Ekonomisti upozoravaju!

Vlada Republike Srpske u 2026. godini ostvarila je istorijski rekord zaduživanjem od čak 2,64 milijarde KM, dok je ključni nosilac privrede, industrija, u konstantnom padu, upozoravaju ekonomisti Milenko Stanić i Goran Savić u analizi rada Vlade Srpske.

Dok Stanić ministarku finansija RS Zoru Vidović označava kao „najslabiju kariku“, Savić naglašava da, uprkos velikom broju usvojenih zakona, Vladi nedostaje bilo kakva strategija za oporavak realnog sektora osim zaduživanja i očuvanja socijalnog mira.

Govoreći o mandatu premijera i ukupnim dometima Vlade, ekonomista Milenko Stanić podsjeća na specifičnu situaciju u kojoj je Vlada funkcionisala, naglašavajući da će u ekonomskom smislu ostati upamćena prvenstveno po rekordnim dugovima. On skreće pažnju na to da je sam mandat premijera Save Minića počeo neobično, s obzirom na to da je u svega šest mjeseci tri puta predlagan za mandatara i izglasan na tu funkciju, što će svakako ostati rijetkost u političkom životu.

Međutim, kada se podvuče crta ispod ekonomskih pokazatelja, Stanić nema dilemu da ova Vlada ulazi u istoriju kao rekorder po visini zaduženja u jednoj budžetskoj godini. On podsjeća da se u 2026. godini Vlada Srpske zadužila čak tri puta više u odnosu na prethodnu godinu.

Ministarka finansija Zora Vidović ostala nepromijenjena konstanta na čelu resora finansija. Objašnjavajući ulogu ministarke finansija, Stanić naglašava da njena pozicija u strukturi vlasti nosi posebnu specifičnu težinu i da se u praksi pokazala uticajnijom od same premijerske funkcije, prvenstveno zbog direktne linije sa vrhom vladajuće stranke.

– Ona je najznačajnija, možda nekada i važnija od samog predsjednika Vlade, jer direktno prima instrukcije od predsjednika SNSD i ona je ta sprovodnica. Narodne finansije su bitan resor svake vlade, ali u ovom slučaju mislim da je ona važnija od samog premijera i u tom smislu zaduženje je prije svega realizovano preko Ministarstva finansija, tu je i njena uloga prioritetna – istakao je Stanić.

Pored finansijske politike, Stanić kao jedan od izrazito negativnih aspekata rada ove Vlade izdvaja i skromnu diplomatiju te izostanak ozbiljnijih međunarodnih kontakata. Svi značajniji susreti van granica uglavnom su išli preko Željke Cvijanović sa pozicije člana Predsjedništva BiH i predsjednika SNSD Milorada Dodika, dok je sam premijer na međunarodnoj sceni ostao zabilježen praktično samo po susretu sa premijerom Srbije Đurom Macutom.

Analizirajući pozitivne pomake, Stanić kao dobar potez izdvaja održavanje sjednica Vlade na terenu i direktan obilazak lokalnih zajednica. Iako su efekti tih sastanaka varirali od opštine do opštine, sama činjenica da se intervenisalo po zahtjevima sa terena predstavlja korak naprijed. Takođe, sa stanovišta samih korisnika, penzionera, studenata, socijalnih i boračkih kategorija, povećanje budžetskih davanja i rast penzija ocjenjuju se kao dobar potez.

Međutim, iza tih poteza, upozorava Stanić, krije se nastavak dvadesetogodišnje prakse u kojoj se ključne odluke ne donose u institucijama, već unutar stranačkih organa, što se jasno vidjelo kada je Izvršni odbor SNSD prvi obznanio odluke o socijalnim davanjima, da bi ih Vlada tek nekoliko dana kasnije realizovala.

Posebno oštru kritiku Stanić upućuje na račun netransparentnog trošenja novca građana i donošenja odluka na telefonskim sjednicama, mimo javnosti.

– Desilo se u međuvremenu da je dosta sredstava uplaćeno za lobiranje bez obavještavanja javnosti, obavještavanja Skupštine, pa čak ni pojedini ministri i članovi Vlade nisu upoznati o toku trošenja tog novca. Bilo je tu kupovine potpuno nepotrebnih objekata i izdvajanja sredstava, kao što je kupovina objekta u Brčkom kladionica kao dom RS, što je nepotrebno bacanje javnog novca – upozorava Stanić.

Naglasio je da i sama zaduženja nisu dovoljno transparentna, a nastavljeno je pogoršanje stanja u javnim preduzećima, poput Šuma Srpske.

Kada je riječ o ekonomskim parametrima, Stanić objašnjava da planirani rast budžetskih prihoda od 6,9 odsto u rebalansu ne predstavlja nikakav realan privredni napredak. S obzirom na to da je zvanična inflacija dostiže 5 odsto, stvarni, izvorni rast bruto domaćeg proizvoda kreće se skromnih 1,9 do 2 procenta.

To je izuzetno niska stopa koja onemogućava bilo kakvo približavanje ne samo evropskom prosjeku, već i zemljama u neposrednom okruženju. Još opasnija je struktura tog malog rasta, on se oslanja isključivo na uslužne djelatnosti, trgovinu i ugostiteljstvo, dok kičma privrede doživljava slom.

– Industrija od polovine 2023. godine ima ozbiljan pad. Čak i u osam mjeseci ove godine industrija pada između 6 i 8 odsto, dok je prerađivačka industrija u minusu od čak 7,8 odsto u odnosu na prošlu godinu. Svi segmenti industrije, energetika, proizvodnja električne energije, prerađivačka industrija i rudarstvo su u padu. Uvoz nastavlja dinamičnije da raste, izvoz je u padu, a visoki spoljnotrgovinski deficiti se ne pokriva iz proizvodnje, već iz novčanih doznaka radnika iz inostranstva i novih zaduženja – navodi Stanić.

Stanić podvlači da zaduženje od 2 milijarde i 643 miliona KM predstavlja istorijski rekord koji obuhvata više od jedne trećine ukupnog entitetskog budžeta.

– Kad bismo ocjenjivali rad ministarke Zore Vidović, negativni rezultati, apsolutno nadilaze bilo kakve pozitivne rezultate. Zora Vidović će biti zapamćena kao ministarka finansija koja je ostavila i vladama koje će doći poslije izbora, ali naravno i našim građanima i budućim generacijama, veliku omču oko vrata da oni vraćaju dugove kroz poreze. Veliki teret je ostavljen našoj djeci i omladini. Ona je vjerovatno najslabija karika u Vladi, spašavala je većinu zaduživanjima, ali je potpuno suprotstavila kratkoročni interes, interes ove Vlade, na štetu svih budućih generacija – zaključuje Stanić.

S druge strane, ekonomista Goran Savić skreće pažnju na činjenicu da je mandat premijera Save Minića obilježen izuzetno visokom normativnom aktivnošću, ali da kvantitativni pokazatelji ne znače automatizmom i kvalitet za privredne tokove. Dok su prethodne vlade u prosjeku godišnje usvajale između 30 i 40 zakonskih rješenja, Minićeva Vlada je za godinu dana donijela više od 100 zakona, što na prvi pogled odaje utisak efikasnijeg rada.

Međutim, ključno pitanje koje Savić postavlja jeste kakav je stvarni efekat tih propisa na standard građana, jačanje privredne aktivnosti, rast BDP-a i smanje javnog duga, budžetskog deficita i inflacije.

goran savić republička stranka rsFOTO: SINIŠA PAŠALIĆ/RINGIER
Analizirajući zakonsku aktivu, Savić navodi da se Vlada u javnosti najviše hvalila izmjenama Krivičnog zakonika u dijelu koji se odnosi na sankcionisanje veličanja ustaške ideologije i NDH, zatim Zakonom o zdravstvenoj zaštiti trudnica zaposlenih na određeno vrijeme, izmjenama Zakona o pravima boraca i vojnih invalida, te Zakonom o privremenom izdržavanju djece.

Iako Savić naglašava da su to opravdane i pozitivne mjere koje treba podržati sa socijalnog i humanog aspekta, on upozorava na potpunu prazninu u sferi privrednog zakonodavstva.

– Gdje su zakoni i zakonska rješenja koja će omogućiti priliv stranih investicija, koji će poboljšati privrednu aktivnost i uticati na smanjenje javnog duga? Ne vidimo da se ova Vlada uopšte bavila takvim temama, a to su najvažnije teme – objašnjava Savić.

Upoređujući ekonomske pokazatelje iz avgusta 2025. i avgusta 2026. godine, Savić primjećuje neznatne, gotovo zanemarljive pomake. Ono što izrazito zabrinjava jeste način na koji se javni dug prikazuje u zvaničnoj statistici, gdje se tvrdi da je on ispod 60 odsto BDP-a, čime se prema njegovom mišljenju prikriva stvarna dubioza. No, čak i mimo matematičkih procenata, suštinski problem leži u namjeni zaduženog novca.

– Bio bih srećniji kada bi javni dug Republike Srpske bio 80 odsto BDP-a, a iznos javnog duga uložen u novostvorenu vrijednost, nego kada bi javni dug bio ispod 40 odsto, a uložen u tekuću potrošnju. Ulaganjem u novostvorenu vrijednost i proizvodne kapacitete, vi biste taj dug sa 80 odsto lako spustili na 40 odsto. U suprotnom, pošto se novac nezaustavljivo usmjerava u javnu potrošnju umjesto u stvaranje nove vrijednosti, dug će otići na 80 odsto i više, čime automatski ulazimo u spiralu duga koja se više ne može kontrolisati, ni zaustaviti – opominje Savić.

On podsjeća da umjesto usmjeravanja energije u obnovljive izvore energije, mobilizaciju resursa i privlačenje investicija, Vlada nastavlja pogrešan kontinuitet zaduživanja za održavanje javne potrošnje, što neminovno vodi ka stagnaciji i globalnom ekonomskom padu.

Savić postavlja i seriju pitanja o postojanju bilo kakve dugoročne vizije entitetske vlasti za spas domaće privrede. On ukazuje na to da ne postoje nikakvi podaci o tome koliko je investicija uloženo u realni sektor, koliko je ozbiljnih preduzeća pokrenuto, niti da li Vlada uopšte ima plan kako da revitalizuje pogone uništene privatizacijom ili kako da napravi racionalizaciju u javnim preduzećima gdje vlada latentna prezaduženost i prekomjerno zapošljavanje.

– Postavlja se pitanje kakva je strategija ulaganja u cilju razvoja realnog sektora i ima li Vlada plan za smanjenje latentno zaposlenih u javnim preduzećima? Naravno da nema, jer Vlada uopšte ne razmišlja o ovim pitanjima. Stiče se utisak da ova Vlada, kao i prethodne, nema nikakvu strategiju ni ideju kako podići privredu Republike Srpske. Za Vladu je izgleda najvažnije i najbitnije kako se zadužiti, isplatiti budžetske korisnike i sačuvati socijalni mir. Kada to uspije, smatra da je ostvarila svoj cilj i time se hvali – zaključuje Savić.

Srpskainfo