Iranska Revolucionarna garda saopštila je da će državama koje protjeraju ambasadore Izraela i Sjedinjenih Američkih Država biti omogućen neograničen prolaz kroz Ormuski moreuz.

Iranska Revolucionarna garda saopštila je da to vrijedi već od sutra.

Kako javlja iranska državna televizija, IRGC je saopštio da bi te zemlje imale “puno pravo i slobodu” prolaska kroz ovaj strateški plovni put ukoliko prekinu diplomatske odnose sa Izraelom i Sjedinjenim Američkim Državama, prenosi CNN.

Kroz ovaj moreuz, širok oko 34 kilometra, prolazi gotovo petina svjetske ponude nafte, što ga čini ključnim i visokorizičnim uskim grlom za globalna tržišta.

Rat između SAD i Izraela sa Iran doveo je do rasta cijena nafte iz dva glavna razloga – gotovo potpunog zatvaranja Ormuskog moreuza i usporavanja proizvodnje nafte na Bliskom istoku, prenosi Tanjug.

Tramp: Ako Iran zatvori Ormuski moreuz, SAD će ih gađati 20 puta jače
Američki predsjednik Donald Tramp upozorio je Iran da će ga Sjedinjene Američke Države “gađati 20 puta jače nego do sada”, ako “učini bilo šta što bi zaustavilo protok nafte unutar Ormuskog moreuza”.

“Pored toga, uništićemo lako uništive mete koje će Iranu učiniti praktično nemogućim da se ikada ponovo izgradi kao nacija. Smrt, vatra i bijes će vladati nad njima, ali se nadam i molim da se to ne dogodi”, rekao je Tramp u objavi na društvenoj mreži Truth Social.

Tramp je istakao da je to “poklon Sjedinjenih Američkih Država Kini i svim onim nacijama koje intenzivno koriste Ormuski moreuz”.

“Nadam se da će taj gest biti zaista cijenjen”, naveo je Tramp.

Avioni “sudnjeg dana” već u vazduhu – Američka vojska podigla je u vazduh svoje “avione sudnjeg dana”, dok strah od nuklearnog rata sve više raste, prenosi “Dejli mejl”.

Podaci sa sistema za praćenje letova zabilježili su više polijetanja strateških vazdušnih komandnih aviona mornarice E-6B “merkjuri” otkako je rat u Iranu počeo 28. februara.

Ovi ogromni avioni, napravljeni na osnovu konstrukcije “Boinga 707”, osmišljeni su da prežive nuklearni rat i koordinišu američki vojni odgovor iz vazduha.

Kako funkcionišu ovi avioni?
Konkretno, ovi avioni funkcionišu kao leteća radio-stanica i komandni centar za predsjednika i ministra odbrane, noseći specijalne antene koje mogu da ostvare komunikaciju čak i sa nuklearno naoružanim podmornicama duboko ispod vode.

Pored mogućnosti komunikacije sa satelitima, kopnenim vojnim bazama i podzemnim raketnim postrojenjima, flota “merkjuri” aviona sposobna je i da upravlja nuklearnim udarom ukoliko bi izbio treći svjetski rat i ako bi Sjedinjene Američke Države već bile pod napadom.

Dva leta aviona E-6B “merkjuri” uočena su iznad SAD 2. marta. Jedan je poletio sa obale Meksičkog zaliva i sletio u pomorsku vazdušnu bazu Pataksent river u Merilendu, dok je drugi poletio i kasnije se vratio u bazu Ofut u Nebraski.

Od tada su vojni mediji izvjestili o novim polijetanjima aviona koji su se uputili preko Atlantika ka Persijskom zalivu.

Pentagon je odbio da komentariše ove letove “iz bezbjednosnih razloga i operativne tajnosti”.

Šta je glavni zadatak?
Glavni zadatak ovih aviona je izvršavanje misije poznate pod nazivom “Take Charge and Move Out”, što u prevodu znači “preuzmi komandu i pokreni dejstvo”.

U suštini, to znači da E-6B “merkjuri” može biti upotrebljen za slanje naređenja predsjednika Donalda Trampa ili drugih najviših državnih lidera nuklearnim podmornicama američke mornarice i drugim lokacijama sa nuklearnim raketama, čak i ako bi obične telefonske linije ili kopnene stanice bile uništene.

U slučaju krize, ovi avioni se šalju u određene oblasti gdje ostaju u vazduhu ili u blizini ključnih lokacija. Na taj način se održavaju komunikacione veze čak i ako kopnene baze budu pogođene ili ometane.

Na Bliskom istoku, američke vojne baze, ambasade i drugi civilni ciljevi našli su se pod napadima iranskih raketnih baraža tokom prve nedjelje sukoba.

Kada vojska diže ove avione?
Vojska ove avione obično podiže u vazduh tokom vježbi pripravnosti, obuke ili kao demonstraciju snage, bez stvarnog raspoređivanja oružja.

Opasnost od nuklearne eskalacije nastavila je da raste nakon početnih udara na Teheran koje su izvele Sjedinjene Američke Države i Izrael, dok su iranski saveznici Kina i Rusija upozorili da bi situacija mogla da izmakne kontroli i dovede do velikog rata.

Iako je ovaj avion uveden u upotrebu prije više od 40 godina, E-6B “merkjuri” se i dalje smatra jednim od najotpornijih američkih letjelica sposobnih da izvrše ovu potencijalno sudbonosnu misiju.

Američke odbrambene kompanije planiraju da povećaju proizvodnju oružja, dok Tramp traži rast vojnog budžeta na 1,5 biliona dolara do 2027.

Najveće odbrambene kompanije u Americi složile su se da “četvorostruko povećaju proizvodnju” oružja koje američki predsjednik Donald Tramp opisuje kao oružje “izuzetne klase”, nakon sastanka u Bijeloj kući.

Sastanku u petak prisustvovali su izvršni direktori kompanija RTX (ranije Rejtion), Lokid Martin, Boeing, Nortrop Graman, Bi-Ei-I Sistemz, El-Tri Heris – odjeljenje za rakete i Hanivel Aerospejs. Sve ove kompanije imaju narudžbine vrijedne milijarde dolara, od kojih su neke veće čak i od bruto domaćeg proizvoda pojedinih država, piše Aldžazira.

Sjedinjene Države su već najveći vojni potrošač na svetu, sa skoro 1 bilion dolara vojnog budžeta u 2025. godini, što je više od ukupne potrošnje narednih devet zemalja zajedno. Donald Tramp želi da se taj iznos poveća na 1,5 biliona dolara do 2027.

Milijarde dolara već su potrošene na oružje u ratu sa Iranom, što rat čini izuzetno profitabilnim poslom za proizvođače oružja.

Prošle sedmice porasle su akcije velikih američkih kompanija za proizvodnju oružja, uključujući Nortrop Graman rast (5%), RTX (4,5%) i Lokid Martin (3%).

Koje oružje SAD koriste protiv Irana?
Prema navodima američke Centralne komande CENTCOM operacija “Veliki bijes” koristi više od 20 različitih sistema oružja na kopnu, moru, u vazduhu i u protivraketnoj odbrani.

Rakete
Rakete Tomahavk već tri decenije predstavljaju glavno američko oružje za napade na velike udaljenosti. Lete podzvučnom brzinom na maloj visini kako bi izbjegle radare.

Ispaljuju se sa razarača u Arapskom moru, a svaki brod može nositi više od 90 Tomahavk raketa.

SAD su takođe prvi put upotrebile (PrSM) protiv ciljeva u Iranu, lansiranu iz sistema M142 HIMARS. Ova balistička raketa kratkog dometa može pogoditi ciljeve udaljene oko 400 km.

U odbrani su raspoređeni sistemi:

MIM-104 Patriot – za presretanje krstarećih raketa i pretnji na manjim visinama

THAAD – za presretanje balističkih raketa na velikim visinama

Dronovi
U napadima je prvi put korišćen dron LUCAS, jeftini dron za jednokratni napad koji proizvodi SpekreVorks, inspirisan iranskim dronom Šahed.

Cijena jednog LUCAS drona je oko 35.000 dolara, znatno manje od drona MQ-9 Reaper, koji košta i do 40 miliona dolara po letjelici.

Revolucionarna garda Irana saopštio je da je 1. marta oborio jedan RIper.

Borbeni avioni
SAD koriste sljedeće avione za napade na iranske raketne baze i podzemne bunkere:

B-1B Lancer bombardere
B-2 Spirit stelt bombardere
F-15 Eagle lovce
F-22 Raptor lovce pete generacije
F-35 Lightning II stelt lovce

Oni koriste bombe težine oko 900 kg za uništavanje skladišta oružja u okolini Teherana.

Izviđanje i elektronsko ratovanje
Na nosaču aviona USS Abraham Linkoln primećeni su avioni za elektronsko ratovanje EA-18G Grouler, koji ometaju radare i komunikacije.

U operacijama učestvuju i:

P-8A Poseidon – za nadzor mora i kopna
E-3 Sentry AWACS radarski avion
špijunski avioni RC-135 (varijante Kobra Bol)

Oni prate iranska lansiranja raketa, radarske sisteme i komunikacije.

Pomorske snage
Američko prisustvo na moru predvode nosači aviona:

USS Abraham Lincoln u Arapskom moru
USS Gerald R. Ford u Sredozemlju
Uz njih djeluje flota razarača klase Arli Berk, opremljenih sistemom Idžis Kombat Sistem za raketnu odbranu.

Ko proizvodi to oružje?
Boing – proizvodi B-1, F-15, EA-18G, P-8A i RC-135
Nortrop Graman – proizvodi B-2 bombardere
Lokid Martin – proizvodi F-35, F-22, TAD, Hajmars i rakete Prizm (PrSM)
Ar-Ti-Iks (RTX) – proizvodi Tomahok i Patriot rakete
Spektr Vorks – proizvodi LUKAS dron
Dženeral Atomiks – proizvodi MQ-9 Riper
Hantington Ingals Indastriz – izgradio nosače aviona Jueses Ejbraham Linkoln i Jueses Džerald R. Ford
Najveće vojne kompanije na svijetu
Prema izveštaju SIPRI, 100 najvećih odbrambenih kompanija ostvarilo je više od 679 milijardi dolara prihoda u 2024, piše Aldžazira.

Po prihodima dominiraju:

1. SAD – 334 milijarde dolara
2. Kina – 88 milijardi
3. Ujedinjeno Kraljevstvo – 52 milijarde
4. Rusija – 31 milijarda
5. Francuska – 26 milijardi

Među velikim evropskim kompanijama su:

BAE Systems
Leonardo
Erbas
Tales Grup
Rajnmertal
Najveće američke vojne kompanije
Prema SIPRI-ju, među 100 najvećih odbrambenih kompanija nalazi se 39 iz SAD.

Najvećih pet su:

1. Lokid Martin – prihod 68,4 milijarde dolara
2. RTX – 43,6 milijardi
3. Nortrop Graman – 37,9 milijardi
4. Dženeral Dajnemiks – 33,6 milijardi
5. Boing – 30,6 milijardi

Najveće izraelske vojne kompanije
Tri izraelske firme nalaze se među 100 najvećih:

Elbit Sistemz – dronovi i vojna elektronika
Izrael Erospace Indastriz – raketna odbrana i sateliti
Rafael Advansd Difens Sistemz – proizvođač sistema Ajron Dom

Globalna vojna potrošnja naglo raste
Prema SIPRI-ju, svetska vojna potrošnja porasla je 9,4% u 2024. godini i dostigla 2,7 biliona dolara.

Članice NATO obećale su da će do 2035. povećati vojne budžete na 5% BDP-a, što znači dodatne stotine milijardi dolara godišnje.

Kako bi nadoknadile zalihe potrošene u ratovima u Ukrajini i na Bliskom istoku, kompanije za proizvodnju oružja ulažu milijarde u novu proizvodnju, što dodatno povećava vrijednost njihovih akcija.

Od 2023. do 2026. akcije su porasle:

(RTX)+110%
Nortrop Graman +60%
Dženeral Dajnemiks +57%
Lokid Martin +37%
Boing +5%