Britanska zastava na Gibraltaru i španska na Seuti danas su prizor koji se čini sasvim uobičajenim.

Međutim, prije nešto više od 300 godina situacija je bila potpuno drugačija. Jedan rat promijenio je kartu Gibraltarskog moreuzai stvorio neobičan geopolitički paradoks koji traje do danas – Britanci su ostali na evropskoj obali, a Španci na afričkoj.

Rat za špansko nasljeđe promijenio je sudbinu Gibraltara
Sve je počelo 4. avgusta 1704. godine, kada je tokom Rata za špansko nasljeđe anglo-holandska flota zauzela Gibraltar. Bio je to događaj koji će trajno promijeniti ravnotežu snaga na samom ulazu u Sredozemno more.

Nakon smrti španskog kralja Karla II, koji nije imao nasljednika, najveće evropske sile zaratile su oko pitanja ko će preuzeti golemo Špansko carstvo. U sukob su se uključile Engleska, Holandija, Austrija i Francuska, a Gibraltar je zbog svog položaja bio jedna od najvažnijih strateških tačaka.

U avgustu 1704. godine anglo-holandska flota pod komandom admirala Džordža Ruka napala je slabo branjenu tvrđavu. Nakon samo nekoliko dana grad se predao. Gibraltar je formalno osvojen u ime habzburškog pretendenta na španski presto, ali je ubrzo postao britanska vojna baza.

Španija je više puta pokušala vratiti izgubljeni teritorij, ali bez uspjeha. Utrehtskim mirom 1713. godine službeno je priznala britansku vlast nad Gibraltarom. Od tada pa do danas ovo poluostrvo je ostalo pod britanskim suverenitetom, iako Madrid nikada nije odustao od teritorijalnih zahtjeva.

Kako je Španija dobila Seutu?
Dok je gubila Gibraltar, Španija je već imala drugo izuzetno važno uporište – Seutu na sjevernoj obali Afrike. Zanimljivo je da taj grad izvorno uopšte nije bio španski.

Seutu je 1415. godine osvojio Portugal, u pohodu koji se smatra početkom portugalskog prekomorskog širenja. Grad je decenijama bio simbol portugalske pomorske moći i polazište ekspedicija prema zapadnoj Africi.

Preokret je nastupio 1580. godine, kada su se Portugal i Španija ujedinili pod istom krunom u takozvanu Iberijsku uniju. Iako je Seuta formalno ostala portugalski posjed, njom je upravljao isti vladar koji je vladao i Španijom.

Kada je Portugal 1640. godine ponovo stekao nezavisnost, očekivalo se da će mu se vratiti i Seuta. Međutim, gradske vlasti odlučile su da ostanu vjerne španskom kralju. Portugal je tu odluku konačno priznao Lisabonskim ugovorom 1668. godine, čime je Seuta službeno postala dio Španije.

Dva grada koja čuvaju vrata Mediterana
Danas Gibraltar i Seutu dijeli tek nekoliko desetina kilometara mora, ali pripadaju različitim državama i imaju posve različite istorijske puteve. Gibraltar je britanski prekomorski teritorij na evropskoj obali, dok je Seuta autonomni španski grad na afričkom kontinentu.

Oba mjesta imaju ogromnu stratešku vrijednost. Gibraltarski moreuz na najužem je dijelu širok svega oko 14 kilometara, a kroz njega prolaze hiljade trgovačkih i vojnih brodova koji povezuju Atlantski okean sa Sredozemnim morem. Ko nadzire taj prolaz, ima važan uticaj na jedan od najprometnijih pomorskih puteva na svijetu.

Priča započeta 1704. godine još uvijek nije završena. Španija i dalje smatra Gibraltar svojim teritorijem, dok Ujedinjeno Kraljevstvo odbacuje mogućnost promjene suvereniteta bez pristanka stanovnika Gibraltara. S druge strane, Maroko već decenijama tvrdi da bi Seuta i obližnja Melilja trebale pripasti njemu, ali Španija odlučno odbacuje takve zahtjeve.

Više od tri vijeka nakon britanskog osvajanja Gibraltara, dvije utvrde na suprotnim obalama istog tjesnaca ostaju simboli burne evropske prošlosti i podsjetnik da pojedine istorijske odluke mogu oblikovati međunarodne odnose vijekovima.