Dok su mjesecima unazad evropski saveznici oprezno upozoravali na mogućnost rata sa Rusijom i pozivali zvaničnike da ovu prijetnju shvate ozbiljno i naoružaju se, rat između Rusije i NATO-a se, ipak, smatrao malo vjerovatnim. Međutim, u proteklih nedjelju dana nešto se promijenilo, a sa tim i osjećaj hitnosti.

Poljski premijer Donald Tusk izjavio je da Rusija namjerava da pošalje dronove ili rakete na teritoriju NATO-a, a da potom te udare proglasi slučajnošću, dok je šef češke obavještajne službe procijenio da je rok za takav test pitanje mjeseci, a ne godina.

Direktor CIA Džon Retklif doletio je u Moskvu u avgustu kako bi upozorio upravo na takav scenario. U zapadnim prijestonicama raste osjećaj neposredne opasnosti – utisak da je Rusija odlučila da dodatno zaoštri odnose sa NATO-om oko Ukrajine na način koji bi mogao da izazove direktan konflikt.

Sve ovo, međutim, počiva na jednoj pretpostavci: da ruski predsjednik Vladimir Putin uopšte ima kapacitete za ulazak u direktan sukob sa NATO alijansom.

On svakako može da provocira, i rusku prijetnju NATO-u ne treba potcjenjivati. Ali postoje dobri razlozi za hladnokrvnu procjenu onoga što Rusija zaista može da uradi NATO-u. Pet surovih istina ukazuje na to da Putin nema opciju da vodi veliki otvoreni rat protiv Zapada, čak i kada bi to želio, piše „Njuzvik“.

1. „Mašina za mljevenje mesa“ usisala je armiju koja bi Putinu trebala za rat protiv NATO-a

Veći dio vojne snage neophodne za rat sa NATO-om, Rusija je već izgubila i iscrpila na poljima smrti u istočnoj Ukrajini. Prema procjenama istraživačkog centra CSIS, Rusija je u periodu od februara 2022. do juna 2026. imala 1,4 miliona ukupnih gubitaka, među kojima je 450.000 poginulih, što je četiri puta više od ukupnog broja svih američkih žrtava u svim ratovima vođenim od Drugog svjetskog rata.

Rusija je samo tokom tekuće godine imala mjesečne gubitke od 30.000 do 34.000 vojnika, što poginulih što ranjenih, dok je u istom periodu uspijevala da regrutuje tek oko 27.000 ljudi. Upravo zbog ovog ogromnog stradanja, rezultati na frontu su zanemarljivi. Ruske snage su napredovale od 50 do 90 metara dnevno tokom glavnih ovogodišnjih ofanziva, navodi CSIS. U aprilu i maju izgubile su više teritorije nego što su zauzele.

Vojska koja se muči da probije utvrđene ukrajinske linije odbrane suočila bi se sa daleko većim izazovom protiv koalicije predvođene Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) i NATO savezom.

2. Si Đinping je Putinov oprezni bankar

Posrnula ruska ratna ekonomija sada zavisi od Pekinga. Rusija uvozi više od 90 odsto sankcionisane tehnologije preko Kine, objavio je „Blumberg“, pri čemu je kineska roba činila 57 odsto ukupnog ruskog uvoza do 2024. S druge strane, Rusija je Kini tek sekundarni trgovinski partner, a komisija američkog Kongresa zaključila je u avgustu da je ova zavisnost u suštini jednosmjerna.

Trgovinska razmjena pala je u 2025. godini prvi put od 2020, a Rojters je izvijestio da je Putin u septembru 2025. otputovao u Peking na samit sa kineskim predsjednikom Si Đinpingom sa namjerom da to preokrene.

Ova asimetrija postala je još uočljivija na samitu Putina i Si Đinpinga u maju 2026, kada ruski lider nije uspio da obezbijedi sporazum sa Kinom o gasovodu „Snaga Sibira 2“. Si Đinping zna da može da čeka i izvuče još niže cijene kako Rusija bude postajala sve očajnija.

Pekingu uopšte ne odgovara potencijalni rat Rusije i NATO-a jer bi takav sukob:ugrozio kinesko evropsko tržište,kao i planove u vezi sa Tajvanom,ali i stabilnost trgovinskih odnosa sa Vašingtonom – Tramp bi mogao da uvede carine.

Suočen sa prijetnjom novih američkih carina na uvoz ruske nafte, Si Đinping ima i snažan motiv i presudan uticaj da obuzda Putina i spriječi dalju eskalaciju sa Zapadom.

3. Putin ne može da priušti ni rat koji trenutno vodi

Ruska ekonomija zabilježila je pad od 0,3 odsto u prvom kvartalu ove godine, što je njen prvi međugodišnji pad u posljednje tri godine, dok je vlada smanjila prognozu rasta za cijelu godinu sa 1,3 na 0,4 odsto. Centralna banka Rusije zadržala je u septembru referentnu kamatnu stopu na 14 odsto, što je bila prva pauza u podizanju stopa poslije 15 mjeseci, uz inflaciju od 6,3 odsto.

U međuvremenu, napadi ukrajinskih dronova teško su oštetili ruske prerađivačke kapacitete. Prihodi od izvoza ruskih naftnih derivata pali su u avgustu za 32 odsto u odnosu na prethodni mjesec, dostigavši najniži nivo od početka rata, dok je Moskva od januara rafinerijama isplatila skoro 916 milijardi rubalja na ime subvencija.

Likvidne rezerve u Fondu nacionalnog blagostanja pale su na oko 48 milijardi dolara do sredine godine, sa 117 milijardi koliko su iznosile prije invazije punog obima. Rusija je, dakle, znatno osiromašila zbog rata protiv Ukrajine.

4. Nuklearno odvraćanje djeluje u oba smjera

Sporazum o kontroli naoružanja „Novi START“ istekao je 5. februara, čime su dva najveća nuklearna arsenala na svijetu prvi put od 1970-ih ostala bez obavezujućih ograničenja.

Nuklearna ucjena je omiljeni alat u Putinovom arsenalu, koji on i njegovi saveznici u Rusiji često koriste, ali taj mač ima dvije oštrice, piše „Njuzvik“.

Unutar NATO-a nalaze se tri nuklearne sile, dok još pet saveznika zvanično posjeduje američke bombe B61, međutim, saveznici jačaju nuklearno odvraćanje.

Istovremeno, ruski nuklearni program opterećen je neuspjelim testiranjima raketa poput „Sarmata“, dok sankcije, rat u Ukrajini i korupcija dovode u pitanje stvarnu funkcionalnost tog arsenala. Uprkos razvoju hipersoničnog naoružanja poput rakete „Orešnik“, višegodišnji napadi na rusku teritoriju i strateške ciljeve pokazali su da Moskva nije spremna da lakomisleno pređe nuklearni prag.

5. Sljedeći rat pokreću čipovi koje Putin ne može da kupi

Iako je Rusija počela da koristi potpuno autonomne udarne dronove, njihovo funkcionisanje i dalje direktno zavisi od zapadnih mikročipova koje Moskva ne može sama da proizvede. Zbog pooštrenih zapadnih sankcija uvoz AI servera preko sivog tržišta drastično je smanjen, dok se domaće ruske kompjuterske zamjene ne očekuju prije 2029.

Nasuprot tome, SAD ulažu stotine milijardi dolara u razvoj vještačke inteligencije i autonomnih vojnih sistema, stvarajući ogromnu i nedostižnu prednost u računarskoj snazi. Iako Rusija uspješno improvizuje na frontu, to ne može da nadoknadi nedostatak ključne visoke tehnologije, zbog čega Moskva rizikuje trajno zaostajanje u trci za ratovanje budućnosti.

Zašto bi Putin ipak mogao da rizikuje

Nijedna od ovih činjenica nije garancija da Rusija neće povući nepromišljen potez protiv NATO-a.

Američke obavještajne procjene ukazuju na to da je opipavanje pulsa alijanse hibridnim provokacijama najvjerovatnije u periodu između ove jeseni i 2029, dok je otvoreni kopneni napad najmanje vjerovatan jer bi direktno aktivirao Član 5.

Poraz u Ukrajini – ili izlazak iz rata bez opipljive pobjede – mogao bi da natjera Putina da skrene pažnju javnosti novom krizom odnosno napadom na NATO.

Dodatni podsticaj za Rusiju predstavljaju ranjivosti same alijanse, poput:

– nedovoljne protivvazdušne odbrane,

– najavljenog smanjenja broja američkih trupa u Evropi

– i političkih nesuglasica među pojedinim članicama oko kolektivne odbrane, prenosi Blic.