Svake godine u Donjoj Gradini gledamo isti scenarij: Milorad Dodik pred kamerama i okupljenim narodom sa uzdasima govori o stradanju srpskog naroda, glumi čuvara nacionalnog identiteta i drži drčne patetične govore o patnji predaka. Međutim, iza te medijske fasade krije se istorijska činjenica koju godinama pokriva političkim zaboravom — upravo je Dodik donio odluku kojom je Republika Srpska ostala bez jedinstvenih i nepobitnih materijalnih dokaza o genocidu nad Srbima u Jasenovcu.

Tajni sporazum iz 2000. godine: Predaja građe bez saglasnosti Narodne skupštine

Istina je precizna i neoboriva. U oktobru 2000. godine, tokom svog prvog premijerskog mandata, Milorad Dodik je potpuno samoinicijativno, bez ikakve rasprave, odobrenja ili saglasnosti Narodne skupštine Republike Srpske, potpisao sporazum sa Muzejom holokausta u Vašingtonu (United States Holocaust Memorial Museum).

Tim sporazumom, kompletna arhivska građa o logoru Jasenovac, koja je tokom rata spasena i deponovana u Arhivu Republike Srpske u Banjaluci — uključujući hiljade dokumenata, fotografija, predmeta, audio i video zapisa, kao i spiskove žrtava — predata je Amerikancima pod izgovorom „restauracije i mikrofilmovanja“.

Građa je u decembru 2000. godine fizički utovarena i iznesena iz Banjaluke. Javnost i poslanici u Skupštini o tome su saznali tek kada su kutije već napustile teritoriju Republike Srpske.

Iz Vašingtona direktno u Hrvatsku: Kako su dokazi ustaških zločina završili u Zagrebu

Ono što je bio najveći šok za preživjele logoraše i istoričare jeste ono što se dogodilo nakon te takozvane „restauracije“. U Kustoskom planu i ugovoru bila je predviđena mogućnost vraćanja građe vlasnicima, ali je 2001. godine – u skladu sa aranžmanom i uz prećutnu saglasnost Milorada Dodika – Vašington kompletnu originalnu građu predao Hrvatskom državnom arhivu u Zagrebu!

Republika Srpska je ostala bez originala. Od tada pa do danas, zvanična Banjaluka raspolaže samo digitalizovanim kopijama i mikrofilmovima, dok se jedinstveni originalni materijalni dokazi strašnih ustaških zločina nalaze u arhivima države koja godinama radi na relativizaciji i umanjivanju broja žrtava u Jasenovcu.

Sramno ćutanje i izostanak odgovornosti

Predaja jasenovačke građe u stručnim i političkim krugovima ocijenjena je kao najteži udarac srpskoj memoarskoj baštini u 21. vijeku. Dodik je u godinama koje su uslijedile branio svoj potez tvrdnjama da su dokumenti propadali u vlažnim podrumima i da je spasio građu. Međutim, činjenice govore suprotno:

• Građa je predata bez odobrenja zakonodavnih organa.

• Nije obezbijeđen garancijski mehanizam da se originali vrate u Banjaluku.

• Stručnjaci iz Arhiva Srpske i Muzeja žrtava genocida iz Beograda nisu bili konsultovani na adekvatan način.

Za ovaj neshvatljiv politički i nacionalni hazard niko nikada nije krivično niti politički odgovarao.

Dok u Donjoj Gradini drži patetične besjede o „odbrani srpstva“ i izigrava velikog zaštitnika naroda, gorak ukus ostaje u činjenici da je upravo Dodik potpisom predao originalna dokumenta o najstrašnijoj tragediji srpskog naroda onima koji su tu tragediju decenijama pokušavali sakriti ili umanjiti.

Banjaluka24

Predsjednik PSS-a Draško Stanivuković izjavio je da su građani Šipova spremni da podrže sigurnost i da hoće promjene koje nudi Pokret Sigurna Srpska svojim programom.

„Broj ljudi koji je danas došao ovdje na ovaj divan trg posvećen našem patrijarhu Pavlu govori upravo u prilog tome. Kao neko ko će biti premijer Republike Srpske ovdje dajem jednu jasnu riječ od onog što naš divni narod ovdje u Šipovu očekuje, to je da se rijeke Srpske moraju sačuvati. To je moguće ako nema hidrocentrala koje ih uništavaju, koje uništavaju biodiverzitet i koje uništavaju okolinu. Prema tome, insistirati na tome da se ne dozvoli rudarenje, niti bilo šta drugo što će ugroziti potencijal Šipova, Jezera, Ribnika i svih mjesta ovdje, do našeg Mrkonjić Grada“, istakao je Stanivuković.

Smatra da najveći temelj budućeg razvoja Šipova, pored infrastrukture, treba biti turistički potencijal.

„Predivne rijeke, priroda i sve ono što ovdje možete da vidite govori o najljepšim prirodnim ljepotama, kojih teško da ćete naći negdje u svijetu. Mi tu vidimo snagu našeg Šipova, vidimo je u potpunoj povezanosti sa Banjalukom, a to znači kada turisti dođu na aerodrom Banjaluka i u najveći grad Republike Srpske, u ponudama treba da stoje i turističke ljepote Šipova na svega sat vremena od Banjaluke“, navodi Stanivuković.

Šipovo nema samo prirodne ljepote, tu je utkana i kultura i tradicija srpskog naroda.

„Od prirodnih potencijala do vjerskog potencijala, manastira koji su ovdje, crkvi koje se nalaze, do svega ovog što ovaj kraj čini tako jedinstvenim. Međutim, potrebno je ulagati u šume, sačuvati ih od kriminala, korupcije i obezbijediti da se ova opština i od toga razvija“, kazao je on.

Nezaobilazna je, tvrdi Stanivuković, i problematika kladionica i kockarnica u ovoj opštini Srpske.

„Nas je prosto frapirao podatak da u jednoj ovakvoj opštini, koja spada u manje opštine u Republici Srpskoj, na mjesečnom nivou se više stotina hiljada maraka odavde iznosi kao prihodovanje od kockarnica i kladionica. To nam je samo potvrdilo da pošast hara i ovdje i da je treba zabraniti, a naš zadatak i obaveza je da djecu od toga sačuvamo“, jasan je Stanivuković.

Željko Šušnjar, kandidat PSS-a za Narodnu skupštinu, istakao je da u Šipovu PSS očekuje sjajan rezultat 4. oktobra.

„Skup u Šipovu večeras zaista obećava, veliki broj ljudi je došao i mi vjerujemo da će Pokret Sigurna Srpska ovdje imati jedan od najboljih rezultata. Radimo marljivo na predstavljanju naših kandidata. Pozivamo sve ljude da nas podrže, da podrže našeg predsjednika Draška Stanivukovića za budućeg premijera Srpske.“

Pred Pododborom za Evropu Odbora za spoljne poslove Predstavničkog doma Kongresa SAD u toku je saslušanje o američkoj politici na Zapadnom Balkanu, na kojem uživo svjedoči Danijel Lotn (Daniel Lawton), zamjenik pomoćnika američkog sekretara.

On je pred kongresmenima predstavio ključne smjernice Vašingtona za region, naglasivši da je era spolja nametnute izgradnje nacije završena.

Lotn je istakao da Sjedinjene Države ostaju posvećene suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine, kao i stabilnosti koju je donio Dejtonski mirovni sporazum, ali da se od lokalnih lidera očekuje da sami pronalaze rješenja za domaće probleme.

Pozivajući se na prošlogodišnje poruke zamjenika sekretara Landaua, Lotn je podvukao da SAD ne nude neograničena sredstva za nerealne ciljeve, te da lideri moraju prevazići prošle sporove i dati prioritet pragmatičnim inicijativama.

Uloga evropskih partnera i NATO

Vašington očekuje da evropski partneri preuzmu veći dio bezbjednosnog tereta u regionu. Od NATO saveznika sa Zapadnog Balkana zahtijeva se modernizacija vojski i ispunjavanje obaveza o odbrambenoj potrošnji.

Deeskalacija i energetska nezavisnost

Američka diplomatija je, prema njegovim riječima, riješila dugotrajnu krizu očuvavši ustavni poredak BiH i osiguravši povlačenje antidejtonskih zakona Republike Srpske. Smanjenje tenzija otvorilo je prostor za realizaciju projekta gasovoda „Južna interkonekcija” s Hrvatskom, što će diversifikovati snabdijevanje energijom.

Spremnost za saradnju nakon izbora

Naglašeno je da su SAD spremne da sarađuju s novim rukovodstvom koje će građani BiH izabrati na predstojećim izborima sljedećeg mjeseca, piše Raport.

(BN) Foto: Schreenshot