Pojačano sankcionisanje političkih subjekata od strane Centralne izborne komisije (CIK) BiH, uz obrazloženja da su kršili odredbe zakona o izborima i finansiranju partija, znatno je smanjilo prostor strankama i pojedinačnim kandidatima da prije nego što nastupi septembar u određenoj mjeri predstave svoje favorite i programe.

Šmitove izmjene pooštrile pravila

Kažnjavanje stranaka, posebno za vođenje preuranjene kampanje, je posljedica izmjena Izbornog zakona BiH koje je šest mjeseci pred lokalne izbore 2024. nametnuo Kristijan Šmit iz fotelje visokog predstavnika.

Zakon je, naime, definisano da će iznosom od 3.000 do 30.000 maraka da bude sankcionisan politički subjekt za prekršaj ukoliko on ili kandidat u periodu preuranjene izborne kampanje „izvrši radnju koja se smatra vođenjem izborne kampanje“.

Tanka linija između politike i kampanje

Do sad izrečene kazne usljed optužbi da su požurili sa kampanjom, posebno zbog različitih stavova o ovom pitanju i među članovima CIK-a, otvorile su prostor za brojna tumačenja i potragu za odgovorom gdje je linija između svakodnevnih političkih izjava i onih u kojima su i izborne poruke, mahom u izbornoj godini kakva je i 2026.

Ovogodišnji opšti izbori u BiH su raspisani za 4. oktobar, a zakonom je propisano da je, prije zvanične kampanje koja počinje 30 dana pred dan izbora, zabranjeno vođenje izborne kampanje putem elektronskih, onlajn i štampanih medija, društvenih mreža te i bilo koji drugi oblik javnog oglašavanja koji ima obilježja izborne kampanje.

Stranke opreznije nego ikad

Da ih to dovodi u probleme, potvrđeno je za „Glas Srpske“ u nekoliko većih političkih partija u Srpskoj.

Potpredsjednik SNSD-a Miroslav Bojić je, ukazujući da je SNSD na najvećem udaru CIK-a, istakao da su ove godine daleko oprezniji.

– Dupli su aršini – rekao je Bojić za “Glas”.

Slična poruka stigla je i iz Socijalističke partije, ali i iz SDS-a.

– Bio sam zadužen da sa stručnjacima kreiram program. Imamo napisanu i dužu i kraću verziju. Mi sad imamo sve uslove da predstavimo program, izađemo sa porukama koje hoćemo da pošaljemo u vezi sa najvažnijim pitanjima, da li tokom jedne ili više konferencija za medije, ali ne možemo još zbog veoma oštrih mjera CIK-a BiH. Ne možemo ni, kako treba, da organizujemo niti konvenciju ili konferenciju stranke prije 4. septembra i to jako otežava pripremu za izbore u smislu nekog poluzvaničnog predstavljanja. Nemamo tu puno prostora za manevrisanje – kazao je za “Glas Srpske” funkcioner SDS-a Želimir Nešković.

Najviše kazni zbog društvenih mreža

Nedavna analiza “Glasa” o postupcima koji su vođeni po osnovu prijava ili prigovora za preuranjenu izbornu kampanju u periodu sprovođenja lokalnih izbora 2024, je pokazala da su stranke i pojedinci mahom kažnjavani usljed objavama na mrežama i organizovanja javnih skupova prije početka kampanje.

Milionske kazne i pitanje gdje završava novac

S druge strane, CIK već godinama kažnjava političke subjekte u Republici Srpskoj i FBiH zbog kršenja Izbornog zakona i odredaba o finansiranju, a ukupan iznos izrečenih kazni premašuje šest miliona maraka.

Istovremeno je otvoreno pitanje i gdje se “čuva” prikupljeni novac, odnosno za koje s svrhe koriste sredstva koja budu naplaćena prema odlukama CIK-a, a u određenim slučajevima i onima koje potvrdi Sud BiH.

Dio odgovora je otkriven u poslednjem izvještaju o izvršenju budžeta CIK-a za 2025. godinu. U tom dokumentu je pojašnjeno da se prihodi od tih kazni koje uplaćuju na Jedinstven račun trezora kod Centralne banke BiH sa naznakom – kazne koje izriče Centralna izborna komisija BiH.

Dio potraživanja ostaje nenaplaćen

– Novčane kazne utvrđene Izbornim zakonom BiH prihod su budžeta institucija BiH – navedeno je u odgovoru CIK-a na pitanje “Glas Srpske” da li se i u koje svrhe koriste sredstava od naplaćenih kazni koje izriče CIK, a koja idu na poseban račun u Centralnoj banci BiH.

U CIK-u su ranije isticali da dio potraživanja neće moći da naplate. Kao razloge su navodili ugašene stranačke račune, činjenicu da na računima stranke nije bilo novčanih sredstava niti drugih sredstava nad kojima je moguće izvršenje kazne, te zbog brisanja političke stranke iz registra.

Izborni rokovi

• Plaćeno političko oglašavanje (od 4. septembra)
• zabrana objavljivanja rezultata ispitivanja javnog mnjenja (od 2. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)
• zabrana medijskog izvještavanja o aktivnostima političkih subjekata (od 3. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)
• Izborna tišina (od 3. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)

Resursi

Iz CIK-a su, naime, i polovinom jula podsjetili aktuelne funkcionere i kandidate na izborima 2026. da su dužni da poštuju Izborni zakon BiH u dijelu koji se odnosi na zabranu zloupotrebe javnih sredstava i resursa s ciljem vođenja izborne kampanje ili sticanja političke koristi.

– To, između ostalog, podrazumijeva korištenje položaja za političku promociju, korištenje prostorija, opreme, službenih vozila i drugih javnih resursa za potrebe kampanje, uključivanje državnih službenika u aktivnosti političke promocije tokom radnog vremena, kao i promociju političkih subjekata ili kandidata na javnim događajima ili manifestacijama koje finansiraju javne institucije ili javna preduzeća – saopšteno je iz CIK-a, uz opasku da će nastaviti sa sankcijama propisanim Izbornim zakonom BiH.

Glas Srpske

Predsjednik Pokreta Sigurna Srpska i  gradonačelnik Banjaluke Draško Stanivuković prisustvovao je tradicionalnom narodnom zboru u Marićkoj, koji se svake godine održava uoči praznika Svetog proroka Ilije i okuplja veliki broj mještana i gostiju.

Stanivuković je istakao da se u Marićku rado vraća iz godine u godinu, naglasivši da je ilindanski zbor postao simbol okupljanja naroda ovog kraja i događaj za koji se, kako kaže, nadaleko zna.

– Večeras je bilo posebno biti među svojim narodom. Veliki broj ljudi koji se svake godine okupi u Marićkoj najbolje svjedoči da je zborovanje duboko utkano u našu tradiciju i da ovakva okupljanja imaju poseban značaj za naš narod – poručio je Stanivuković.

Predsjednik Pokreta Sigurna Srpska zahvalio je okupljenima na srdačnom dočeku i podršci koju mu pružaju, ističući da mu svaka riječ ohrabrenja daje dodatnu snagu i motivaciju za dalju političku borbu.

– Hvala svima na velikoj podršci. Svaka riječ podrške daje mi dodatnu snagu i motiviše me da ovu borbu nastavimo još odlučnije. Neka nas i narednih godina bude još više, u slozi i zajedništvu – poručio je Stanivuković.

Tradicionalni ilindanski zbor u Marićkoj i ove godine okupio je veliki broj građana, potvrdivši da ovakva okupljanja imaju posebno mjesto u životu lokalne zajednice i predstavljaju priliku za njegovanje tradicije, druženje i jačanje zajedništva.

U Republici Srpskoj trenutno radi oko 290.000 radnika, dok imamo oko 295.000 penzionera, dakle zvanično imamo više penzionera nego radnika i ovaj koeficijent je pao ispod 1, upozorila je predsjednica Narodnog fronta i doktorka ekonomskih nauka Jelena Trivić.

Ona je istakla da je u Srbiji situacija je značajno bolja.

– U našoj bratskoj Srbiji imamo 2.355.000 radnika i 1.664.000 penzionera i odnos broja radnika i penzionera je 1,42 što je daleko više nego u Srpskoj. To znači da u Srbiji na 100 penzionera dođe 142 radnika, dok na 100 penzionera u Srpskoj dođe 97 radnika – istakla je Trivićeva na društvenim mrežama.

– Smatram da Republici Srpskoj treba potpuno novi zaokret u ekonomskoj politici, zaduženja moraju da se koriste za infrastrukturu, za poboljšanje privrednog ambijenta, a ne isključivo za tekuću za potrošnju koja razbija zdravu privrednu strukturu – istakla je Jelena Trivić.

Ona je poručila da su u Narodnom frontu pripremili sveobuhvatan program oporavka Republike Srpske.

– Promociju tog programa ćemo vršiti kada počne izborna kampanja, tačnije od 4. septembra, kada ćemo jasno predstaviti viziju Republike Srpske, u kojoj se radi, gradi, stvara i ostaje – poručila je Jelena Trivić, prenosi Srpskainfo.