudljive stvari se događaju na zapadnoj hemisferi.”

Istorijski spor

Suverenitet nad arhipelagom u jugozapadnom Atlantiku i dalje je predmet spora, više od 40 godina nakon rata. Argentinske snage iskrcale su se 1982. na Foklande kako bi nametnule pravo na teritoriju, što je pokrenulo 74-dnevni sukob u kojem ih je porazila britanska vojska.

U ratu je poginulo 255 britanskih vojnika, troje stanovnika ostrva i 649 argentinskih vojnika. Napetosti između dvije zemlje i danas su prisutne, a jedan od primjera dogodio se na Svjetskom prvenstvu u fudbalu, kada su argentinski fudbaleri pobjedu protiv Engleske proslavili mašući transparentom kojim su podržali argentinski suverenitet nad ostrvima, prenosi Index.hr.

Nastavi čitati

Svijet

ALARMANTNE BROJKE IZ NJEMAČKE: Više od 16.000 ljudi umrlo zbog vrućine

Više od 16.000 ljudi umrlo je usljed vrućine u vrijeme toplotnih talasa u Njemačkoj 2026. godine, što je najveći broj od 2016. godine, saopštio je Institut “Robert Koh” /RKI/.

Zaključno sa 3. septembrom, procenjeni broj smrtnih slučajeva povezanih sa vrućinom u Njemačkoj dostigao je 16.300. Većina smrtnih slučajeva, približno 8.200, bila je među osobama starijim od 85 godina.

Evropa se suočava sa jednim od najtoplijih perioda posljednjih godina, a Španija, Portugalija, Francuska, Italija i Grčka su najteže pogođene.

Francuske vlasti su saopštile da bi ekonomska šteta od toplotnog talasa mogla dostići i do 15 milijardi evra.

Nastavi čitati

Svijet

ČUDO U NEPALU: Devet dana bili zarobljeni u tunelu, spasioci ih izvukli žive (VIDEO)

U obimnoj spasilačkoj akciji u Nepalu, dvojica radnika izvučena su živa iz tunela hidroelektrane Trišuli 3A, čitavih devet dana nakon razornih bujičnih poplava koje su odnijele više od 1.200 života.

Vlasti su saopštile da je prva spasena osoba Sandžaja Šah, mašinski poslovođa u Elektroprivredi Nepala (NEA). Sureš Raut, visoki zvaničnik Elektroprivrede Nepala koji se nalazi na mjestu spasavanja, rekao je za BBC da spasioci pružaju kiseonik Šahu. Vlasti dodaju da on trenutno nije u stanju da govori.

Šah je helikopterom prevezen u Batar, sjeverozapadno od glavnog grada Katmandua.

“Ovo daje nadu da će i drugi biti spaseni živi”

“Tako sam, tako srećan, čekao sam ove vijesti. Ovo daje nadu da će i drugi biti spaseni živi”, rekao je za BBC Šahov kolega, Sureš Čaudari.

Druga spasena osoba je Kabir Maharđan. Prema navodima vlasti, Maharđan se nakon spasavanja “nasmijao i bio zahvalan”.

Tanjug/AP
Tanjug/AP

Spasioci upumpavaju vazduh u tunele

U sklopu velike akcije spasavanja, inženjeri upumpavaju vazduh u tunele hidroelektrana. Stotine od više od 5.000 ljudi koji se i dalje vode kao nestali su radnici angažovani u mreži tunela na hidroenergetskim gradilištima duž rijeke.

Strahuje se da je u drugim tunelima zarobljeno više od 150 ljudi

Odvojene operacije spasavanja trenutno se sprovode na još oko šest tunela hidroelektrana, u kojima se strahuje da je zarobljeno više od 150 ljudi.

Dvije osobe koje su do sada spasene izvučene su iz tunela Trišuli 3A, prenosi Telegraf.rs.

Nastavi čitati

Aktuelno