Izgradnja Hidroelektrane “Dabar” je svedena na minimum održavanja i to nakon što je kineska “Exim” banka još u avgustu prošle godine aktivirala ugovornu kočnicu i obustavila isplate, saznaje CAPITAL.

Prema našim informacijama, pozadina problema je u tome što Elektroprivreda RS do tada nije ispunila obavezu i završila tunel na prvom dijelu projekta, “Dabar 1”, što je bio direktan uslov za finansiranje ostatka radova.

“Radovi su svedeni na minimum i da ne bi bili u potpunom zastoju i prekinuti sa kineske strane, ostavljen je minimum radnika. Problem je u finansiranju. “Exim” banka je još u avgustu prošle godine prekinula sa plaćanjima i to zbog toga što je dio ugovora za “Dabar 2” sadržavao obavezu Elektroprivrede Republike Srpske da se do tog roka završi “Dabar 1”, ali se to nije dogodilo“, objasnio nam je naš izvor.

Kaže da je kineska “Exim” prvo tražila objašnjenja i garancije da će radovi biti završeni, kao i da se odredi vrijeme do kada.

“Potom su finansiranja su svedena na minimum ili su potpuno prekinuta. O tome se sada pregovara“, objašnjava naš izvor.

Inače, projekat “Dabar 1” obuhvata tunel dužine 12 kilometara koji gradi firma “Integral inženjering” iz Laktaša.

Drugi dio projekta, “Dabar 2”, obuhvata radove ispred tunela, akumulaciju, jezero, kao i dijelove koji se grade iza njega, poput vertikalnog dovodnog kanala, mašinske zgrade sa postrojenjem, zatim odvodni kanal kroz Dabarsko polje, te tunel koji spaja ovo i Fatničko polje.

Napominjemo, projekat “Dabar 2” gradi kineska kompanija “Gezuba” (China Gezhouba Group Company Limited), sa svojim podizvođačima. Tako građevinski dio radova izvodi “Integra inženjering”, a mašinski “Elnos”.

Kako saznaje CAPITAL, dugovi postoje i prema kompanijama “Integra inženjering” i “Elnos”, ali i da je jedan dio nedavno saniran.

“Izvedeni radovi nisu bili plaćeni, a sada će nastupiti i problemi zbog razlika u cijenama koje su nastale nakon pandemije korona virusa. Plaćanje u ovim projektima je specifično i odvija se prema ključnim tačkama. Završi se jedna od ključnih tačaka, onda se uplati neki iznos, pa se rade druge. One traju od 24-30 mjeseci, nakon čega se vrši plaćanje. Sigurno je da se radi o višemilionskim iznosima“, rekao je izvor CAPITAL-a.

Da su radovi usporeni ponovo je potvrdio i ministar energetike Petar Đokić. Ponovio je da se se moraju “riješiti problemi između kineske kompanije i podizvođača.

“Mi ćemo do kraja ove sedmice imati novi sasatanak da bismo definisali kako da ubrzamo radove. Takođe, i HE “Dabar” mora da razriješi neka finansijska pitanja, što je takođe dio razloga za usporavanje radova“, rekao je Đokić.

Na pitanje o kolikom iznosu se radi, Đokić nije odgovorio, ali je potvrdio da se radi o velikim obavezama.

“Obaveze nisu male, ali je i projekat veliki. Uvjeren sam da će se naći rješenje. Najveći dio radova je završen i dio opreme je isporučen, dok je drugi dio u luci “Ploče” i zahtijeva specifičan transport i uslove skladiđštenja“, rekao je Đokić.

Inače, prije više od mjesec dana ministar energetike i rudarstva Petar Đokić za CAPITAL je prvi put potvrdio da postoje problemi i zastoj sa isplatama sredstava od strane Vlade RS i da su kineski partneri zaustavili radove sve dok se ne izmire dugovanja.

Nova odluka vlasti u Republici Srpskoj da penzionerima koji su penziju stekli u inostranstvu uzima čak 10,2 odsto za zdravstveno osiguranje izazvala je oštre reakcije u javnosti. Ovaj potez mnogi vide kao još jedan u nizu finansijskih udara na građane, ali i kao ozbiljan signal o odnosu institucija prema sopstvenoj dijaspori.

Posebno zabrinjava činjenica da se radi o ljudima koji su čitav radni vijek proveli radeći van granica Republike Srpske, a sada su odlučili da se vrate i svoje penzionerske dane provedu u zemlji porijekla. Umjesto podsticaja i olakšica, dočekuju ih – novi nameti.

Perica Stanić, član Predsjedništva Pokreta Sigurna Srpska, upozorava da ova mjera ima mnogo šire posljedice od samog finansijskog opterećenja.

„Odluka da se penzionerima koji su penziju stekli u inostranstvu uzima čak 10,2% za zdravstveno osiguranje predstavlja novi udar na penzionere. Ovo nije samo finansijsko pitanje, već jasna poruka vlasti, da ni oni koji su cijeli radni vijek proveli radeći van Republike Srpske, a sada se vratili da ovdje žive, nisu dobrodošli“, istakao je Stanić.

On dodaje da se ovakvim potezima dodatno obeshrabruju svi koji razmišljaju o povratku.

„Ovo je loša poruka svima koji planiraju povratak u Srpsku nakon odlaska u penziju. Vlast je prvo otjerala mlade ljude, a sada, ovakvim nametima, tjera i penzionere. Umjesto da ih ohrabri da se vrate, da troše svoj novac ovdje i doprinose domaćoj ekonomiji, vlast ih dodatno opterećuje i kažnjava“, poručio je on.

Posebno problematičnim ocjenjuje činjenicu da penzioneri koji su dio penzije zaradili u inostranstvu nemaju ni osnovnu sigurnost, dok se istovremeno uvode dodatna davanja.

„To pokazuje potpuno odsustvo socijalne politike i elementarne pravde. Kao što je već ukazano, uvođenje ovakvih doprinosa dodatno produbljuje nepovjerenje građana u institucije. Ovo nije reforma, već namet bez strategije“, naglasio je Stanić.

Na kraju, upozorava da bi posljedice mogle biti dugoročne i ozbiljne:

„Republici Srpskoj su potrebni ljudi, a ne novi razlozi da iz nje odlaze.“

 Rudnik i termoelektrana (RiTE) Ugljevik prijavila je za prvi kvartal ove godine minus od 35,8 miliona maraka što je osam miliona maraka više nego što je bio gubitak za cijelu 2025. godinu.

Prema finansijskom izvještaju objavljenom na Banjalučkoj berzi prihodi preduzeća su pali za čak 88 odsto, odnosno sa 36,8 na 4,3 miliona KM, dok su rashodi ostali na istom nivou i prelaze 40 miliona KM.

U upravi preduzeća kažu da je rezultat direktna posljedica prekida proizvodnje struje i uglja, a do koje je došlo početkom godine.

„Zbog zaostatka iz prethodnog perioda u radovima na otkrivci, uređenju i razvoju površinskog kopa Ugljevik istok, preduzeće je početkom 2026. godine, zbog nedostatka uglja, obustavilo proizvodnju električne energije. Navedene okolnosti su uticale negativno na finansijski rezultat preduzeća“, navode u upravi.

Inače, najveći proizvođač struje u Republici Srpskoj je van pogona od 12. januara.

U međuvremenu je Vlada RS za 240 miliona maraka kupila preduzeće „Comsar energy RS“ od ruskog oligarha Rašida Serdarova odnosno koncesiju za eksploataciono polje „Ugljevik – istok 2“ na kojem bi trebala da se bazira budućnost ovog preduzeća.

Capital