Politička partija Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) je samo za promociju jednog videa na društvenoj mreži Fejsbuk platila oko 6.000 američkih dolara. To pokazuju podaci kompanije Meta koja, između ostalog, upravlja društvenima mrežama Fejsbuk i Instagram.

Radi se o predizbornom videu, koji je plasiran tokom septembra, uoči opštih izbora u Bosni i Hercegovini, 2. oktobra ove godine.

U videu, glumci, koji su bili obučeni kao sportistkinja, učiteljica, građevinski radnik i penzioner, sjede za konferencijskim stolom, na čijem čelu je Milorad Dodik, predsjednik SNSD. U monologu, Dodik uvjerava glasače kako je upravo on najbolji kandidat za predsjednika Republike Srpske, piše Radio slobodna Evropa.

Tokom mjesec dana ovogodišnje predizborne kampanje, SNSD je za političku Fejsbuk-promociju platio više od 64.000 maraka (32.650 evra). Kada se tome dodaju pojedinačna oglašavanja na stranicama kandidata i opštinskih odbora ove stranke, potrošili su oko 40.000 evra.

Tako je ova stranka na prvom mjestu, sa oko 18 odsto ukupnih ulaganja svih domaćih stranaka u politički marketing na društvenoj mreži Fejsbuk tokom predizborne kampanje.

Za taj novac je Fejsbuk omogućio da političke poruke SNSD na ovoj društvenoj mreži budu pregledane oko 18,8 miliona puta.

Šta je s ostalim strankama?

Tokom predizborne kampanje poruke tri političke partije- Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), Stranke demokratske akcije (SDA) i Hrvatske demokratske zajednice (HDZ) su pregledane više od 26 miliona puta.

– Prema našoj procjeni, tokom predizborne kampanje politički subjekti potrošili su oko 438.875 maraka (224,200 evra). Međutim, nemamo uvid za još više od 180 pojedinačnih stranica koje su se oglašavale, jer Fejsbuk ne bilježi plaćene iznose koji su manji od 100 maraka (51 evro) – kaže Biljana Livančić – Milić, predstavnica Udruženja građana “Zašto ne”.

Isplati li se ulagati u Fejsbuk predizbornu kampanju?

Na biračkom spisku za ovogodišnje izbore u Bosni i Hercegovini je bilo 3.368.666 građana sa pravom glasa. Glasala je samo polovina njih. Istovremeno je u septembru ove godine više od dva miliona ljudi u Bosni i Hercegovini koristilo Fejsbuk. Ovo je najpopularnija društvena mreža sa više od 96 posto udjela na tržištu Bosne i Hercegovine.

– Sigurno je da promovisani sadržaji političkih partija stižu do glasača. Da li će se neko zadržati duže na nekom oglasu, pregledati video, pročitati poruku, to je teško procijeniti – kaže Livančić – Milić.

Do lajkova i dijeljenja sadržaja se može doći i bez direktne promocije oglasa na platformi Fejsbuk, kaže Livančić – Milić.

Ona navodi da zvanična stranica Bakira Izetbegovića, kandidata za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine nije potrošila ništa na oglašavanje na Fejsbuku, ali je sa prosjekom od tri objavljena sadržaja dnevno bilježila približno isti broj interakcija s korisnicima mreže Fejsbuk kao i SNSD, koji je dnevno objavljivao oko 15 sadržaja.

– Do svih glasača se može doći. Međutim, sumnjam da se može doći do njihovog glasa putem Fejsbuk kampanja, ako su ti glasači ranije bili privrženi nekoj drugoj stranci – kaže Livančić – Milić.

Prema podacima kompanije Meta, Izetbegovićeva stranka SDA je na predizborno Fejsbuk oglašavanje potrošila 2.711 maraka (1.387 evra), i to isključivo posredstvom opštinskih odbora stranke ili stranica pojedinih kandidata.

Iako je Bakir Izetbegović izgubio u utrci za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine, njegova stranka je na oktobarskim izborima zadržala vodeću poziciju u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine i Parlamentu Federacije BiH, prema dosadašnjim objavljenim prebrojanim glasačkim listićima koje je objavila Centralna izborna komisija.

Osim plaćenih oglasa, interakciju sa korisnicima mreže Facebook pojačavaju i takozvani “botovi” i “trolovi”, odnosno osobe koji kreiraju i dijele političke poruke i sadržaje sa desetina lažnih profila koje svaka od tih osoba kreira.

S ovih profila dijele i hvale sadržaje svojih stranaka i kandidata, te kritikuju i vrijeđaju političke protivnike, druge stranke i kandidate. Anonimnost im daje slobodu da šire, ne samo stranačku propaganda, već i dezinformacije, klevete i uvrede, bez straha od tužbe.

Radio Slobodna Evropa zabilježio je djelovanje više ovakvih profila, koji su najčešće komentarisali ili dijelili sadržaje Saveza nezavisnih socijaldemokrata i Stranke demokratske akcije tokom predizborne kampanje u septembru.

Šta je pokazala analiza Transparency International BiH?

Domaće političke partije su tokom prve tri sedmice kampanje potrošile ukupno 9,6 miliona maraka (4,9 miliona evra), pokazuje analiza organizacije Transparency International Bosne i Hercegovine (TI BiH).

U iznos nije uračunat iznos novca kojeg su stranke potrošile u zadnjoj sedmici kampanje, navela je organizacija TI BiH, posvećena borbi protiv korupcije i izgradnji transparentnijeg i odgovornijeg društva.

– Ovaj iznos potrošen je na bilborde, reklame u medijima (televizija i štampani mediji), Fejsbuk oglašavanje i predizborne skupove – kažu iz TI BiH.

Najviše novca stranke su potrošile na oglašavanje na bilbordima, a posmatrači TI BiH su zabilježili oko 3.500 takvih reklama. Njihova tržišna vrijednost iznosi oko šest miliona maraka (tri miliona evra), navode u TI BiH.

Istovremeno je za oglašavanje u štampanim medijima, na televizijama i za organizovanje predizbornih skupova potrošeno oko 3,3 miliona maraka (1,7 miliona evra).

Važnost društvenih mreža u politici

Kompanija Meta, čiji vlasnik Mark Zakerberg upravlja mrežama Fejsbuk i Instagram, izjavila je 29. septembra ove godine da je blokirala prvi pokušaj Kine da utiče na američke izbore zakazane za novembar 2022.

Prema pisanju svjetskih medija, ovo ukazuje na sve veće napore Pekinga da putem međunarodnih društvenih mreža širi dezinformacije s ciljem produbljivanja podjela u američkom društvu.

Kolika je važnost društvenih mreža u politici pokazao je i primjer bivšeg predsjednika Sjedinjenih Američkih Država Donalda Trampa iz januara 2021. godine.

Društvene mreže Fejsbuk, Instagram i Tviter su tada blokirale zvanične račune tadašnjeg predsjednika SAD, tokom posljednje dvije sedmice njegovog mandata.

Tramp je tada osporavao zvanične rezultate izbora i pobjedu protivkandidata Džo Bajdena.

Na nepopularnu cenzuru su se ove kompanije odlučile kako bi suzbili Trampove neutemeljene tvrdnje o američkim predsjedničkim izborima dok su stotine Trampovih pristaša jurišale na američki Kapitol, kako bi spriječili prenos vlasti na novog predsjednika.

Zakerberg je tada rekao da će Trampov račun ostati blokiran, jer je Tramp koristio Fejsbuk za poticanje nasilne pobune protiv demokratski izabrane vlade.

RSE