Connect with us

Društvo

ZABORAVLJENI CENTAR MOĆI POD KOZAROM: Šta kriju zidine Vrbaškog grada?

Moderna istraživanja otkriće precizan izgled tvrđave iz 13. vijeka i impozantne crkve Svetog Đorđa

Zavičajni muzej Gradiška, uz podršku Gradske uprave i Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske, započeo je istraživanja starog grada iz trinaestog vijeka u Gornjim Podgradcima, poznatog kao Vrbaški grad, koristeći najmoderniju tehnologiju (LiDAR) za prostorno lasersko skeniranje i izradu visokopreciznih trodimenzionalnih modela reljefa, zemljišta i infrastrukturnih objekata.

Prvi rezultati omogućili su do sada najbolji pregled izgleda utvrđenja, kao i potencijale za dalja istraživanja. Sadašnja iskopavanja, navodi arheolog Dušan Kojić, fokusirana su na prikupljanje podataka iz starih iskopa.

“Novi pristup će pomoći u osmišljavanju strategije iskopavanja i narednih istraživanja ovog značajnog arheološkog lokaliteta. Bićemo u mogućnosti da saznamo izgled tvrđave, građevinsku strukturu, unutrašnjost, okruženje… Istraživanjem pomoću modernih tehnologija utvrdićemo faze izgradnje i života u tvrđavi“, pojasnio je Kojić. Zajedno sa Zavičajnim muzejom iz Gradiške, u ovom projektu učestvuje Arheološki institut iz Beograda.

Proučavanje tvrđave, od koje su sačuvani zapadni bedem i najjača, donžon kula koja je bila mjesto posljednje odbrane, važno je, prema navodima Uglješe Vojvodića, arheologa iz Beograda, zbog novih saznanja o sistemu odbrane i bezbjednosti prostora, te uloge utvrđenja u zaustavljanju prodora Osmanlija.

Najstariji zapis iz 1244. godine

Vrbaški grad na litici, na nadmorskoj visini 285 metara, pored puta Gradiška – Mrakovica, prvi put se pominje u Povelji ugarskog kralja Bele IV 1244. godine, kao administrativni centar župe Vrbas.

Prema istorijskim dokumentima, Vrbaški grad je 1398. godine posjetio car Svetog Rimskog carstva Sigismund, što jasno ukazuje na njegov značaj.

Gospodari Vrbaške župe, kojoj je pripadao ovaj grad, bili su blagajski knezovi Babonići. Istoričarka Jelena Mrgić Radojčić u studiji o Donjim Krajima navodi da je Vrbaška župa zauzimala područje između rijeke Moštanice na zapadu, Save na sjeveru i Vrbasa na istoku te se na jugu prostirala do obronaka Kozare.

Vrbaški grad dužine 50 metara, kao središte župe, koji je počev od 1981. godine istraživao Milan Đurđević, arheolog Zavičajnog muzeja iz Gradiške, je na vrhu brda Pavetnjak, blizu Gornjih Podgradaca.

U knjizi “Stari bosanski gradovi” istoričar Hamdija Kreševljaković navodi da su ovo utvrđenje, poprište burnih događaja, Osmanlije osvojile 1537. godine, kada ga je zapovjednik Andrija Radulović, u nemogućnosti dalje odbrane, zapalio i napustio.

Nakon toga, Vrbaški grad nije obnovljen niti naseljen. Sačuvan je zapadni zid dužine 21 metar, debljine pri temelju 1,45 metara i visine 4,3-5 metara.

Na visini od četiri metra su otvori 24 x 12 cm, na jednakim razmacima, duž cijelog zida. Služili su za utvrđivanje nosivih greda drvene konstrukcije koju su koristili branioci grada.

Srednjovjekovna tvrđava Vrbaški grad i crkva Svetog Đorđa, koja čini istu cjelinu, proglašeni su nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Crkva Svetog Đorđa

U podnožju Vrbaškog grada, sa južne strane, 2016. godine pronađena je impozantna srednjovjekovna crkva posvećena Svetom Đorđu, sa polukružnom apsidom, postavljena u pravcu istok – zapad. Arheolozi tvrde da se radi o bogomolji zavidnih dimenzija koja se može svrstati među najveće crkve tog perioda na širem području.

“Ustanovljeno je da je crkva građena od lomljenog i tesanog kamena vezanog krečnim malterom, a pronađena je i opeka kojom su popločane podnice“, navodi arheolog Bojan Vujinović, koji je, zajedno sa stručnjacima Zavičajnog muzeja iz Gradiške, u posljednje dvije decenije angažovan na istraživanju crkvišta.

Zidovi su široki oko metar, dok su u temeljnoj zoni 1,6 metara. Gradnja crkve i njena arhitektonska rješenja mogu se dovesti u vezu sa kombinacijom romaničkog i gotičkog stila.

“Pojava takvog stila u izgradnji sakralnih objekata nije novina, jer građevinski majstori u srednjem vijeku evidentno dolaze sa zapada i iz Dalmacije“, smatra Vujinović.

Istraživanjem su pronađena i dva od ukupno četiri potpornja, a nacrtao ih je Nikola Bilogrivić 1936. godine, prilikom djelimičnih istraživanja ovog sakralnog objekta.

Na istoj lokaciji pronađen je i srebrenjak iz druge polovine 15. vijeka hrvatsko-ugarskog kralja Matije Korvina, jednog od najmoćnijih i najbogatijih kraljeva u Evropi svog vremena.
Nastanak Podgradaca

U blizini grada i crkve razvijalo se i predgrađe kao naselje, pa se smatra da su tako nastali Gornji Podgradci. Krajem turskog perioda, 1855. godine, u Podgradcima je otvorena pilana na vodeni pogon, koja je, osim domaćih, zapošljavala i radnike iz čitave Austrougarske monarhije. Time se povećavao broj stanovnika, a naselje širilo, sve do današnjih dana.

Related Topics:

Društvo

IMA 106 GODINA: Ovaj Banjalučanin PRIMA PENZIJU već četiri i po decenije, a evo koliko je radio

Najstariji penzioneri u Srpskoj, njih petoro, imaju preko 100 godina.

ako su saopštili iz Fonda PIO, troje je rođeno 1920, a dvoje 1922. godine. Dakle, riječ je o penzionerima koji imaju 106, odnosno 104 godine.

Među njima, najduži penzionerski staž, a riječ je o starosnoj penziji, ima jedan Banjalučanin. On je korisnik prava 45 godina, a ostvario je staž od 20 godina.

Iz Fonda PIO odali su priznanje svojim najstarijim korisnicima prava, odnosno, onima koji su navršili više od 100 godina života.

– Ovi penzioneri svjedoče o vremenu velikih izazova, rada, požrtvovanosti i ljubavi prema porodici i zajednici. Želimo im dobro zdravlje, mir, radost i još mnogo lijepih trenutaka – poručili su iz Fonda PIO.

srpskainfo.com

Nastavi čitati

Društvo

ROMANTIKA KOJA JE ODUŠEVILA REGION Na konju stigao pod njen prozor, pa kleknuo i zaprosio je

Djevojka u Novom Sadu doživjela je nesvakidašnju prosidbu koja je ličila na scene iz bajke.

zabranik se ispod njenog prozora pojavio jašući konja i obučen u narodnu nošnju.

Zatim je kleknuo i zaprosio je, a djevojka nije mogla da sakrije oduševljenje.

 

Snimak se ubrzo proširio društvenim mrežama i izazvao oduševljenje mnogih gledalaca, dok su se u komentarima nizale čestitke za ovaj prelijepi par, prenosi nsuzivo.rs.

Nastavi čitati

Društvo

Čeka li Evropu, Balkan i BiH NOVI NAFTNI ŠOK?

Građani BiH proteklih nekoliko mjeseci naftu i naftne derivate plaćaju po značajno višim cijenama usljed rata u Iranu i zatvaranja Ormuskog moreuza.

Analitičari objašnjavaju da na cijenu nafte utiče globalna ponuda i potražnja i, ako s tržišta nestane petina sirove nafte, a potražnja ostane na sličnom nivou, cijene skaču i na tržištima koja ne nabavljaju svoju naftu sa Bliskog istoka.

I zato je situacija u Sjedinjenim Državama posebno važna za Evropu, pa i potrošače u BiH, jer ta zemlja ima zakone koji omogućavaju američkom predsjedniku da usljed nacionalne krizne situacije, poput visoke cijene energenata uvede restrikcije izvoza američke nafte i naftnih derivata na globalna tržišta. S obzirom na to da su SAD trenutno najveći izvoznik nafte na svijetu, ako bi ta mjera bila uvedena, cijene nafte i naftnih derivata u Evropi bi mogle biti značajno veće od sadašnjeg, već visokog nivoa.

Analitičari ističu da trenutna administracija u SAD, uoči važnih parlamentarnih izbora u novembru, ima veliki motiv da snizi cijene nafte i naftnih derivata, jer to već tradicionalno ima ključni uticaj na rezultate izbora.

SAD se nadaju da će uskoro biti moguće postići dogovor s Iranom, u kojem slučaju bi cijene možda ostale više u odnosu na period prije rata, ali ipak razumno niske da ih potrošači ne osjete previše. Međutim, ako do dogovora do izbora ne dođe, SAD bi mogle uvesti ovu mjeru da pokušaju uticati na smanjenje zabrinutosti domaće javnosti.

Zdravko Milovanović, ekspert za energetiku iz Banjaluke, za “Nezavisne” kaže da tržište nafte i naftnih derivata funkcioniše po principu spojenih posuda, i u slučaju bilo kojih vanrednih okolnosti, poput ratnih sukoba ili drugih događaja više sile, posljedice po globalno tržište mogu biti značajne.

“Takvi poremećaji gotovo se odmah odražavaju na globalno tržište i dovode do promjena cijena, koje se uglavnom formiraju na osnovu ponude i potražnje. Pojedine zemlje imaju određeni uticaj na tržište naftnih derivata, ali se cijena sirove nafte prije svega određuje globalnim tržišnim kretanjima”, ističe on.

Na pitanje šta ako SAD, kao najveći svjetski proizvođač nafte, odluče da uvedu restrikcije, on ističe da, iako BiH ne nabavlja naftu direktno iz te zemlje, to bi uticalo i na nju, jer sve zavisi od globalnog tržišta.

“To bi uticalo na globalno tržište i vjerovatno dovelo do rasta svjetskih cijena nafte. Posljedice bi se, posredno, osjetile i na našem tržištu. SAD nastoje da izvoze što više proizvoda sa dodatom vrijednošću, odnosno prerađenih naftnih derivata, jer oni ostvaruju veću ekonomsku vrijednost od izvoza same sirove nafte. Na taj način veći dio vrijednosti ostaje u domaćoj privredi i preradi”, naglašava on.

Poznati američki analitičar Piter Zajen, koji je još za vrijeme administracije Baraka Obame predvidio da će SAD uskoro odustati od održavanja globalnog poretka, navodeći geopolitičke razloge zbog kojih će se to desiti, sada tvrdi da je neizbježno da će Amerika uvesti barem neka ograničenja na izvoz svojih naftnih derivata kako bi zaštitila svoje potrošače.

On ističe da će to imati nesagledive posljedice po globalna tržišta, a posebno za dio Azije i Evropu, koji nemaju značajne domaće proizvodne kapacitete.

Dio energetskih eksperata, poput Mirze Kušljugića, smatra da će ta činjenica natjerati svijet na bržu energetsku tranziciju kako bi se smanjila ovisnost od fosilnih goriva. On, naime, smatra da BiH mora biti usklađena s evropskom energetskom politikom, na čije tržište i standarde se oslanja.

“Zato moramo uskladiti svoju energetsku politiku s evropskom, ali kroz prizmu vlastitog interesa. Do sada nismo postavljali osnovno pitanje za što nam treba energetska tranzicija. Mi to često doživljavamo kao nešto što nam se nameće zbog EU, uz argument da imamo dovoljno uglja. Međutim, sada moramo postaviti ključna pitanja kako ćemo se dalje kretati imajući u vidu globalna kretanja”, ističe on.

Nastavi čitati

Aktuelno