Sve oči uprte su na ratna dešavanja a čije posljediće će biti pogubne po ekonomiju cijelog svijeta. Skaču cijene goriva, a kao domino efekat to će se odraziti na skoro sve robe I usluge

Ozbiljne zemlje imaju zalihe za krizna vremena. Evropa je na primjer obezbijeđena gorivom za najmanje 90 dana. A šta je sa nama?

Čemu se mogu nadati građani Republike Srpske čija vlast je uništila robne rezerve?

Gorivo je na rezervi. Lampica blinka li blinka. Šta ima na rafovima, to nam je. Da li imamo nešto sa strane za ne daj Bože? E nemamo. Na to upozorava I ekonista Draško Aćimović.

“Republika Srpska je jedina na svijetu u kojoj su robne rezerve bankrotirale. Zamislite to! U FBiH imate neke male robne rezerve, par dekica i par pašteta. Nemate plina, nikave rezerve. Nafte ima par privatnih kompanija”, kaže Aćimović.

Međutim, u Vladi Srpske vlada optimizam. Predsjednik Vlade Srpske Savo Minić nije zabrinut jer:

“ Niko neće biti gladan u Srpskoj.”

I to je upitno, odgovara ekonomista Damir Miljević.

“Ako nećemo biti gladni onda je pitanje po koju cijenu nećemo biti gladni I ko će to da plati. Jako neodgovorne izjave u jako ozbiljna vremena kad treba ozbiljno da se radi I da se nude ozbiljna rješenja”, kaže Miljević.

Kod nas se jedino ozbiljno radilo na uništenju robnih rezervi, navode analitičari dodajući da za višemilionske gubitne nikad niko nije odgovarao. Za razliku od Srpske, vlast u Srbiji odgovorna. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić odavno upozorava da robne rezerve moraju biti pune.

“Srećom pa mi imamo velike rezerve, sreća pa smo o tome brinuli. Ako bude trebalo interventno ćemo da reagujemo na polju nafte I naftnih derivata, rafinerija srećom radi”, nbaveo je Vučić.

Možda se upravo u rezerve Srbije uzda I vlast Srpske koja je, očigledno navikla da joj neko pomaže. Vlast je neodgovorana, kaže Branko Blanuša predsjendik SDS-a.

“Kod nas se ne čeka 5 do 12 nego 12 i 5 da se proba da se nađe neko rješenje. Upravo oni tako, ne kako ću nešto riješiti za neki vremenski period nego kako da sutra prevaziđem tu situaciju ili za nekoliko narednih dana”, kaže Blanuša.

Ono što je sigurno, kažu analitilari, narod Srpske naučio je da u bogatoj zemlji bude bijeda I da čeka kad će I da li će kakva pomoć stići. Jer bez pomoći sa strane teško da se može prebroditi bilo kakva kriza.

Udruženje “Sarajevski Srbi”, veterani hadžićke “Igmanske brigade” i Boračka organizacija Bratunca obilježiće danas, 7.marta, parastosom na bratunačkom groblju 30 godina od egzodusa Srba iz sarajevskih srpskih opština, koje su nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma pripale Federaciji BiH /FBiH/.

Parastos će biti služen u 12.00 časova kod spomen-krsta za 187 srpskih boraca poginulih na sarajevskom ratištu, čiji su posmrtni ostaci u srpskom egzodusu iz Sarajeva preneseni i sahranjeni u Bratuncu.

Najveći broj prenesenih tijela je iz Hadžića, a manji broj je iz Ilijaša i drugih sarajevskih opština.

Potpisivanje Dejtonskog mirovnog sporazuma 1995. godine, kojim su srpske opštine Hadžići, Ilidža, Vogošća, Ilijaš, te naselje Grbavica i dijelovi opština Stari i Novi Grad ušle u sastav FBiH, dovelo je do egzodusa najmanje 120.000 Srba sa tog područja, prenosi Srna.

Srbi iz Sarajeva su se zarad života u slobodi odrekli svojih vjekovnih ognjišta i imovine koju su generacijama stvarali i u ratu junački odbranili, odbivši 36 muslimanskih ofanziva i krenuli u materijalnu i stambenu neizvjesnost da bi živjeli u slobodnoj Republici Srpskoj.

Ostavili su imovinu, ali su ponijeli posmrtne ostatke poginulih saboraca da im neprijatelji ne bi skrnavili grobove, što je jedinstven slučaj u svjetskoj istoriji.

Hiljade pojedinačnih i porodičnih odluka i nepristajanje da se živi pod tuđom vlašću slilo se u zajedničku odluku skoro preko noći i egzodus je odmah počeo nakon objavljivanja da je postignut dogovor u Dejtonu i da te srpske opštine prelaze u sastav FBiH.

Uprkos ubjeđivanju tadašnjeg političkog i vojnog vrha Republike Srpske da Srbi ne iseljavaju i ne ostavljaju svoja imanja, kolone su ubrzo krenule preko Trebevića i Romanije po snijegu i izuzetno hladnom vremenu. Kroz mećavu su se srpske kolone probijale iz odbranjenih kuća u materijalnu neizvjesnost, ali u slobodnu Republiku Srpsku koju su stvorili i odbranili.

Ovih dana navršava se 30 godina od masovnog egzodusa Srba iz Sarajeva. Ovaj proces i dalje traje jer se i preostali Srbi nakon rata iseljavaju iz ovog nekada i srpskog grada.

U protekle dvije decenije, od 2006. do 2025. godine, vozači u BiH su samo po osnovu akciza i putarina koje plaćaju pri kupovini svakog litra goriva državi dali više od 18 milijardi maraka, a voze se po putevima koji su među najgorim u Evropi.

BiH ofarbana u crno
Prošlog ljeta, podsjetimo, objavljena je karta koja rangira evropske zemlje prema kvalitetu puteva i auto-puteva, a zemlje su na karti prikazane jednom od pet boja – plava znači vrlo dobre puteve, zelena dobre, žuta osrednje, crvena lošije, a crna najlošije. BiH je, pogađate, ofarbana u crnu.

Pritom, prema karti objavljenoj u okviru Global Competitiveness Reporta Svjetskog ekonomskog foruma, BiH je dobila ocjenu 2,8 od mogućih sedam, što nas svrstava među zemlje s najlošijim putevima u Evropi, iako finansiramo ogromne namete.

Nameti ovih dana su ponovo aktuelizovani
Nameti, koje plaćaju vozači u BiH, ovih dana su ponovo aktuelizovani, usljed vrtoglavog rasta cijena goriva izazvanog nemirima na Bliskom istoku, a pojedini političari se zalažu da akcize na naftne derivate budu ukinute, ili bar smanjene.

Kako je za “Nezavisne novine” potvrđeno iz Uprave za indirektno oporezivanje (UIO) BiH, za gorivo koje se proda na tržištu u BiH trenutno se plaća akciza od 0,30 do 0,45 KM po litru, što zavisi od vrste naftnog derivata.

“Po ovom osnovu od 2006. do 31. decembra 2025. godine je ukupno prikupljeno devet milijardi i 590 miliona KM”, rečeno je za “Nezavisne novine” iz UIO BiH.

Osim akciza, za svaki litar koji uspu, vozači plaćaju i dvije putarine. Prva je putarina za održavanje puteva (0,15 KM po litru derivata), a druga je putarina za izgradnju auto-puteva i rekonstrukciju drugih puteva (0,25 KM po litru derivata).

“Ukupan iznos prikupljene putarine za održavanje puteva od 2006. do 31. decembra 2025. godine je četiri milijarde i 250 miliona KM. Ukupan iznos prikupljene putarine za izgradnju auto-puteva i rekonstrukciju ostalih puteva od 2009. do 31. decembra 2025. godine je četiri milijarde i 398 miliona KM”, rekli su iz UIO BiH za “Nezavisne novine”.

Dakle, jednostavnom računicom, kada saberemo koliko su od 2006. do 2025. godine vozači dali za akcize i putarine, dođemo do cifre od čak 18,2 milijarde maraka, a treba naglasiti da su, uz ove ogromne svote, platili i PDV.

Nelogičnosti
Na nelogičnosti ukazuje Damjan Ožegović, viši istraživač i saradnik za pravne poslove u “Transparency Internationalu BiH”, koji kaže da se, očigledno, namjenski prikupljena sredstva troše – nenamjenski.

“Putevi i auto-putevi nam se grade većinski iz kredita ili u partnerstvu sa inostranim finansijskim institucijama, a ne iz sredstava koja su prikupljena. Ti prihodi su zapravo namjenska sredstva koja moraju da se ulažu u puteve i auto-puteve, a upravo zato što se troše nenamjenski i ne postoje tragovi gdje taj novac odlazi, dodatno se zadužujemo za izgradnju i rekonstrukciju putne infrastrukture”, rekao je Ožegović.

Istovremeno, kako dodaje, novac koji se prikuplja koristi se za krpljenje rupa. Ne na putevima, nego u budžetu. I to nije sve.

“Opravdano možemo sumnjati da se taj novac izvlači iz javnih budžeta u koruptivne svrhe jer nije tajna da se to dešava”, kaže Ožegović u izjavi za “Nezavisne novine”.

Put prikupljenih sredstava
I Nenad Grković, član Komisije za borbu protiv korupcije parlamenta BiH, takođe ocjenjuje da izaziva sumnju put prikupljenih sredstava, odnosno gdje su ona završila.

“Definitivno, nije pošteno. Svi mi izdvajamo sredstva da se rade putevi, a vidimo da od toga nema ništa. U svakom slučaju je sumnjivo. Ko zna u šta koriste ta sredstva”, rekao je Grković za “Nezavisne novine”.

Podsjetimo, ovih dana je u fokusu javnosti inicijativa za ukidanje akciza na gorivo. Međutim, to je trenutno gotovo nemoguća misija jer je riječ o prihodu koji je samo prošle godine iznosio skoro 596 miliona KM, pa je jedno sigurno – stranke na vlasti bi se teško odrekle ogromne svote u budžetu.

Iz UIO BiH nam je potvrđeno da je u BiH prošle godine uvezeno gorivo (benzin, dizel, lož-ulje te ostala goriva) ukupne vrijednosti 1.998.300.436 KM.