Connect with us

Svijet

AMERIČKI PLAN ZA BALKAN “Obračun sa korupcijom političkih lidera”

Ako “Akt o demokratiji i napretku zapadnog Balkana” prođe američki kongres i senat, sve potrebne odbore i na kraju dobije i amin predsednika Trampa, Sjedinjene države će praktično doneti zakon kojim se obavezuju da njihova spoljna politika ne zagovara razmenu terotirija, secesije ili bilo kakav drugi vid prekrajanja granica po etničkim linijama između Kosova i Srbije ili bilo gde drugde na zapadnom Balkanu, kao ni, pimera radi, otcepljenje Republike Srpske. To se navodi u odeljku 11 pomenutog akta, naslovljenom kao „Odnosi između Kosova i Srbije“.

U tom, pretposlednjem odeljku predloga zakona, upućenog pred Kongres minule nedelje od strane predlagača kongresmena Vilijema Kitinga (demokrate iz Masačusetsa), najpre se konstatuje da je put ka normalizaciji odnosa Beograda i Prištine dogovoren 27. februara 2023. godine, uz podršku Evropske unije.

„Nova“ politika Vašingtona

Ovaj dogovor je, podsećamo, u našoj javnosti imenovan kao takozvani Ohridski sporazum, i izazvao je dosta polemika, ne zbog svoje prirode nego zato što je predsednik – inače glavni pregovarač u ovom slučaju – tvrdio da „ništa nije potpisao“.

Kao što je ekspertska javnost i tvrdila, sporazum je, makar u agendi EU i SAD, validan i bez pomenutog potpisa. U predlogu zakona navodi se i da bi Srbija i Kosovo trebalo da „naprave momentalni napredak u implementaciji“ ovog sporazuma.

Kada se to dogodi, predlog zakona predlaže bilateralne razgovore Srbije i Kosova, konkretne inicijative za jačanje trgovine i investicija „u obe zemlje“, i nastavak podrške Vašingtona u cilju postizanja sveukupnog konačnog sporazuma.

Deo vezan za „crtanje granica“ na zapadnom Balkanu počinje rečima:

„Politika je vlade Sjedinjenih država da neće sprovoditi bilo koju politiku koja zagovara razmenu teritorija, otcepljenje, ili bilo koju drugu formu prekrajanja granica po etničkim linijama na zapadnom Balkanu kao sredstvo da se arbitriraju neslaganja između nacionlanih država u regionu“. U nastavku se navodi da će vlasti u SAD umesto toga podržavati demokratije u ovim zemljama kao način da spreče povratak etničkim sukobima koji su nekada karakterisali region.

Istraga ruskih i kineskih špijuna

Poslednji odeljak zakonskog predloga bavi se isključivo ruskim i kineskim malignim uticajem, operacijama i kampanjama sa tim ciljem, na zapadnom Balkanu.

Tako je i naslovljen, a počinje zahtevom da se u periodu ne dužem od 6 meseci (180 dana), državni sekretar, direktor DNI (nacionalne obaveštajne službe) i rukovodioci ostalih državnih agencija, obavežu da sačine izveštaj upućen kongresu a koji se tiče ruskih i kineskih malignih uticaja u regionu.

Akcije koje su pod lupom podrazumevaju podrivanje demokratskih institucija, promovisanje političke nestabilnosti i ugrožavanje američkih i interesa NATO u našem regionu.

Predlog zakona potom detaljno propisuje kako bi trebalo da pomenuti izveštaj izgleda, te da bi u njemu morali da se nalaze sledeći elementi: procena ciljeva Rusije i Kine u pogledu malignih uticaja, aktivnosti Stejt dipartmenta u cilju suprotstavljanja tim uticajima, kao i listu u kojoj će biti identifikovana svaka mreža, entitet i pojedinac, koji podržava maligne kampanje, finansijski i operativno, a koje ograničavaju slobodu govora, stvaraju barijeru za pristup demokratskim procesima, uključujući slobodno glasanje na slobodnim i poštenim izborima.

Istovremeno, traži se i istraga o tome kako ti entitet i pojedinci sprovode svoje taktike, šta su do sada radili u tom pogledu, gde su ih sprovodili, i koji su kapaciteti pojedinačnih država da se tim kampanjama suprotstave. Takvi izveštaji bili bi zavedeni kao „poverljivi“.

U fokus privreda i demokratija

Ova dva člana zakona, inače, zatvaraju Akt, koji je većim delom posvećen načinima da se intenzivira ekonomska saradnja SAD sa zapadnim Balkanom, ali i animiranjem mladih, dodatnim impulsom u kulturnoj saradnji i razmeni među državama, sajber bezbednošću.

U Aktu se, inače, konstatuje da su korupcija, pa i visoka politička korupcija, siromaštvo, emigracija mladih, kampanje lažnih vesti i posebno osetljivost tehnološke infrastrukture, bolne tačke regiona.

Naglašava se i zavisnost od ruskih energenata, goriva i prirodnog gasa, a posebno se osvrće na izborne neregularnosti iz decembra 2023. godine, koje je primetila još Bajdenova administracija.

Zato se zakonskim predlogom od SAD traži da: ohrabri povećanje trgovine i investicija na relaciji SAD – zapadni Balkan; proširi pomoć u integraciji regiona i ojača ekonomska integracija, sa posebnim akcentom na žensko preduzetništvo i mlade preduzetnike; radi sa saveznicima i partnerima na tome da se unaprede vladavina prava, diversifikacija energetike, ekononmske i demokratske reforme, i da se smanji siromaštvo u regionu.

Posebna stavka bavi se baš diversifikacijom energetske politike, smanjenjem zavisnosti od ruskih energenata, te tranziciji u pravcu zelene energije.

(Nova.rs)

Related Topics:

Svijet

EKSPLOZIJA U ATINI: Srušila se zgrada u blizini Akropolja, povrijeđene najmanje dvije osobe

Snažna eksplozija potresla je turistički kvart Plaka u Atini. Srušila se stara zgrada, a najmanje dvije osobe su povrijeđene.

Snažna eksplozija potresla je jutros turistički kvart Plaka u Atini, u blizini Akropolja, pri čemu se srušila jedna zgrada, a najmanje dvije osobe su povrijeđene, saopštile su grčke vlasti.

Eksplozija se dogodila u staroj dvospratnoj zgradi u istorijskom dijelu Atine, koji se nalazi u podnožju Akropolja, jednog od najpoznatijih antičkih spomenika u Grčkoj.

Usljed eksplozije zgrada se srušila, dok su oštećeni i susjedni objekti, prenosi Asošiejted pres.

Vatrogasci su iz susjedne zgrade spasili dvije žene, koje su potom prevezene u bolnicu. Prema navodima lokalnih medija, u eksploziji je lakše povrijeđen i jedan prolaznik.

Policija je ogradila područje oko mjesta događaja, dok spasilačke ekipe provjeravaju da li se u srušenoj zgradi ili okolnim objektima nalazi još osoba.

Uzrok eksplozije za sada nije zvanično potvrđen.

Lokalni mediji navode da se kao mogući uzrok ispituje curenje gasa, ali će konačne okolnosti biti poznate nakon završetka istrage.

Nastavi čitati

Svijet

ŠVAJCARCI U NEDJELJU ODLUČUJU O NEUTRALNOSTI: Prijedlog bi mogao da promijeni odnos zemlje prema NATO-u i sankcijama

Švajcarci u nedjelju glasaju o inicijativi kojom bi vojna neutralnost zemlje bila trajno upisana u Ustav.

Švajcarci će u nedjelju glasati o prijedlogu kojim bi se tradicionalna neutralnost zemlje dodatno učvrstila u Ustavu, a očekuje se da će ga većina birača odbaciti. Istovremeno, postoji bojazan da bi takav ishod mogao biti protumačen kao odustajanje od principa neutralnosti.

Švajcarci u velikoj mjeri podržavaju neutralnost svoje zemlje, ali je inicijativa kojom bi se precizna i stroga definicija neutralnosti unijela u Ustav otvorila duboke podjele oko toga šta ta neutralnost zapravo podrazumijeva.

Tokom burne javne rasprave djelovalo je kao da se na referendumu odlučuje i o samom shvatanju švajcarskog identiteta.

Dok su prva istraživanja javnog mnjenja ukazivala na neizvjestan ishod, posljednja dva istraživanja, objavljena prošle nedjelje, pokazuju da jasna većina birača, više od 60 odsto, namjerava da posluša preporuku vlade i glasa protiv inicijative.

Tradicionalna pozicija Švajcarske zasniva se na vojnoj neutralnosti uz snažne odbrambene kapacitete, ali je ruska invazija na Ukrajinu ponovo otvorila pitanje u kojoj mjeri Bern treba da se uzdržava od uključivanja u međunarodne sukobe.

Nezadovoljna odlukom Berna da podrži ekonomske mjere pritiska Evropske unije protiv Rusije, organizacija Pro Switzerland, koja se zalaže za veći suverenitet zemlje, prikupila je dovoljno potpisa da, u skladu sa švajcarskim sistemom neposredne demokratije, pokrene referendum o jačem ustavnom utemeljenju neutralnosti.

“Izgubili smo svoj put”
“Posljednjih godina izgubili smo svoj put jer smo zauzeli veoma čvrst stav prema Rusiji, dok smo, s druge strane, zauzeli krajnje blagu poziciju prema Izraelu”, rekao je bivši švajcarski diplomata Žan-Danijel Ruš agenciji AFP na skupu podrške inicijativi.

“Ovo je prilika da vratimo kredibilitet našoj neutralnosti.”

Moskva, koja je kritikovala Švajcarsku zbog priključivanja sankcijama EU i optuživala Bern da je napustio politiku neutralnosti, pozdravila je inicijativu. Njeni protivnici je nazivaju “proruskom”.

“Vladimir Putin bi zadovoljno trljao ruke kada bismo prihvatili ovu inicijativu”, upozorio je socijalistički poslanik Samjuel Bendahan tokom nedavne debate.

Prijedlog predviđa da Ustav garantuje da će neutralnost Švajcarske biti “naoružana i trajna”.

Švajcarska, čija neutralnost datira još iz 1516. godine i koja je međunarodno priznata od 1815, time bi bila spriječena da uspostavlja čvršće veze sa NATO-om. Takođe bi bilo isključeno članstvo u bilo kakvom vojnom savezu, osim u slučaju da sama zemlja bude napadnuta.

Prijedlogom bi se takođe zabranilo uvođenje sankcija, osim kada ih odobre Ujedinjene nacije.

Sve strane u debati tvrde da žele da očuvaju neutralnost Švajcarske.

Međutim, vlada i parlament odbacili su prijedlog uz obrazloženje da je previše rigidan i da bi u trenutku sve većih geopolitičkih tenzija ograničio prostor zemlje za diplomatsko djelovanje.

“Određeni stepen fleksibilnosti”
“Neutralnost se oduvijek primjenjivala uz određeni stepen fleksibilnosti”, rekao je švajcarski ministar spoljnih poslova Ignacio Kasis tokom nedavne televizijske debate.

On je istakao da Švajcarska nema namjeru da ukine zabranu izvoza oružja zemljama koje su uključene u sukobe, ali je naglasio da “neutralnost ne znači ravnodušnost”.

Švajcarska, rekao je, „neće zatvarati oči kada vidi kršenje međunarodnih pravila koja nam omogućavaju da živimo u miru”.

Gotovo sve velike političke stranke takođe se protive inicijativi.

Jedini izuzetak je desničarska populistička Švajcarska narodna partija (SVP), koja je od samog početka blisko povezana sa inicijativom.

Ipak, među njenim pristalicama ima ljudi različitih političkih opredjeljenja.

Samjuel Somaruga, ljekar koji tvrdi da nije politički opredjeljen, a koji je sin istaknute socijalističke senatorke i unuk nekadašnjeg predsjednika Međunarodnog komiteta Crvenog krsta, jedan je od najistaknutijih zagovornika inicijative.

On je za AFP rekao da strahuje da će Švajcarska “potonuti” ukoliko ne usvoji strogu definiciju neutralnosti i upozorio da bi u suprotnom na međunarodnom planu moglo biti shvaćeno da je zemlja “odustala od svoje neutralnosti”.

Bez jasno definisanog neutralnog statusa, smatra on, Švajcarska bi mogla biti uvučena u NATO i izgubiti povlašćeni položaj posrednika, kao i značajnu ulogu domaćina međunarodnih organizacija i pregovora.

“Mislim da, ako glasamo protiv, rizikujemo da to izgubimo”, rekao je.

Prema istraživanjima javnog mnjenja, Švajcarci bi u nedjelju trebalo da odbace i drugu inicijativu na referendumu, kojom se predlaže povećanje stope samodovoljnosti zemlje u proizvodnji hrane na 70 odsto, sa 42 odsto, koliko je iznosila 2024. godine.

Nastavi čitati

Svijet

JAČANJE AfD-a U NJEMAČKOJ OTVARA NOVO PITANJE: Može li promjena političkog odnosa Berlina uzdrmati i Balkan?

Rezultati posljednjih pokrajinskih izbora i nova istraživanja pokazuju da je AfD postao važan faktor njemačke politike. Pitanje više nije samo koliko može osvojiti, već i kako će njegovo jačanje uticati na evropsku politiku, proširenje EU i odnos Berlina prema Zapadnom Balkanu.

Jačanje Alternative za Njemačku (AfD) posljednjih mjeseci više nije pojava ograničena na pojedine dijelove zemlje. Stranka je u septembru ostvarila snažne rezultate na pokrajinskim izborima, a u najnovijem DeutschlandTREND istraživanju za septembar nalazi se na 27 odsto, ispred CDU/CSU sa 21 odsto. To je anketni rezultat, a ne izborni ishod.

Istovremeno, na saveznim izborima 2025. CDU i SPD zajedno su osvojili 39 odsto drugih glasova, dok je AfD dostigao 20,8 odsto.

Još snažniji simbolički signal stigao je sa izbora u Mecklenburg-Zapadnoj Pomeraniji 20. septembra 2026. godine. AfD je osvojio 38,2 odsto glasova, dok je CDU ostao na 4,9 odsto i prvi put nije prešao izborni prag za ulazak u pokrajinski parlament.

Od tradicionalne stabilnosti do novih podjela

Njemački politički sistem decenijama je počivao na snažnim velikim strankama, prije svega CDU/CSU i SPD. Međutim, posljednjih godina biračko tijelo je sve fragmentiranije.

AfD je u međuvremenu postao jedan od ključnih političkih aktera, dok raste i podrška nekim drugim strankama izvan tradicionalnog centra. U septembarskom DeutschlandTREND-u Die Linke je na 12 odsto, Zeleni na 15, a SPD na 13 odsto.

Za njemački politički sistem posebno je značajno to što AfD raste, a istovremeno gotovo sve etablirane stranke odbacuju savez ili koaliciju sa njim.

Takva pozicija ima dvostruki efekat: AfD ostaje izvan vlasti, ali istovremeno određuje dio političke agende jer druge stranke sve češće moraju odgovarati na teme koje ta stranka nameće.

Migracije, energija, Ukrajina i Rusija

Jedan od razloga za jačanje AfD-a analitičari povezuju sa nezadovoljstvom dijela birača zbog migracione politike, ekonomskih problema i troškova povezanih sa energetskom i sigurnosnom politikom.

AfD je posljednjih godina snažno kritikovao postojeću njemačku politiku prema Rusiji i Ukrajini. U svom programu stranka se zalagala za ukidanje sankcija Rusiji, obnovu ekonomskih odnosa i korištenje Sjevernog toka 2, dok prema EU zagovara znatno drugačiji model nego aktuelna njemačka vlada.

Na unutrašnjem planu, migraciona politika takođe je među centralnim temama AfD-a.

Upravo kombinacija pitanja migracija, troškova života, energije i rata u Ukrajini omogućila je stranci da dio nezadovoljstva birača pretvori u političku podršku.

AfD već utiče na politički diskurs

Jedno od važnijih pitanja nije samo koliko AfD dobija glasova, već koliko njegovih tema preuzimaju druge stranke.

Kancelar Friedrich Merz posljednjih mjeseci govori o jačanju kontrole migracije, unutrašnjoj sigurnosti, konkurentnosti njemačke privrede i većim ulaganjima u odbranu.

Ipak, činjenica da CDU mijenja ili prilagođava pojedine političke poruke ne znači automatski da je prihvatila program AfD-a. Njemačke vlasti i dalje vode politiku koja se značajno razlikuje od ključnih stavova AfD-a prema EU, Rusiji i proširenju Unije.

Upravo zato se u Njemačkoj vodi rasprava o tome gdje završava preuzimanje tema koje zanimaju birače, a počinje približavanje političkom programu AfD-a.

Šta sve ovo znači za Zapadni Balkan?

Ovo pitanje je posebno važno za zemlje regiona zbog tradicionalno snažne uloge Njemačke u evropskoj politici prema Zapadnom Balkanu.

Aktuelna vlada u Berlinu trenutno zastupa politiku koja je izrazito usmjerena na ubrzavanje evropskih integracija regiona.

Kancelar Friedrich Merz je u junu, nakon samita EU–Zapadni Balkan u Crnoj Gori, poručio da države regiona treba da postanu članice EU i zajedno sa Emmanuelom Macronom predstavio prijedloge za ubrzavanje pristupnog procesa.

Merz je kasnije posebno naglasio da Crnu Goru ne treba držati u „čekaonici“ ako ispunjava kriterije i da Berlin želi da se proces proširenja ubrza.

To je bitna razlika u odnosu na AfD.

AfD otvoreno protiv proširenja EU

U svom programu AfD navodi da Zapadni Balkan treba stabilizovati kroz privilegovano partnerstvo, ali istovremeno izričito odbacuje proširenje Evropske unije.

U junu 2026. zamjenik portparola AfD-a Peter Boehringer posebno je kritikovao Merzov pritisak da se što prije pokrene pristupanje zemalja Zapadnog Balkana EU.

To znači da bi eventualno veći uticaj AfD-a na njemačku spoljnu politiku mogao otvoriti pitanje buduće podrške Berlina proširenju.

Međutim, nije moguće zaključiti da bi jačanje AfD-a automatski značilo zaustavljanje evropskog puta regiona. Za takvu promjenu bila bi potrebna promjena njemačke politike, ali i saglasnost drugih država članica EU.

Tri moguća područja uticaja na Balkan

Prvo je pitanje proširenja EU. Ako bi u budućnosti stavovi protiv proširenja dobili veću težinu u Berlinu, zemlje poput Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine, Albanije i Sjeverne Makedonije mogle bi se suočiti sa drugačijom političkom klimom.

Drugo je njemački odnos prema Rusiji. AfD zagovara obnovu snažnijih ekonomskih odnosa sa Moskvom i drugačiji pristup evropskoj politici prema Rusiji.

Treće je uloga Njemačke u evropskoj sigurnosnoj politici i krizama na Balkanu. Do sada je Berlin bio jedan od ključnih evropskih aktera u pitanjima stabilnosti regiona, evropskih integracija i međunarodnog prisustva.

Promjena prioriteta mogla bi promijeniti i način na koji Berlin raspoređuje političke i finansijske resurse.

Srbija, BiH i Kosovo posebno osjetljive

Posljedice eventualne promjene njemačkog pristupa ne bi bile iste za sve zemlje regiona.

Za Srbiju bi posebno značajan bio odnos prema EU proširenju, Kosovu i odnosima sa Rusijom. Za Bosnu i Hercegovinu važna bi bila njemačka politika prema evropskim integracijama, stabilnosti zemlje i ulozi međunarodne zajednice.

AfD je istovremeno poznat po stavovima koji se razlikuju od politike većine njemačkih i evropskih stranaka prema Kosovu. Zbog toga dio političkih aktera u Srbiji njegove poruke posmatra sa većom pažnjom.

Ipak, simpatije prema pojedinim stavovima AfD-a ne znače automatski i promjenu zvanične njemačke državne politike.

Njemačka nestabilnost ne znači automatski i promjenu u regionu

Jedna od teza koje se sve češće pojavljuju u regionalnim analizama jeste da bi unutrašnja politička polarizacija Njemačke mogla imati posljedice izvan njenih granica.

Takva procjena ima osnovu u činjenici da je Njemačka jedna od najvažnijih političkih i ekonomskih sila EU i jedan od glavnih aktera politike prema Zapadnom Balkanu.

Ali između izbornog uspjeha jedne stranke i promjene državne politike postoji više koraka: formiranje vlasti, parlamentarna većina, koalicioni odnosi, evropske institucije i stavovi ostalih članica EU.

Zbog toga se eventualni budući uticaj AfD-a na Balkan ne može unaprijed svesti na jedan ishod.

Pitanje je šta će preuzeti Berlin

Najvažnije pitanje za region možda zato nije samo koliko će AfD rasti, već da li će druge njemačke stranke nastaviti da mijenjaju vlastitu politiku kao odgovor na njegov rast.

Za sada je slika prilično jasna: AfD je ojačao, CDU je doživio ozbiljne udare na pokrajinskim izborima, a vlada Friedricha Merza pokušava istovremeno odgovoriti na unutrašnje probleme i zadržati aktivnu evropsku politiku.

Istovremeno, Berlin trenutno podržava ubrzanje evropskih integracija Zapadnog Balkana, dok AfD traži potpuno drugačiji pristup i otvoreno se protivi daljem proširenju EU.

Zato je za Balkan ključno pitanje šta će se dugoročno promijeniti u njemačkoj politici ako AfD nastavi da raste – i da li će Berlin ostati jedan od glavnih pokretača evropskih integracija regiona ili će prioriteti njemačke spoljne politike krenuti u drugom smjeru

Nastavi čitati

Aktuelno