Nadležni u Vladi Republike Srpske već su izradili projekcije troškova za subvencije za iduću godinu, a najveću finansijsku injekciju iz budžeta među javnim preduzećima dobiće “Željeznice Republike Srpske” (ŽRS).

U Dokumentu okvirnog budžeta Republike Srpske, koji obuhvata idući trogodišnji period, navedeno je da će projektovani rashodi po osnovu subvencija iznositi 279,4 miliona KM godišnje.

– Najznačajniji dio sredstava za subvencije usmjeren je na podršku poljoprivredi i šumarstvu, finansiranje “Željeznica Republike Srpske”, subvencionisanje kamatnih stopa za stambeno kreditiranje mladih i mladih bračnih parova, kao i na podsticaje za povećanje plata radnika – navedeno je u dokumentu koji je izradilo Ministarstvo finansija RS.

Kada je riječ o subvencijama za “Željeznice”, u istom dokumentu stoji da su one namijenjene za sufinansiranje željezničkog putničkog saobraćaja i finansiranje željezničke infrastrukture. Za ove namjene predviđeno je izdvajanje od 45 miliona KM godišnje u narednom srednjoročnom periodu.

Ovo javno preduzeće će tako u iduće tri godine iz budžeta Srpske dobiti čak 135 miliona maraka novca poreskih obveznika, iako je menadžment u istom periodu projektovao značajne gubitke.

U Planu poslovanja “Željeznica” navedeno je da će preduzeće ovu godinu završiti sa gubitkom od 20,09 miliona KM. Iduće godine minus bi trebalo da poraste na 27,94 miliona KM, dok je u 2028. godini planiran gubitak od 27,41 milion KM.

Pored “Željeznica”, subvencije iz budžeta Srpske dobijaju i druga javna preduzeća, među kojima su “Aerodromi” i “Pošte Srpske”.

Ekonomski analitičari upozoravaju da će davanje milionskih subvencija javnim preduzećima u Srpskoj ta preduzeća i dalje držati u neizvjesnoj situaciji.

– To nije rješenje. Rješenje je profesionalizacija i angažovanje nestranačkih, kvalitetnih ljudi iz struke koji će dobiti konkretne zadatke i visoke plate da spasavaju javna preduzeća. Ovo što je do sada rađeno bilo je sve osim pametnog, dobrog i uspješnog upravljanja. Ako menadžeri bilo koje firme, nebitno da li je ona državna ili privatna, prave gubitke, oni nisu zaslužili da tu ostanu – kazao je za “Glas” ekonomista Zoran Pavlović.

On ističe da oni koji su doveli javna preduzeća u milionske gubitke moraju da odgovaraju.

–  Ovdje niko ne odgovara. Jedino rješenje za javna preduzeća nije subvencionisanje iz budžeta da ne bi otišla u stečaj, već izrada programa restrukturiranja kako bi ta preduzeća postala pozitivna ili u najmanju ruku na nuli, te sposobna da vraćaju dugove. Za takve programe i projekte treba dati subvenciju – poručio je Pavlović i ponovio da je jedini spas za javna preduzeća potpuna depolitizacija, profesionalizacija i dovođenje stručnih konsultanata koji će kreirati nove razvojne programe.

Navodi i da je strategija razvoja “Aerodroma” napisana još prije 20 godina.

–  To je koštalo, ali tu strategiju niko nije pročitao. U njoj je definisano da “Aerodromi” treba da se pripreme za kargo transport robe jer se znalo i očekivalo da će se Banjaluka preko Gradiške povezati sa autoputem Zagreb – Beograd. Ništa nije urađeno – rekao je Pavlović, zaključivši da su ovakve subvencije “samo bacanje para u rupu koje neće ničemu doprinijeti”.

Sa druge strane, u Dokumentu okvirnog budžeta, u dijelu posvećenom reformi javnih preduzeća, nadležni u Vladi Srpske navode da je ta reforma jedan od ključnih prioriteta.

–  Javna preduzeća predstavljaju značajan izvor fiskalnih rizika, kako na strani budžetskih prihoda tako i na strani rashoda. Održivost, efikasnost i profitabilnost javnih preduzeća direktno utiču na prihode budžeta, odnosno na iznos koji uplaćuju u budžet ili na uvećanje rashoda zbog njihove nelikvidnosti i povećane potrebe za izdvajanjima kroz subvencije – navedeno je u dokumentu.

POVEĆANJE PLATA 

U Dokumentu okvirnog budžeta Republike Srpske stoji i da je u periodu 2027-2029. godina predviđeno da iznos subvencija za podsticaj razvoja poljoprivrede i sela bude 180,0 miliona KM godišnje.

– Za subvencije na ime podsticaja za povećanje plata radnika planirano je izdvajanje u iznosu od 18 miliona KM godišnje – navedeno je u pomenutom dokumentu.

(Glas Srpske)

Najavljeno poskupljenje električne energije za privredu od početka naredne godine, kao i najava novog obračuna za domaćinstva od marta, izazvali su oštre reakcije poslovne zajednice u Republici Srpskoj, iz koje upozoravaju da prerađivačka industrija ne može podnijeti dodatne troškove.

Drvoprerađivač Milan Plavšić ističe da privreda u Republici Srpskoj već funkcioniše u otežanim uslovima zbog visokih cijena energenata i apeluje na entitetske vlasti da odgode poskupljenje.

„Najavljeno poskupljenje struje bi sigurno značilo kraj za mnoge firme u Republici Srpskoj. Apelujem na Vladu i nadležne da sačekaju bolji ambijent, jer pored svih ostalih nameta ovo zaista nije momenat za novi udar na privredu“, upozorava Plavšić.

Na lančani efekat poskupljenja i opasnost od inflacije ukazuje i vlasnik pekarske proizvodnje Radenko Pelemiš, koji podsjeća da cijena električne energije znatno učestvuje u formiranju cijena robe široke potrošnje.

„To će smanjiti konkurentnost naše robe na tržištu i izvozu, što vodi do inflacije i pada standarda građana. Posljedice ćemo osjetiti svi, jer povećanje troškova proizvodnje neminovno dovodi do rasta cijena finalnih proizvoda“, navodi Pelemiš.

S druge strane, ministar energetike i rudarstva Republike Srpske Petar Đokić navodi da će „Elektroprivreda RS“ uraditi detaljnu analizu i da se odluke neće donositi jednostrano, ali ističe da su pritužbe privrednika neopravdane u poređenju sa cijenama u regionu i Federaciji BiH.

„Troškovi električne energije u pojedinim industrijskim preduzećima čine od 1,5 do tri posto ukupnih troškova, i kada taj trošak povećate za šest ili 10 procenata, to je veoma mali iznos. Nije fer takva reakcija privrede ako znamo po kojoj cijeni dobijaju energiju u RS, a po kojoj u Federaciji BiH. Država ne može na taj način subvencionisati bilo koga pri ovako niskim cijenama“, poručio je Đokić.

Iako je najavljeno da domaćinstva neće osjetiti direktno poskupljenje od početka godine, ekonomski efekti poskupljenja za privredu preliće se na građane kroz više cijene osnovnih životnih namirnica, prije nego što u martu stupi na snagu i novi obračun struje za domaćinstva.

(BN) Foto: BN

Najave Vlade Republike Srpske o brzom i stabilnom pokretanju i radu RiTE „Ugljevik“ nemaju utemeljenje u realnosti i predstavljaju obmanu javnosti i uvredu za struku, tvrdi za naš portal dobro obaviješten izvor iz energetske struke u Republici Srpskoj.

​Prema riječima našeg sagovornika, premijer Savo Minić i resorni ministri dužni su odgovoriti javnosti na ključna tehnološka i logistička pitanja koja razotkrivaju razmjere krize u elektroenergetskom sektoru.

​„Za normalan i stabilan rad termoelektrane u Ugljeviku dnevno je potrebno najmanje 7.000 tona uglja. U Srpskoj trenutno ne postoji rudnik tog kapaciteta koji u ovom momentu može dati toliku proizvodnju. Ni RiTE ‘Gacko’ nema dovoljno uglja ni za sopstvene potrebe, a kamoli za ispomoć“, navodi naš izvor.

​On ističe da su priče o eventualnom uvozu uglja ekonomski i logistički neizvodljive.

​„Da bi se obezbjedilo 7.000 tona uglja spolja, bilo bi potrebno da svakog dana najmanje 300 kamiona nosivosti 20 tona dovozi ugalj u Ugljevik. Osim toga, za stabilnu proizvodnju neophodno je formirati minimalne zalihe, za šta je potrebno najmanje dva mjeseca kontinuirane eksploatacije“, objašnjava sagovornik.

​Uglja ima u zemlji, ali nema opreme na kopu

​Kada je riječ o stanju na samom ležištu, izvor navodi da postojeći blok termoelektrane uz redovno održavanje može raditi još oko deset godina, odnosno oko 65.000 sati, te da uglja na terenu ima dovoljno, ali da je eksploatacija onemogućena.

​„Rezerve na ležištu ‘Istok 1’ i ‘Bogutovo Selo’ definitivno su iscrpljene tokom 2025. godine, zbog čega je dnevna proizvodnja pala na svega 2.000 do 3.000 tona. Međutim, na ležištima ‘Ugljevik-Istok 2’, ‘Delići’, ‘Peljave-Tubut’ i ‘Baljak’ postoje potvrđene i ovjerene rezerve od preko 100 miliona tona uglja. Problem dakle nije u nedostatku rude, već u katastrofalnom upravljanju, mešetarenju sa kompanijom ‘Comsar’ i višedecenijskoj lošoj politici Vlade RS i Uprave ERS-a koja je sistem dovela do kolapsa“, ističe naš sagovornik.

​Dodatni problem predstavlja i potpuni slom rudarske mehanizacije. Zbog specifičnih diskontinuiranih kosih naslaga u Ugljeviku, eksploatacija zahtijeva tešku opremu – bagere zapremine kašike 13 tona i dampere od 120 tona.

​„Kada je elektrana počela sa radom 1984. godine, na kopu je radilo 15 takvih bagera i 60 dampera. Danas je RiTE ‘Ugljevik’ praktično ostala bez funkcionalnih bagera. Jedan bager jeste kupljen od kineskih dobavljača, ali još uvijek nije isporučen na eksploataciono polje, dok je preostali mali broj dampera u izuzetno lošem stanju“, otkriva naš izvor.

​Isplata Slovencima nije izgovor, Gacko na „vještačkim plućima“

​Komentarišući obaveze prema arbitražnoj presudi po kojoj je Ugljevik dužan isporučivati trećinu proizvedene struje Slovencima po proizvodnoj cijeni, izvor naglašava da to ne utiče direktno na poslovanje same elektrane, već samo umanjuje ukupnu dobit Elektroprivrede RS.

​Sa druge strane, situacija u RiTE „Gacko“ opisuje se kao alarmantna.

​„Gacko je doslovno na vještačkim plućima i odbrojava posljednje dane pred tehnološki kolaps. Od 2007. godine izgradnja zamjenskog bloka dogovarana je tri puta – sa češkim ČEZ-om, kineskim CMEK-om i češkim E-Investom – i sva tri puta projekat je direktno sabotiralo rukovodstvo ERS-a uz podršku vrha vlasti u Srpskoj“, zaključuje naš izvor.

(BN)