Fondacija za održivi razvoj “Progressus”, preko koje se provodio program u Republici Srpskoj, saopštila je 16. oktobra da obustavlja realizaciju tendera nakon što je nova Vlada Mađarske, formirana nakon izbora 12. aprila, obustavila finansiranje.

Slaviša Simojlović iz Bijeljine već je obezbijedio oko 8.000 evra sopstvenog novca za novu poljoprivrednu mehanizaciju kada je saznao da je nova mađarska vlada zaustavila program subvencija za Republiku Srpsku (RS).

Program podsticaja za kupovinu mađarske mehanizacije isključivo za poljoprivrednike iz Republike Srpske pokrenut je 2021. godine, nakon sastanka bivšeg mađarskog premijera Viktora Orbana sa liderom vladajuće stranke u Republici Srpskoj Miloradom Dodikom.

Paket je bio vredan 100 miliona evra osiguranih iz mađarskog budžeta, od čega je utrošeno najmanje 28 miliona dok su poljoprivrednici iz Republike Srpske učestvovali s dodatnih najmanje 12,9 miliona evra sopstvenih sredstava.

On je u prethodna dva kruga programa 2022. i 2023. godine kupio mehanizaciju vrijednu oko 30.000 evra, za što je on sam morao obezbijediti najmanje 12.000 evra svog novca.

Fondacija za održivi razvoj “Progressus”, preko koje se provodio program u Republici Srpskoj, saopštila je 16. oktobra da obustavlja realizaciju tendera nakon što je nova Vlada Mađarske, formirana nakon izbora 12. aprila, obustavila finansiranje.

“Svi koji su konkurisali na BTP-26 biće obaviješteni o prekidu Javnog poziva BTP-26”, navela je Fondacija o obustavi granta za koji su se poljoprivrednici prijavili u martu 2026. godine.

Javni poziv otvoren je 13. marta ove godine, a zatvoren samo pet dana poslije zbog, kako je tada saopšteno iz Progressusa, velikog interesa poljoprivrednika.

Prema podacima Progressusa, primljeno je 1.025 prijava iz Republike Srpske i Brčko distrikta BiH, dvije od tri administrativne jedinice u BiH. Na program nisu mogli aplicirati poljoprivrednici iz drugog entiteta, Federacije BiH.

Ova fondacija registrovana u republici Srpskoj isključivo za ovaj program nije objavila kolika je bila ukupna vrijednost traženih bespovratnih sredstava, a poljoprivrednici su mogli očekivati iznos od 2.500 do 25.000 evra.

RSE do zaključenja ovoga teksta nije dobio odgovore Fondacije Progressus na pitanja o razlozima obustave programa, broju prihvaćenih prijava i hoće li biti raspisivanja novoga javnog poziva.

Odgovor na ista pitanja nije stigao ni iz Vlade i Ministarstva poljoprivrede Republike Srpske.

Grantovi prema Republici Srpskoj išli su preko Centralnoevropske neprofitne razvojne mreže (CED) iz Budimpešte, koja program provodi u ime mađarske vlade.

RSE do zaključenja ovoga teksta nije dobio odgovore Vlade Mađarske ni CED-a na pitanja o razlozima ukidanja programa, mogućnosti njegova nastavka te sudbini preostalih sredstava iz ranije najavljenog paketa pomoći od 100 miliona evra.

Šta kažu poljoprivrednici?

Jovica Mitrović iz Šamca kaže za RSE da je kroz prethodna dva poziva kupio mašinu za bušenje zemlje i prikolicu za traktor.

“Puna cijena podrivača bila je oko 20.000 evra, a mene je izašao oko 12.000 evra. Prikolica me je izašla oko 7.500 evra”, rekao je Mitrović za RSE.

Planirao se prijaviti i na posljednji poziv, ali kaže da nije ni uspio podnijeti prijavu na jednom od punktova otvorenih u Republici Srpskoj.

“Otišao sam da se prijavim, a čovjek tu u Šamcu mi je rekao da ni ne pokušavam jer je sve već popunjeno. Bilo je odobreno dva miliona evra, a prijavljeno sto miliona. Nešto tu nije bilo usaglašeno. Možda bi to nešto i bilo da [premijer Peter] Mađar nije suspendovao sve što Orban radio”, kazao je Mitrović za RSE.

Predsjednik Saveza udruženja poljoprivrednih proizvođača Republike Srpske Stojan Marinković kaže za RSE da su “farmeri s razočaranjem primili vijest o obustavi programa”.

“Podrška je bila značajna i ozbiljna, a poljoprivrednici su je iskoristili u maksimalnom kapacitetu u prva dva poziva. Očekivali smo da će biti i treći, ali do njega ipak nije došlo. Idemo dalje”, rekao je Marinković.

Posticaji Republici Srpskoj ili mađarskom izvozu?

Tadašnji predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik i mađarski premijer Viktor Orban najavili su 2022. godine paket pomoći ekonomiji i poljoprivredi Republike Srpske vrijedan 100 miliona evra.

Koliki je tačno novca dosad zaista isplaćeno nije javno objavljeno, a odgovor nisu dali ni Progressus, ni njihovi mađarski partneri.

Poljoprivrednici iz Republike Srpske nisu dobijali novac direktno na račune.

Umjesto toga, morali su podnijeti zahtjev za kupnju mehanizacije, opreme i alata proizvedenih u Mađarskoj, uz obvezno vlastito učestvovanje od najmanje 30 posto vrijednosti investicije.

Morali su platiti i porez na dodanu vrijednost (PDV) od 17 posto, koji se plaća kod uvoza u BiH.

Fondacija Progressus iz RS provjeravala je prijave i prosljeđivala ih partnerima iz CED-a u Budimpešti na konačno odlučivanje.

Nakon odobrenja sredstava korisnici su uplaćivali vlastito učešće, a Fondacija je novac isplaćivala dobavljačima mehanizacije.

Na javnim pozivima iz 2022. i 2023. godine odobreno je ukupno 1.959 projekata iz RS, a iz mađarskog budžeta za nabavku poljoprivredne mehanizacije, opreme i alata mađarskim proizvođačima je isplaćeno više od 28 miliona evra.

Poljoprivrednici iz Republike Srpske uplatili su dodatnih 12,9 miliona evra vlastitih sredstava, pa je ukupna vrijednost kupljene mehanizacije i opreme premašila 39 miliona evra.

Odbijen je tek 50-ak prijava.

Prvu mehanizaciju nabavljenu kroz mađarski program podrške poljoprivrednicima u Republici Srpskoj uručio je u julu 2023. tadašnji mađarski ministar spoljnih poslova Peter Sijarto u prisustvu zvaničnika Republike Srpske predvođenih Dodikom.

Profesor Ekonomskog fakulteta u Tuzli Admir Čavalić kazao je za RSE da je upitno da li se takav model finansiranja uopšte može smatrati bespovratnom razvojnom pomoći.

“Koristi mogu imati i kupac i prodavač, ali to nije klasičan model grantova ili subvencija”, rekao je Čavalić za RSE.

Poljoprivrednici su, podsjeća Čavalić, mogli kupovati isključivo opremu proizvedenu u Mađarskoj.

Istovremeno su morali obezbijediti najmanje 30 posto vlastitog novca što se može promatrati kao instrument unaprjeđenja prodaje mađarskih proizvoda.

Dio novca otišao je i posrednicima koji su isporučili mehanizaciju poljoprivrednicima, no njihova imena nisu objavljena.

Saradnja Dodika i Orbana

Veze između mađarskog premijera Viktora Orbana i lidera vladajuće stanke i bivšeg predsjednika Republike Srpske Milorada Dodika su se razvijale uglavnom mimo državnih institucija BiH.

Saradnja je uključivala političku podrškuBudimpešte Dodiku u sporovima sa Zapadom, protivljenje mađarske vlade sankcijama EU protiv zvaničnika Srpske te niz finansijskih aranžmana.

Među njima se posebno ističe kredit od oko 126 miliona evra, koji je Republika Srpska 2022. godine obezbijedila preko mađarske državne Izvozno-uvozne banke (EXIM), a koji je korišten za refinansiranje ranijih obveza i očuvanje budžetske likvidnosti.

Osim programa pomoći za preduzetnike i poljoprivrednike u Republici Srpskoj Orbanova vlada je najavljivala ulaganja u energetske i infrastrukturne projekte, uključujući dio inicijativa iz kojih se povukla Njemačka zbog, kako je obrazložila njemačka vlada, secesionističkih poteza vlasti Republike Srpske.

Kritičari su takvu saradnju opisivali kao politički motivisanu i nedovoljno transparentnu, dok su vlasti u Banjaluci navodile da je riječ o “strateškom partnerstvu” koje je Republici Srpskoj osiguravalo politički i finansijski oslonac u periodu pojačanih međunarodnih pritisaka.

(RSE)

Najnoviji izvještaj Evropske komisije o napretku Bosne i Hercegovine za 2026. godinu, sadrži do sada najdirektnije i najteže optužbe na račun Tužilaštva BiH, na čijem je čelu glavni tužilac Milanko Kajganić.

U izvještaju je potvrđeno da se unutar ove pravosudne institucije sprovode nezakonite procedure s jasnim ciljem opstrukcije istraga u politički osjetljivim predmetima visoke korupcije.

Niz nalaza o skandaloznim praksama u Tužilaštvu BiH i nereagovanju Visokog sudskog i tužilačkog savjeta BiH na brojne anomalije potpuno razotkrivaju istinu o tome zašto u BiH nema napretka, zašto je pravosuđe rak-rana ovog društva i zbog čega država ni u jednom segmentu ne može napredovati.

Nezakoniti Kajganićev konsenzus

Ključni dokaz sistemskog urušavanja tužilačke nezavisnosti, koji je Evropska komisija locirala, jeste šokantno otkriće da je u Tužilaštvu BiH uveden obavezan „konsenzus“ prilikom donošenja odluka u tzv. osjetljivim predmetima, za šta nema uporišta u zakonu.

Raport saznaje da je konsenzus prilikom donošenja odluka o osjetljivim istragama i optužnicama uveo Milanko Kajganić, koji na ovaj način, uz pomoć njemu bliskih tužilaca poput Vedrane Jovičić (nekada Mijović), kontroliše istrage i optužnice protiv političkih i drugih moćnika.

„U radu Tužilaštva Bosne i Hercegovine uvedena je praksa prema kojoj su vijeća sastavljena od dva ili više tužilaca obavezna donositi odluke konsenzusom u ‘osjetljivim’ predmetima. Ovakva praksa odlučivanja nema zakonsko utemeljenje, značajno narušava nezavisnost postupajućeg tužioca kojem je predmet dodijeljen i nosi rizik podrivanja njegove odgovornosti“, navodi se u izvještaju Evropske komisije.

U praksi, ovaj mehanizam funkcioniše kao savršen alat za političku kontrolu i blokadu optužnica.

Kada se formira savjeta od, na primjer, četiri tužioca koji rade na nekom osjetljivom predmetu, Kajganićevo pravilo konsenzusa znači da istraga ili optužnica ne mogu ugledati svjetlo dana ako se usprotivi samo jedan od tužilaca.

Na taj način se potpuno derogira zakonska autonomija postupajućeg tužioca, a unutar institucije se stvara veto-mehanizam kojim se mogu zaustaviti svi predmeti opasni po političke strukture koje Kajganić želi zaštititi.

Nije bilo opravdanja za premještaj tužilaca

Izvještaj Evropske komisije je ukazao i na „neopravdano premještanje tužilaca koji rade na politički osjetljivim predmetima“.

„Unutrašnji odnosi i funkcionisanje Tužilaštva Bosne i Hercegovine vidljivo su pogoršani nakon neopravdanih premještaja tužilaca koji su radili na politički osjetljivim predmetima.

Istrage u istaknutim predmetima obustavljene su bez zakonski opravdanog obrazloženja“, ističe se u izvještaju Evropske komisije.

Iako se u izvještaju ne navode konkretna imena, jasno je da se ovaj dio izvještaja odnosi i na skandalozni premještaj državnog tužioca Džermina Pašića.

Pašić je zamjenik glavnog tužioca i bivši rukovodilac Posebnog odjeljenja Tužilaštva BiH za organizovani kriminal, privredni kriminal i korupciju, kojeg je Kajganić smijenio s te pozicije, iako glavni tužilac tu smjenu naziva „preraspoređivanjem“.

Pašić, koji je godinama važio za jednog od najproaktivnijih tužilaca i koji je vodio ključne predmete visoke korupcije te istrage proizašle iz aplikacije SKY ECC, uklonjen je zbog istrage protiv Milorada Dodika, Radovana Viškovića i Nenada Stevandića u vrijeme njihovog napada na ustavni poredak.

VSTS i UDT zakazali

Posebno poglavlje u izvještaju posvećeno je ulozi Visokog sudskog i tužilačkog vijeća (VSTV) i Kancelarije disciplinskog tužioca (UDT).

Umjesto da budu štit za nezavisne tužioce koji trpe pritiske i koje Kajganić nezakonito premješta, ove institucije su se pretvorile u nijeme posmatrače.

Pašić je podnio zvaničnu prijavu VSTS-u i UDT-u, tražeći zaštitu od nepropisnog uticaja, pritisaka i nezakonitih radnji unutar Tužilaštva BiH, odnosno samog Kajganića.

Svjedočio je o svemu i pred Komisijom za borbu protiv korupcije Predstavničkog doma PSBiH.

Međutim, izostala je reakcija VSTS-a i UDT-a. VSTS na čelu sa Saninom Bogunićem o ovom slučaju uporno ćuti, a o njihovom odnosu prema pritužbama stav je iznesen i u izvještaju Evropske komisije:

„I VSTS i Kancelarija disciplinskog tužioca zakazali su u adekvatnom i efikasnom rješavanju povezanih pritužbi“, stoji u izvještaju.

VSTS-u se zamjera i što nema odgovor na neopravdani spoljni pritisak na pravosuđe. Ističe se da mehanizam za prijavu prijetnji postoji, ali je relativno ograničen, a odgovor VSTS-a na ove slučajeve je nedosljedan.

Podsjećamo, sudija Sena Uzunović duže od godinu dana izložena je verbalnim napadima Milorada Dodika, ali VSTS nije adekvatno stao u njenu zaštitu i oglasili su se samo jednom.

Da stvar bude gora, Evropska komisija konstatuje da su disciplinski postupci protiv korumpiranih nosilaca pravosudnih funkcija postali obična farsa i da se ozbiljni prekršaji uopšte ne kažnjavaju.

„Disciplinski postupci i dalje imaju malo odvraćajućeg efekta uprkos njihovom relativno velikom broju. Posebno zabrinjava činjenica da disciplinska tijela VSTS-a nisu preduzela nikakve mjere kako bi sankcionisala ozbiljne povrede sudijskog i tužilačkog integriteta“, navodi se, između ostalog, u izvještaju.

Ovakav izvještaj Evropske komisije predstavlja zvanični slom proklamovane reforme pravosuđa i crno na bijelo dokazuje da je Tužilaštvo BiH kapituliralo pred političkim uticajem, a da VSTS više nije nezavisni regulator pravosuđa, već saučesnik u njegovom potpunom slomu.

U bilo kojem demokratskom društvu to bi bio okidač za momentalne, neopozive ostavke iz moralnih i profesionalnih razloga.

S obzirom na to da su Kajganić i Bogunić svojim djelovanjem i nedjelovanjem pretvorili pravosudni sistem u štit za političku elitu, njihov ostanak na funkcijama duboko kompromituje državu, zbog čega ostavke ili njihova hitna, institucionalna smjena više nisu stvar izbora, već hitan i trenutan imperativ za spas preostalog kredibiliteta bh. pravosuđa.

(Raport) Foto: BN

Vlada Republike Srpske prihvatila je Informaciju o Inicijativi Mješovitog Holdinga „Elektroprivreda Republike Srpske” Matično preduzeće a.d. Trebinje koja se odnosi na izdavanje garancije Republike Srpske za novo kreditno zaduženje ovog energetskog preduzeća.

Prema ovoj odluci, Vlada je dala saglasnost za kreditno zaduženje u ukupnom iznosu od 50 miliona KM.

Kako se navodi u saopštenju Vlade, sredstva iz kredita biće usmjerena u namjene propisane članom 42. Zakona o zaduživanju, dugu i garancijama Republike Srpske.

Nakon što provede zakonom predviđenu proceduru nabavke kreditnih sredstava, MH „Elektroprivreda Republike Srpske” a.d. Trebinje podnijeće formalni zahtjev za izdavanje garancije, u potpunoj usklađenosti sa Uredbom o postupku izdavanja garancija Republike Srpske.

(BN)