Preliminarna analiza pokazuje da je ekstremna vrućina koja je krajem juna zahvatila Evropu odnijela najmanje 2.300 života u samo 12 gradova – a čak dvije trećine tih smrti direktno su povezane s klimatskim promjenama.

Zagađenje koje zagrijava planetu utrostručilo je broj smrtnih slučajeva tokom “tiho razarajućeg” toplotnog talasa koji je zahvatio Evropu krajem juna, pokazuje preliminarna analiza sprovedena u dvanaest gradova. Stručnjaci upozoravaju da se zdravstvena kriza pogoršava, a da se pritom ignoriše.

Naučnici procjenjuju da je visoka temperatura između 23. juna i 2. jula odnijela 2.300 života u 12 velikih evropskih gradova. Od tog broja, 1.500 smrtnih slučajeva pripisuje se klimatskim promjenama koje su dodatno zagrijale planetu i pojačale ekstremne temperature.

U apsolutnim brojevima, najteže pogođen grad bio je Milano – od ukupno 499 smrtnih slučajeva izazvanih vrućinama, 317 je povezano sa klimatskim promjenama. Slijede Pariz i Barselona. U Londonu je zabilježeno 273 smrti izazvanih vrućinama, od kojih je 171 smrt pripisana ljudskom uticaju na klimu.

“Ova studija pokazuje zašto se toplotni talasi nazivaju tihim ubicama. Iako su u Španiji, Francuskoj i Italiji zvanično prijavljeni samo pojedinačni smrtni slučajevi, stvarni broj preminulih je daleko veći zbog ekstremnih temperatura”, rekao je epidemiolog Malkom Mistri sa Londonske škole higijene i tropske medicine, jedan od autora istraživanja.

Brza analiza koju je sproveo istraživački tim World Weather Attribution (još uvijek nije prošla recenziju) koristi provjerene metode i zaključuje da su klimatske promjene odgovorne za dvije trećine zabilježenih smrti. Studija takođe otkriva da su stariji ljudi najugroženiji – čak 88% smrtnih slučajeva povezanih sa klimatskim promjenama desilo se kod osoba starijih od 65 godina.

Naučnici ističu da je ekstremna vrućina “nedovoljno prepoznata” prijetnja jer većina žrtava umire daleko od očiju javnosti u svojim domovima i bolnicama, bez velikog medijskog izvještavanja, prenio je Gardijan.

“Toplotni talasi ne ostavljaju iza sebe vidljive tragove razaranja kao požari ili oluje. Njihovi efekti su nevidljivi, ali tihi i razorni. Razlika od samo 2 do 3 stepena može odlučiti između života i smrti za hiljade ljudi”, rekao je koautor studije Ben Klark, klimatski naučnik sa Imperijal koledža u Londonu.

Korišćenjem epidemioloških modela, naučnici su analizirali smrtnost izazvanu toplotom u gradovima poput Pariza, Londona, Madrida i Rima tokom desetodnevnog perioda. Zatim su te podatke uporedili sa scenarijem svijeta bez ljudskog uticaja na klimu – bez sagorijevanja fosilnih goriva i uništavanja prirode.

Ipak, upozoravaju da su odnosi između temperature i smrtnosti u modelima zasnovani na podacima do 2019. godine, te možda ne uzimaju u obzir koliko su se pojedini gradovi u međuvremenu prilagodili toplijoj klimi. Otkriveno je da su klimatske promjene dovele do porasta temperature i do 4°C u nekim gradovima, što je rezultiralo sa dodatnih 1.500 smrti.

Ova brojka je veća od one zabilježene tokom drugih vremenskih nepogoda povezanih s fosilnim gorivima – kao što su poplave u Španiji 2024. godine u kojima je stradalo 224 ljudi, i poplave u sjeverozapadnoj Evropi 2021. kada je život izgubilo 243 ljudi.

Ranija istraživanja pokazala su da u prosjeku oko 44.000 ljudi godišnje umre od posljedica vrućine u Evropi.Naučnici upozoravaju da bi broj od 2.300 umrlih tokom samo jednog toplotnog talasa u 12 gradova mogao učiniti ovo ljeto posebno opasnim.

Evropska služba za posmatranje Zemlje, Kopernikus, saopštila je da je jun 2025. bio treći najtopliji ikada zabilježen globalno, a da se u zapadnom Mediteranu razvio “izuzetan” morski toplotni talas. Prosječna dnevna temperatura površine mora dostigla je rekordnih 27°C u junu.

Kopernikus je takođe zabilježio porast broja opasnih “tropskih noći”, kada noćna temperatura ne pada ispod 20°C, što otežava odmor i san. U pojedinim dijelovima Španije zabilježene su i do 24 tropske noći u junu, 18 više od prosjeka.

Samanta Burges, zamjenica direktora Kopernikusove službe za klimatske promjene, izjavila je da su rekordne temperature u Mediteranu znatno pojačale stres izazvan vrućinom u većem dijelu Evrope. U svijetu koji se zagrijava, toplotni talasi će postajati sve češći, intenzivniji i pogodiće sve više ljudi širom Evrope.

Analiza istraživačke organizacije Mercator Ocean, koja upravlja Pomorskom službom Kopernikusa, pokazala je da je gotovo dvije trećine Sredozemnog mora bilo pogođeno morskim toplotnim talasima kategorisanima kao jaki ili ekstremni, što je najveći zabilježeni obim do sada.

Poznato je da visoke temperature negativno utiču na riblji fond i uništavaju biljke koje služe kao izvor ishrane. Sredozemlje je posljednjih godina pogođeno nizom masovnih pomora morskih organizama usljed sve toplijih talasa.

“Posebno zabrinjava to što se stres izazvan vrućinom sve češće ponavlja. Kada se takav stres ponavlja kroz vrijeme, ranjivost ovih ekosistema se znatno povećava”, upozorava Karina fon Šukman, naučnica iz Mercator Oceana.