Opšti izbori u Izraelu biće održani u utorak, 27. oktobra. To su prvi izbori od napada Hamasa na Izrael 7. oktobra 2023. godine i rata u Gazi, kao i sukoba sa Iranom, Hezbolahom i Hutima.

Mnogi ih smatraju jednim od najvažnijih izbora u istoriji Izraela, sa globalnim implikacijama.

Ko su glavni pretendenti?

Trenutne ankete ukazuju na tijesnu trku aktuelnog premijera Benjamina Netanjahua za mjesto premijera sa Gadijem Ajzenkotom, bivšim komandantom Izraelskih odbrambenih snaga.

Popularnost Gadija Ajzenkota djelimično proizlazi iz njegovih vojnih i akademskih zasluga, kao i iz činjenice da je relativno nov u politici. Svoju stranku “Jašar” osnovao je prošle godine.

Izgubio je sina, vojnika, u prvim mjesecima rata u Gazi, a služio je u izraelskom ratnom kabinetu pod Netanjahuom sve do ostavke 2024. godine zbog neslaganja oko sukoba.

Svoju kampanju zasniva na pozivima na odgovornost zbog bezbjednosnih propusta koji su doveli do 7. oktobra, navodi BBC.

Netanjahu je prihvatio dio odgovornosti za propuste koji su prethodili napadu, ali tvrdi da odgovornost snose i drugi visoki bezbjednosni zvaničnici. Negira tvrdnje da je unaprijed bio upozoren na planirani napad.

Među ostalim opozicionim liderima su bivši premijer Naftali Benet i Avigdor Liberman, obojica desničari koji zauzimaju čvrste stavove o bezbjednosti i zalažu se za trajnu izraelsku kontrolu nad velikim dijelom okupirane Zapadne obale, kao i Jair Golan, ljevičar koji podržava povlačenje Izraela sa velikih dijelova te teritorije. Uprkos razlikama, mogli bi da sarađuju sa Ajzenkotom na formiranju vlade.

Netanjahu predvodi najdesnije orijentisanu vladu u istoriji Izraela. Da bi ostao na vlasti, vjerovatno će morati da se osloni na podršku nekih od svojih postojećih krajnje desničarskih koalicionih partnera.

U trci su i dva arapska partijska bloka, pošto oko petine stanovništva Izraela čine Arapi, od kojih se mnogi izjašnjavaju kao palestinski građani Izraela. Njihova podrška mogla bi da bude važna pri formiranju vlade, ali su gotovo sve vodeće jevrejske stranke isključile saradnju sa njima.

Kako funkcionišu izbori?

Skupštinska većina: Kneset ima 120 mjesta, pa je za većinu potrebno najmanje 61.

Izborni sistem: Izrael koristi proporcionalni sistem glasanja. Građani glasaju za stranačke liste, a ne neposredno za premijera, zbog čega vladu uglavnom čine koalicije više stranaka.

Pregovori o vladi: Nakon izbora mogu proći nedjelje ili mjeseci prije formiranja vlade, dok stranke pregovaraju o podjeli funkcija i političkim ustupcima. Ako nijedan blok ne obezbijedi većinu, moguća je i manjinska vlada.

Koji su glavni problemi?

Bezbjednost: Dominantna tema kampanje su bezbjednost i odgovornost za napad Hamasa 7. oktobra 2023. godine, kada je ubijeno oko 1.200 ljudi, a 251 osoba odvedena u Gazu kao talac. Netanjahu se ponovo predstavlja kao “gospodin Bezbjednost”, ukazujući na vojne operacije protiv Hamasa i njegovih saveznika, prenosi Euronews.

Vojna obaveza: Dugo su ultraortodoksni Jevreji koji redovno studiraju vjerske tekstove bili izuzeti od služenja vojnog roka. Rat je dodatno zaoštrio spor oko tih izuzeća, izazivajući podjele unutar izraelske politike.

Pravosuđe: Netanjahuova vlada sprovodila je kontroverzne planove reforme pravosudnog sistema, koji su izazvali masovne proteste i prije 7. oktobra. Kritičari upozoravaju da bi reforme mogle ugroziti nezavisnost pravosuđa i demokratiju. Netanjahu se, uz to, suočava sa suđenjem za korupciju, a optužbe negira.

Troškovi života: Rast cijena hrane i stanovanja učinio je životni standard i ekonomiju važnim temama kampanje.

Šta to znači za Palestince?

Godinu dana nakon primirja u Gazi, izraelski napadi nisu potpuno prestali, a Izrael održava kontrolu nad više od polovine teritorije. Prema podacima Ministarstva zdravlja u Gazi, kojim upravlja Hamas, a koje UN smatraju pouzdanim, u izraelskim napadima od 7. oktobra 2023. godine ubijeno je više od 74.000 ljudi.

Na Zapadnoj obali napadi jevrejskih doseljenika dostigli su rekordni nivo prema podacima UN, dok se izraelska naselja, ilegalna prema međunarodnom pravu, šire.

Sastav buduće vlade zato će biti važan za dalju politiku prema Palestincima.

Gaza: Netanjahuov i Ajzenkotov tabor podržavaju mirovni plan američkog predsjednika Donalda Trampa, koji predviđa da Hamas preda oružje u zamjenu za postepeno povlačenje izraelskih trupa.  Ajzenkot je obećao da će okončati vladavinu Hamasa u roku od 18 mjeseci, ako bude potrebno i vojnim sredstvima.

Zapadna obala: Netanjahuov tabor uglavnom podržava nastavak širenja naselja. Ajzenkot podržava izraelska naselja, ali se protivi projektu “E1”, koji bi dodatno podijelio Zapadnu obalu.  Zalaže se i za zatvaranje pojedinih neovlašćenih naseljeničkih uporišta, stvaranje uslova za mirovno rješenje i suzbijanje nasilja ekstremnih doseljenika.

Rješenje o dvije države: Ideja o nezavisnoj palestinskoj državi koja bi mirno koegzistirala sa Izraelom decenijama je bila dio političkih rasprava. Netanjahu joj se dugo protivio, a podrška tom rješenju u izraelskoj politici opada.  Nijedna od vodećih jevrejskih stranaka na ovim izborima ne vodi kampanju zasnovanu na tom rješenju, dok su ga mnoge otvoreno odbacile.

Kada će biti poznati rezultati?

Izlazne ankete: Izraelski mediji objaviće ih u 22 časa po lokalnom vremenu, odnosno u 20 časova po GMT-u. One će dati prve naznake rasporeda snaga, ali se mogu razlikovati od konačnih rezultata.

Zvanični rezultati: Preliminarni rezultati očekuju se narednog dana, dok je objava zvaničnih rezultata najavljena za 4. novembar.

Formiranje vlade: Nakon konsultacija sa liderima stranaka, predsjednik Isak Hercog povjeriće mandat kandidatu za kojeg procijeni da ima najveće šanse da sastavi vladu.

Ako prvi mandatar ne uspije, priliku može dobiti drugi. Ako ni nakon toga ne bude dogovora, moguće je raspisivanje novih izbora.

Izbori 27. oktobra biće šesti nacionalni izbori u Izraelu od 2019. godine, ali i prvi od 1988. koji se održavaju u redovnom terminu, nakon što je Kneset odslužio puni mandat.

(Euronews)

Ukrajinski predsjednik Vladimir Zelenski nanosi daleko više štete stvarnim interesima američkog predsjednika Donalda Trampa nego izmišljene žalbe na Venecuelu, Kubu i Iran zajedno, ocijenio je zamjenik predsjednika Savjeta bezbjednosti Rusije Dmitrij Medvedev.

“Šta bi Tramp trebalo da uradi sa Zelenskim? Odgovor se može naći u istoriji SAD. On jednostavno treba da pozove ministra rata i direktora CIA i da im naloži da isprave ovaj nesrećni nesporazum”, napisao je Medvedev na “Maksu”.

On je dodao da je Zelenski “tražio novac i oružje od Trampa, na grub način, da bi vodio rat protiv Rusije”.

Štaviše, Medvedev je primjetio da je Zelenski manipulisao evropskim liderima, okrećući ih protiv Trampa i njegovog tima na dnevnoj bazi.

“Zelenski i njegovi saradnici bestidno su ukrali američka sredstva, novac koji je bivši predsjednik SAD Džozef Bajden obezbjedio za rat, i nastavili da to rade sa preostalim iznosom čak i pod Trampom”, napisao je Medvedev.

Američki predsjednik Donald Tramp izjavio je da mora da obustavi ubijanje iranskih lidera kako bi utvrdio sa kim Sjedinjene Američke Države pregovaraju i ponovio stav da Iranu nikada ne smije da bude dozvoljeno da razvije nuklearno oružje.

Moram da prestanem da ubijam iranske lidere, jer moram da shvatim sa kim, dođavola, pregovaramo – rekao je Tramp na predizbornom skupu u Džordžiji, preneo je Dejli ekspres.

Donald Tramp je ponovio da Iran više nema aviona, ni brodove, kao i da nema ni lidere.

– Lider prvog nivoa je nestao, lider drugog nivoa je nestao – naveo je Tramp.

On je takođe branio svoju odluku iz 2018. godine o povlačenju SAD iz nuklearnog sporazuma sa Iranom iz 2015. godine, postignutog za vrijeme tadašnjeg američkog predsjednika Baraka Obame, navodeći da je tu odluku donio u presudnom trenutku kako bi se sprečilo da Teheran dođe do nuklearnog oružja.

– Raskinuo sam jedan od najgorih sporazuma ikada sklopljenih, Zajednički sveobuhvatni plan akcije (JCPOA) Baraka Huseina Obame, poznat i kao iranski nuklearni sporazum koji je vodio ka tome da Iran dođe do nuklearnog oružja. Srećom, raskinuo sam ga baš na vrijeme – tvrdi Tramp.

On je ponovio da su SAD uništile iranske kapacitete za obogaćivanje uranijuma u vojnim operacijama sprovedenim ove i prošle godine.

– Porazili smo ih vojno, finansijski i na druge načine. Moramo da se postaramo da oni nikada, baš nikada, ne dođu do nuklearnog oružja – ponovio je Tramp.