Connect with us

Svijet

TRAMPOVE PRIJETNJE GRENLANDU UZDRMALE EVROPU I NATO: Upaljen crveni alarm, kredibilitet saveza uzdrman

Tramp razmatra pripajanje Grenlanda SAD-u, što zabrinjava Evropu i Dansku i moglo bi da ugrozi kredibilitet NATO-a.

Tek što je američki predsjednik Donald Tramp svrgnuo i uhapsio venecuelanskog lidera Nikolasa Madura, prešao je na novu, ali i staru temu, pripajanje Grenlanda, arktičkog ostrva koje pripada Danskoj, Sjedinjenim Američkim Državama (SAD). Iako je ranije nudio novac za ovu teritoriju, sada sve češće preti i vojnom silom. Ključno pitanje za Evropu je – šta bi se dogodilo ukoliko Trampove ambicije postanu stvarnost? Njegove najnovije izjave o mogućoj aneksiji Grenlanda, najvećeg ostrva na svijetu i člana NATO-a i Evropske unije, izazvale su talas kritika širom Evrope, uključujući oštre reakcije iz Danske i Grenlanda.

“Potreban nam je Grenland zbog nacionalne bezbjednosti. Trenutno se tamo nalaze brodovi Rusije i Kine”, rekao je Tramp nedavno.

Bijela kuća je objavila da razmatra više opcija za pripajanje Grenlanda, od kojih su sve jednostrane, uključujući kupovinu ostrva, pa čak i vojnu intervenciju.

Tokom Trampovog prvog mandata evropski lideri su uglavnom ismijavali njegovu ideju, ali nakon američke invazije na Venecuelu, više niko ne shvata temu olako, piše BBC.

Evropa u strahu
Nakon sastanka “Koalicije voljnih” u Parizu, većinom evropskih lidera, sa Trampovim izaslanicima, gdje su se razgovarale situacije u Ukrajini i Grenlandu, evropski predstavnici su izašli zabrinuti. Danska upozorava da bi, ukoliko Trampova administracija jednostrano preuzme Grenland, to moglo označiti kraj transatlantskog odbrambenog saveza, na koji Evropa računa od kraja Drugog svjetskog rata. Posebno zabrinjava činjenica da SAD nisu pokazale interes za razgovor sa Dancima.

“Cijela situacija još jednom pokazuje osnovnu slabost Evrope u odnosu na Trampa”, rekao je jedan zvaničnik EU.

EU je izdala zajedničko saopštenje sa samo šest savezničkih zemalja Danske, pri čemu je izostala kritika SAD. Trampov direktan, ponekad i agresivan stil, izazvao je nervozu među evropskim liderima.

U novom svijetu velikih sila, gde dominiraju SAD i Kina, uz Rusiju i Indiju, Evropa često deluje pasivno i rizikuje da bude marginalizovana.

Priprema za vanredne situacije
Evropa je ranije pokazala servilnost prema Trampu, posebno u dva slučaja:

Nije ispunila obećanje da podrži Ukrajinu finansijski korišćenjem zamrznute ruske imovine.
Kada je Tramp uveo carine od 15% na robu iz EU, blok je obećao da neće uzvratiti zbog straha od gubitka američke podrške.
Američka ambasadorka pri NATO-u, Džulijana Smit, upozorila je da bi situacija mogla “raspasti EU” i postaviti egzistencijalnu dilemu za NATO, te da Evropa mora ozbiljno shvatiti Trampove pretnje prema Grenlandu.

“Vodeće evropske sile možda bi trebalo da razmotre planove za vanredne situacije i razmotre formiranje novog odbrambenog pakta”, navela je Smitova.

Sa druge strane, Ijan Leser iz nemačkog Maršalovog fonda SAD ističe da postoji mogućnost dogovora sa Trampom, jer američka administracija daje prioritet ekonomskim i komercijalnim pitanjima. Problem je, međutim, što ciljevi američkog predsjednika nisu jasni, a tempo odluka u Evropi mnogo sporiji nego u Vašingtonu.

NATO bi mogao biti potkopan iznutra
Ideja da bi članica NATO-a mogla napasti drugu članicu – konkretno da SAD izvrše invaziju na Grenland – djeluje apsurdno. Član 5 NATO-a predviđa da će oružani napad na jednu ili više članica u Evropi ili Severnoj Americi biti tretiran kao napad na sve članice. To je jasno kada prijetnja dolazi od Rusije, ali situacija postaje komplikovana kada dolazi od najmoćnije članice samog saveza.

“Ako SAD napadnu neku članicu NATO-a, sve će se raspasti”, zjavila je danska premijerka Mete Frederiksen.

Tramp je tokom predsjedničke kampanje 2024. rekao da neće štititi “neodgovorne” članice NATO-a, odnosno one koje ne izdvajaju 2% BDP-a za odbranu. SAD više nisu “primarno fokusirane” na odbranu Evrope, dodao je američki ministar odbrane Pit Hegset.

Iako je to izazvalo uzbunu u Evropi, diplomatski manevri pre NATO samita u junu delimično su prikrili problem. Ipak, samit je samo prikrio duboku podelu.

“Samit je prošao dobro u smislu da su se formule svidjeli Trampu, ali nisam sigurna koliko je to održiva strategija”, ocjenila je Marion Mesmer iz istraživačkog centra “Četam haus”.

Šta NATO može učiniti ako Tramp napadne Grenland
Niko ne očekuje da bi preostalih 31 članica NATO-a vojno branilo Grenland ukoliko SAD pokuša da ga zauzme, što je potvrdio i Trampov savjetnik Stiven Miler. Prema njegovim riječima, svijet je “uređen snagom, silom i moći”– a ne ugovorima ili uzajamnom podrškom.

Čak i kada bi pokušale, evropske članice nemaju realne šanse. SAD imaju oko 1,3 miliona aktivnih vojnika, dok Danska ima svega 13.100. Brzina kojom su SAD uhvatile Madura i njegovu suprugu Siliju Flores ilustruje američku vojnu moć.

Članstvo SAD u NATO-u možda se ne bi promjenilo čak ni nakon zauzimanja Grenlanda, jer ugovor NATO-a ne predviđa izbacivanje članice. Međutim, situacija u kojoj jedna članica okrene snagu protiv druge ozbiljno bi narušila kredibilitet 76 godina starog vojnog saveza.

Analitičari upozoravaju da je poslednji talas Trampovih pretnji već nanio štetu, čak i dok ruska pretnja u Ukrajini izgleda realnija nego ikada.

Related Topics:

Svijet

“NJIHOVA ODBRANA SU DVOJE PSEĆIH SANKI” Trump ismijao odbranu Grenlanda i ponovo zatražio kontrolu SAD!

Američki predsjednik Donald Trump (Tramp) ponovno je potpalio diplomatsku krizu između Sjedinjenih Država i Danske, ovaj put ismijavajući odbrambene sposobnosti Grenlanda.

Insistirao je da SAD mora preuzeti kontrolu nad ovim arktičkim teritorijem “prije nego što to učine Rusija ili Kina”.

U razgovoru s novinarima u predsjedničkom avionu Air Force One u nedjelju, 11. januara 2026., na putu iz Floride prema Vašingtonu, Trump je izjavio da Grenland treba “sklopiti dogovor” jer inače rizikuje da padne u ruke velikih sila.

“Grenland bi trebao sklopiti dogovor jer ne žele da Rusija ili Kina preuzmu kontrolu. U suštini, njihova odbrana su dvije psećih sanki. Znate li to? Znate li kakva im je odbrana? Dvoje psećih sanki”.

Trump je potom podvukao navodnu vojnu prisutnost rivala.

“U međuvremenu, imate ruske razarače i podmornice, kineske razarače i podmornice svuda naokolo. Mi to nećemo dopustiti, a ako to utiče na NATO, onda utiče na NATO. Ali, znate, oni nas trebaju više nego što mi njih trebamo, to vam mogu reći odmah”, poručio je Trump.

On je jasno dao do znanja da nije riječ o privremenom zakupu, nego o potpunom preuzimanju teritorije Grenlanda.

“Ne govorimo o zakupu. Govorimo o preuzimanju”, bio je izričit.

Ova izjava dolazi samo nekoliko dana nakon što je Trump već rekao da će SAD “uraditi nešto na Grenlandu, sviđalo se to njima ili ne”, te da će to biti “jednim ili drugim putem” – nagovještavajući mogućnost i sile ako pregovori propadnu.

Grenland, autonomna teritorija Danske s oko 57.000 stanovnika, strateški je izuzetno važna zbog položaja u Arktičkom pojasu, gdje se topi led i otvaraju nove pomorske rute, rudna bogatstva (rijetke zemlje, uranijum) i vojne mogućnosti. SAD već imaju vojnu bazu Thule na sjeveru ostrva prema sporazumu iz 1951. godine, ali Trump traži punu kontrolu.

Reakcije na njiohove izjave oštre su i brojne. Grenlandski politički lideri nazvali su izjave “vrijednim prezira” i ponovili da “njihova zemlja nije na prodaju”. Danska je već pozvala američkog ambasadora na razgovor, a evropski saveznici u NATO (uključujući Njemačku i Veliku Britaniju) razmatraju jačanje vlastite prisutnosti u regionu kako bi pokazali otpor pritisku iz Vašingtona.

Danska premijerka Mette Frederiksen ranije je poručila da “prijetnje savezniku i drugoj zemlji koja jasno kaže da nije na prodaju moraju prestati”.

Trumpova opsesija Grenlandom nije nova – sličnu ideju je iznosio još 2019. godine, ali sada, u drugom mandatu i nakon nedavnih operacija poput hapšenja Nikolasa Madura u Venecueli, ton je postao znatno agresivniji.

 

Nastavi čitati

Svijet

Izlazak SAD iz međunarodnih organizacija, GEOPOLITIČKI ZAOKRET SA POSLJEDICAMA ZA BIH

Predsjednički memorandum Donalda Trampa, kojim se SAD povlače iz 66 međunarodnih organizacija, može predstavljati veliku priliku za Republiku Srpsku da se oslobodi ranijih globalističkih pritisaka i hegemonije velikih sila, te da pronađe svoje mjesto u novom svijetu koji se stvara.

Kaže ovo za “Glas Srpske” profesor geopolitike na Univerzitetu u Istočnom Sarajevu Srđan Perišić komentarišući najnoviji potez američke administracije kojim se nastavlja povlačenje SAD iz velikog broja međunarodnih tijela za koja se u Bijeloj kući smatra da su štetna po njihove interese.

Prema riječima Perišića, predstavnici Republike Srpske već duže vrijeme kritikuju određene odluke, pa i one Venecijanske komisije i Haškog tribunala, koje su sada na Trampovoj “crnoj listi”, te da ova odluka može otvoriti prostor za jačanje političkih i institucionalnih nadležnosti Republike Srpske u okviru dejtonskog ustavnog okvira.

– Mislim da ovaj izlazak SAD iz brojnih međunarodnih tijela može biti dobar za Republiku Srpsku, jer bi to moglo značiti i manje pritisaka od strane pojedinih međunarodnih tijela. Tramp vodi real politiku. Priznaje samo moćne zemlje. Na tom spisku je Rusija. Stoga bi trebalo da i mi nastavimo sa održavanjem dobrih veza sa Moskvom, jer nam to garantuje sigurnost u ovim neizvjesnim vremenima kada se iscrtavaju nove mape svijeta – navodi Perišić.

Najnoviji Trampov potez komentarisali su i političari i zvaničnici iz Republike Srpske. Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik smatra da ovakav potez vraća suverenitet državama i narodima i da oslobađa entitete od međunarodnog pritiska kvaziinstitucija. Slično mišljenje iznijela je i srpski član Predsjedništva BiH Željka Cvijanović navodeći da je ovo pozitivan antiglobalistički potez i da potvrđuje ranije kritike Republike Srpske prema međunarodnim mehanizmima koji često nameću rješenja bez uvažavanja posebnosti entiteta.

Među institucijama iz kojih SAD planiraju da izađu nalaze se i Haški tribunal i njegov rezidualni mehanizam, Venecijanska komisija, Okvirna konvencija Ujedinjenih nacija o klimatskim promjenama, Međuvladin panel o klimatskim promjenama, Međunarodni institut za demokratiju i izbornu pomoć, te nekoliko UN odjeljenja za ekonomiju, razvoj i okolinu. Pogođena su i tijela koja se bave radničkim pravima, klimom i drugim pitanjima koja je nova Trampova administracija svrstavala u kategoriju onih koja podilaze “vouk” inicijativama.

Na spisku je i Savjet za regionalnu saradnju sa sjedištem u Sarajevu, nasljednik Pakta stabilnosti iz 1999, čijem osnivanju je prisustvovao i tadašnji američki predsjednik Bil Klinton. Ovo tijelo okuplja 45 članica, uključujući EU, NATO, Svjetsku banku, Kanadu, Tursku, Veliku Britaniju…

Amerika je već ranije napustila neka od međunarodnih tijela i sporazuma – Pariski klimatski sporazum, Svjetsku zdravstvenu organizaciju i UNESKO. U obrazloženju najnovije odluke ističe se da su targetirana međunarodna tijela rasipnička, neefikasna i štetna i da ne služe američkim interesima.

Povlačenje je, kako se navodi, u skladu sa strategijom “Amerika na prvom mjestu” koju je Tramp već vodio tokom svog prvog mandata. Državni sekretar Mark Rubio istakao je da njegova zemlja ne želi više da troši resurse i diplomatski kapital u institucijama koje su nebitne za američke interese ili su s njima u suprotnosti. Rubio je poručio da ova odluka predstavlja nastavak zaokreta američke politike, započetog ukidanjem Agencije za međunarodni razvoj SAD (USAID).

Uštede novca
Povlačenje iz 66 međunarodnih organizacija moglo bi američkom budžetu donijeti značajnu uštedu. Prema grubim procjenama, SAD bi ovim masovnim povlačenjem mogle uštedjeti od 1,1 do 1,3 milijarde dolara godišnje, uz mogućnost varijacija zbog ugovornih obaveza i dugoročnih programa.

Nastavi čitati

Svijet

POGINULI U “BORBI NACIONALNOG OTPORA”! Trodnevna žalost u Iranu

Iranska vlada proglasila je sinoć (12.januara) trodnevnu žalost zbog poginulih u “borbi nacionalnog otpora” protiv aktuelnih protesta, koji su ušli u 14. dan, javila je agencija Tasnim.

Iranski predsjednik Masud Pezeškijan je saopštio da je “duboko potresen” gubitkom života i pozvao je Irance da se danas pridruže Nacionalnom maršu otpora kako bi osudili proteste.

Veliki javni skup kojim će, kako se navodi, “osuditi zločini naoružanih terorista i sabotera” biće održan danas u 14.00 časova po lokalnom vremenu na Trgu islamske revolucije u Teheranu.

Istovremeno, održaće se i drugi javni skupovi u svim iranskim pokrajinama i glavnim gradovima.

Savet za koordinaciju islamske propagande takođe je pozvao javnost da se u što većem broju odazove pozivu na protestni skup.

Nastavi čitati

Aktuelno