Connect with us

Svijet

STUDIJA NAUČNIKA SA HARVARDA: Brane pomjerile Zemljinu osu za više od jednog metra, posljedice se već osjećaju

Nova studija naučnika sa Harvarda otkriva da je čovječanstvo izgradnjom više od 6.800 brana širom svijeta u posljednja dva vijeka bukvalno pomjerilo Zemljinu osu rotacije – za čak 113 centimetara.

Iako Huverova brana u Nevadi više ne nosi titulu najveće na svijetu, ona je dio globalnog nasljeđa koje je, otkriva nova studija, bukvalno pomjerilo osu naše planete. Tokom protekla dva vijeka, čovječanstvo je neprimjetno nagnulo Zemljine polove za više od metra izgradnjom hiljada brana širom svijeta.

Ova zapanjujuća promjena rezultat je dva velika talasa gradnje: prvog u Sjevernoj Americi i Evropi tokom 19. i početkom 20. vijeka, i drugog koji je zahvatio Aziju i Istočnu Afriku u drugoj polovini 20. vijeka.

Kako je to uopšte moguće?
Ključ leži u preraspodjeli mase i momentu inercije planete. Zemlja se stabilno okreće oko svoje ose, baš kao košarkaška lopta na vrhu prsta. Ali ako iznenada dodate komad gline na jednu stranu te lopte, njena rotacija će se pomjeriti. Kako bi sačuvala zamah, strana sa dodatnom masom će se malo pomjeriti ka spolja, mijenjajući svoju osu rotacije.

U slučaju naše planete, taj “komad gline” je ogromna količina vode zarobljena u vještačkim jezerima iza brana. Ova voda, koja bi inače tekla ka okeanima, stvara novu koncentraciju mase na kontinentima, dovoljnu da malo, ali merljivo, pomjeri položaj polova.

Pomjeranje od jednog metra za dva vijeka
Da bi istražili ovaj fascinantni efekat, naučnici sa Univerziteta Harvard analizirali su globalnu bazu podataka od 6.862 brane izgrađene između 1835. i 2011. godine. Izračunali su koliko je vode uskladišteno u rezervoarima i kako je ova nova raspodjela mase uticala na Zemljinu osu.

Rezultati su pokazali da je izgradnja brana pomjerila polove za ukupno 113 centimetara. Kao sporedni efekat, zadržavanje vode na kopnu je takođe izazvalo pad globalnog nivoa mora za 21 milimetar u istom periodu.

Dva ključna perioda izgradnje
Pomjeranje nije bilo jednosmjerno. U 20. vijeku, kada se dogodio najveći dio kretanja od 104 centimetra, smjer se mijenjao u zavisnosti od toga gde su u svijetu izgrađene najveće brane.

Od 1835. do 1954. godine, intenzivna izgradnja u Sjevernoj Americi i Evropi pomjerila je Sjeverni pol za približno 20,5 centimetara ka 103. istočnom meridijanu, liniji koja prolazi kroz Rusiju, Mongoliju, Kinu i Indokinu.

Poslije 1954. godine, fokus izgradnje se pomjerio ka istočnoj Africi i Aziji. To je izazvalo promjenu pravca, a pol je počeo da se pomjera oko 57 centimetara prema 117. meridijanu zapadno, koji se proteže preko zapadne Sjeverne Amerike i Južnog Pacifika.

Koje su posljedice?
“Kada zadržavamo vodu u branama, ne samo da je oduzimamo okeanima, što dovodi do pada nivoa mora, već i preraspodeljujemo masu po planeti. Nećemo zbog ovoga ući u novo ledeno doba, jer je pomjeranje polova od oko jednog metra relativno malo, ali svakako ima implikacije na praćenje nivoa mora”, objasnila je Nataša Valenčić, glavna autorka studije sa Harvarda.

Iako je ovo kumulativni efekat hiljada brana tokom decenija, neke od njih su toliko ogromne da same po sebi imaju mjerljiv uticaj. Najbolji primjer je kineska brana “Tri klisure”, najveća hidroelektrana na svijetu. Geofizičari NASA-e su ranije procijenili da njen rezervoar, koji može da primi 40 kubnih kilometara vode, ima dovoljnu masu da pomjeri Zemljine polove za oko 2 centimetra.

Related Topics:

Svijet

Internet stiže iz stratosfere: OVO MIJENJA SVE

Američka vazduhoplovna kompanija Sceye razvija revolucionarni sistem HAPS (High-Altitude Platform Systems), koji bi mogao da zamijeni dio klasičnih baznih stanica i omogući stabilan 5G signal čak i u područjima gdje danas nema mobilne pokrivenosti.

Riječ je o solarnim letjelicama ispunjenim helijumom koje lete u stratosferi na visini od oko 20 kilometara, znatno iznad komercijalnih aviona, odakle emituju mobilni signal prema korisnicima na zemlji.

Osim telekomunikacija, platforma je osmišljena i za praćenje prirodnih katastrofa poput šumskih požara, oluja i poplava u realnom vremenu.

Solarna energija omogućava višednevni boravak u vazduhu

Glavni model, nazvan SE2, dug je oko 65 metara i prekriven solarnim panelima koji tokom dana pune baterije za rad tokom noći.

Zahvaljujući naprednim sistemima za upravljanje letom, letjelica može da ostane gotovo nepomična iznad istog područja uprkos promjenama vjetra, čime obezbjeđuje kontinuiranu pokrivenost mobilnim signalom.

Tokom najnovijih testiranja Sceye je uspješno zadržao platformu u vazduhu više od 12 dana, pri čemu je više od 88 sati ostala iznad odabranog područja, što predstavlja važan korak ka komercijalnoj primjeni ove tehnologije.

Prve usluge očekuju se već ove godine

Kompanija Sceye sarađuje sa japanskim SoftBankom, koji planira pokretanje pretkomercijalnih HAPS usluga tokom 2026. godine, prvenstveno za povezivanje udaljenih područja i obnovu komunikacija nakon prirodnih katastrofa.

Stručnjaci smatraju da bi ovakve “leteće bazne stanice” mogle postati važan dio budućih 6G mreža, jer nude manju latenciju od satelitskih sistema i znatno širu pokrivenost od klasičnih zemaljskih baznih stanica.

Ako se testiranja pokažu uspješnim, ovakve letjelice mogle bi u narednim godinama postati uobičajen prizor na nebu iznad velikih i slabo naseljenih područja, navodi “bgr“.

 

Nastavi čitati

Svijet

KRIZA ZA STANOVE U NJEMAČKOJ: Kirije rastu, a ponuda za izdavanje pala 12 odsto

Svjetska ekonomska situacija uveliko utiče i na stanje na tržištu nekretnina, pa se cijene gotovo svakodnevno mijenjaju.

Stanje na tržištu nekretninama izaziva nezadovoljstvo među građanima koji bi da kupe stan ili da iznajme, a iako je važilo da je Njemačka stabilna zemlja, naročito kada je reč o nekretninama, skon cijena u posljednje vrijeme, razočarao je njene građane.

Naime, prema Institutu njemačke privrede (IW), stanarine u Njemačkoj su u posljednje vrijeme prilično skočile, pa su u drugom kvartalu bile četiri odsto više nego u isto vrijeme prošle godine.

Naravno, kao što je i očekivano, najviše su porasle u velikim gradovima izvan najvećih metropola, gdje je rast iznosio 4,9 odsto. Međutim, i među velikim gradovima se osjećaju velike razlike, navodi DPA.

Najveći skok cijena zabeležen je u Kelnu, gdje su kirije porasle za 7,9 odsto, Hamburg je sljedeći na listi sa porastom 5,5 odsto, dok je na drugom kraju liste, znatno manji skok zabijležen u Štutgartu, 0,9 odsto i u Berlinu, svega jedan odsto.

A dok skaču cijene, opada ponuda stanova za iznajmljivanje. Prema navodima, u poređenju sa 2022. godinom, ponuda stanova je opala za čak 12 odsto, a ponovo prednjače veliki gradovi.

Nestašica stanova za izdavanje je posebno u mnogim velikim gradovima. U Hamburgu se ponuda stanova prepolovila, dok je u Frankfurtu oglasa manje za 43 odsto.

Prema navodima, glavni razlog je što mnogi ljudi ostaju u stanovima koji ne odgovaraju njihovoj životnoj situaciji — preveliki su ili premali — jer ne žele da se odreknu povoljnih kirija, naveo je ekonomista IW-a za nekretnine Peka Zagner.

Na tržištu gdje su cijene umjereno porasle, situacija je potpuno drugačija.

Skočile su cijene i stanova u vlasništvu i porodičnih kuća za jednu ili dvije porodice, za po 0,8 odsto u odnosu na isti kvartal prošle godine.

Nastavi čitati

Svijet

NOVE TENZIJE NA BLISKOM ISTOKU: Evropska aviokompanija obustavila letove ka Dubaiju i Rijadu

Er Frans obustavlja letove ka Dubaiju i Rijadu zbog bezbjednosne situacije u regionu. Odluka je donijeta radi zaštite putnika i posada.

Francuska aviokompanija Er Frans obustavila je letove ka Dubaijuu Ujedinjenim Arapskim Emiratima i Rijadu u Saudijskoj Arabiji zbog bezbednosne situacije u regionu, saopštila je danas kompanija.

“Bezbjednost naših putnika i posada naš je apsolutni prioritet”, navodi se u saopštenju Er Fransa, koji je odluku doneo zbog pogoršanja bezbjednosnih prilika nakon intenziviranja iranskih udara na zemlje Persijskog zaliva, prenosi BFM TV.

Letovi za Rijad biće obustavljeni do 24. jula, odnosno do 25. jula za polaske iz saudijske prestonice, dok su letovi za Dubai suspendovani do 27. jula, odnosno do 28. jula za polaske iz tog grada, prenosi b92 pisanje Tanjuga.

Kompanija je navela da kontinuirano prati razvoj geopolitičke situacije na destinacijama i u vazdušnom prostoru kojim njeni avioni saobraćaju, ističući da će obnavljanje letova zavisiti od dalje procjene bezbjednosnih uslova na terenu.

Nastavi čitati

Aktuelno