Connect with us

Društvo

ZABORAVLJENI CENTAR MOĆI POD KOZAROM: Šta kriju zidine Vrbaškog grada?

Moderna istraživanja otkriće precizan izgled tvrđave iz 13. vijeka i impozantne crkve Svetog Đorđa

Zavičajni muzej Gradiška, uz podršku Gradske uprave i Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske, započeo je istraživanja starog grada iz trinaestog vijeka u Gornjim Podgradcima, poznatog kao Vrbaški grad, koristeći najmoderniju tehnologiju (LiDAR) za prostorno lasersko skeniranje i izradu visokopreciznih trodimenzionalnih modela reljefa, zemljišta i infrastrukturnih objekata.

Prvi rezultati omogućili su do sada najbolji pregled izgleda utvrđenja, kao i potencijale za dalja istraživanja. Sadašnja iskopavanja, navodi arheolog Dušan Kojić, fokusirana su na prikupljanje podataka iz starih iskopa.

“Novi pristup će pomoći u osmišljavanju strategije iskopavanja i narednih istraživanja ovog značajnog arheološkog lokaliteta. Bićemo u mogućnosti da saznamo izgled tvrđave, građevinsku strukturu, unutrašnjost, okruženje… Istraživanjem pomoću modernih tehnologija utvrdićemo faze izgradnje i života u tvrđavi“, pojasnio je Kojić. Zajedno sa Zavičajnim muzejom iz Gradiške, u ovom projektu učestvuje Arheološki institut iz Beograda.

Proučavanje tvrđave, od koje su sačuvani zapadni bedem i najjača, donžon kula koja je bila mjesto posljednje odbrane, važno je, prema navodima Uglješe Vojvodića, arheologa iz Beograda, zbog novih saznanja o sistemu odbrane i bezbjednosti prostora, te uloge utvrđenja u zaustavljanju prodora Osmanlija.

Najstariji zapis iz 1244. godine

Vrbaški grad na litici, na nadmorskoj visini 285 metara, pored puta Gradiška – Mrakovica, prvi put se pominje u Povelji ugarskog kralja Bele IV 1244. godine, kao administrativni centar župe Vrbas.

Prema istorijskim dokumentima, Vrbaški grad je 1398. godine posjetio car Svetog Rimskog carstva Sigismund, što jasno ukazuje na njegov značaj.

Gospodari Vrbaške župe, kojoj je pripadao ovaj grad, bili su blagajski knezovi Babonići. Istoričarka Jelena Mrgić Radojčić u studiji o Donjim Krajima navodi da je Vrbaška župa zauzimala područje između rijeke Moštanice na zapadu, Save na sjeveru i Vrbasa na istoku te se na jugu prostirala do obronaka Kozare.

Vrbaški grad dužine 50 metara, kao središte župe, koji je počev od 1981. godine istraživao Milan Đurđević, arheolog Zavičajnog muzeja iz Gradiške, je na vrhu brda Pavetnjak, blizu Gornjih Podgradaca.

U knjizi “Stari bosanski gradovi” istoričar Hamdija Kreševljaković navodi da su ovo utvrđenje, poprište burnih događaja, Osmanlije osvojile 1537. godine, kada ga je zapovjednik Andrija Radulović, u nemogućnosti dalje odbrane, zapalio i napustio.

Nakon toga, Vrbaški grad nije obnovljen niti naseljen. Sačuvan je zapadni zid dužine 21 metar, debljine pri temelju 1,45 metara i visine 4,3-5 metara.

Na visini od četiri metra su otvori 24 x 12 cm, na jednakim razmacima, duž cijelog zida. Služili su za utvrđivanje nosivih greda drvene konstrukcije koju su koristili branioci grada.

Srednjovjekovna tvrđava Vrbaški grad i crkva Svetog Đorđa, koja čini istu cjelinu, proglašeni su nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.

Crkva Svetog Đorđa

U podnožju Vrbaškog grada, sa južne strane, 2016. godine pronađena je impozantna srednjovjekovna crkva posvećena Svetom Đorđu, sa polukružnom apsidom, postavljena u pravcu istok – zapad. Arheolozi tvrde da se radi o bogomolji zavidnih dimenzija koja se može svrstati među najveće crkve tog perioda na širem području.

“Ustanovljeno je da je crkva građena od lomljenog i tesanog kamena vezanog krečnim malterom, a pronađena je i opeka kojom su popločane podnice“, navodi arheolog Bojan Vujinović, koji je, zajedno sa stručnjacima Zavičajnog muzeja iz Gradiške, u posljednje dvije decenije angažovan na istraživanju crkvišta.

Zidovi su široki oko metar, dok su u temeljnoj zoni 1,6 metara. Gradnja crkve i njena arhitektonska rješenja mogu se dovesti u vezu sa kombinacijom romaničkog i gotičkog stila.

“Pojava takvog stila u izgradnji sakralnih objekata nije novina, jer građevinski majstori u srednjem vijeku evidentno dolaze sa zapada i iz Dalmacije“, smatra Vujinović.

Istraživanjem su pronađena i dva od ukupno četiri potpornja, a nacrtao ih je Nikola Bilogrivić 1936. godine, prilikom djelimičnih istraživanja ovog sakralnog objekta.

Na istoj lokaciji pronađen je i srebrenjak iz druge polovine 15. vijeka hrvatsko-ugarskog kralja Matije Korvina, jednog od najmoćnijih i najbogatijih kraljeva u Evropi svog vremena.
Nastanak Podgradaca

U blizini grada i crkve razvijalo se i predgrađe kao naselje, pa se smatra da su tako nastali Gornji Podgradci. Krajem turskog perioda, 1855. godine, u Podgradcima je otvorena pilana na vodeni pogon, koja je, osim domaćih, zapošljavala i radnike iz čitave Austrougarske monarhije. Time se povećavao broj stanovnika, a naselje širilo, sve do današnjih dana.

Related Topics:

Društvo

ODLUKA USKORO PRED SUDOM: Hoće li “Nova Ljubija” u stečaj?

U Okružnom privrednom sudu u Prijedoru 9. juna biće održano ročište za utvrđivanje uslova za otvaranje stečajnog postupka u rudniku “Nova Ljubija”, objavio je ovaj sud.

Sud je prethodno odredio materijalno-finansijsko vještačenje nad rudnikom “Nova Ljubija” iz Prijedora, a na prijedlog privremenog stečajnog upravnika.

Gordan Pavlović je 4. marta, kao lice ovlašteno za zastupanje rudnika “Nova Ljubija”, podnio Okružnom privrednom sudu u Prijedoru prijedlog za otvaranje stečajnog postupka.

Sud je 18. marta donio rješenje kojim se pokreće prethodni postupak radi utvrđivanja uslova za otvaranje stečaja i za privremenog stečajnog upravnika imenovao LJiljanu Mandić. Predmet vodi sudija Bojana Rauš Pilipović.

Ročište za utvrđivanje uslova za otvaranje stečajnog postupka u rudniku “Nova LJubija” zakazano je za 9. juna u 9.00 časova.

Nastavi čitati

Društvo

ŽELJEZNICE NA IVICI PUCANJA: Sindikat alarmira, Vlada saziva sjednice

U Željeznicama Srpske stanje je očajno, kažu u Sindikatu preduzeća. Da li se može i kako sačuvati nekadašnji gigant koji je povezivao cijelu zemlju, razmotriće Vlada Srpske na tematskoj sjednici koja će, kako je najavljeno, biti održana najkasnije do polovine juna.

Postavlja se pitanje šta će biti sa radnicima.

– 10 miliona maraka koje je Vlada Srpske obezbijedila za ovu godinu, Željeznice su potrošile još u aprilu, nekako su obezbijeđena i nova skoro 4 miliona maraka, ali to stanje u preduzeću ne popravlja mnogo – otvoreno kaže ministar saobraćaja i veza Zoran Stevanović.

Jasno je da je neodrživ model poslovanja gdje su, kako Stevanović kaže, prihodi pali za 70%, obaveze ne prestaju da rastu.

Nastavi čitati

Društvo

EKONOMSKI ALARM ZA BIH: Drastičan rast uvoza, deficit se mjeri milijardama

Podaci entitetskih zavoda za statistiku pokazuju da i Federacija BiH i Republika Srpska iz mjeseca u mjesec povećavaju uvoz.

Ukupan izvoz FBiH 3,8 milijardi KM

Tako je FBiH u četiri mjeseca ove godine imala ukupan izvoz od 3,8 milijardi KM, a ukupan uvoz 7,1 milijardu KM, što znači da je deficit iznosio oko 3,3 milijarde KM.

U aprilu ove godine FBiH je ostvarila izvoz u ukupnoj vrijednosti od milijardu i 56 miliona KM, što je za 31,7 miliona ili 3,1 odsto više u odnosu na mart, odnosno za 73,1 milion KM ili 7,4 odsto više u odnosu na april prethodne godine.

“U istom mjesecu ostvaren je uvoz u vrijednosti dvije milijarde i 42 miliona KM, što je za 87,9 miliona KM ili 4,5 odsto više u odnosu na mart, ili 13,8 odsto više u odnosu na april prethodne godine. Procenat pokrivenosti uvoza izvozom je 51,7 odsto, što je za 0,7 odsto manje u odnosu na mart, kada je pokrivenost bila 52,4 odsto”, stoji u podacima Federalnog zavoda za statistiku.

Obim robne razmjene RS 4,2 milijarde KM

Sa druge strane, u periodu januar – april ove godine obim robne razmjene Republike Srpske sa inostranstvom iznosio je 4,2 milijarde KM.

“Od ovoga se na izvoz odnosilo 1,7 milijardi KM, a na uvoz 2,5 milijardi KM. Spoljnotrgovinski deficit u periodu januar – april 2026. godine iznosio je 869 miliona KM, dok je pokrivenost uvoza izvozom bila 66,2%. Izvoz je u periodu januar – april 2026. godine smanjen za 0,8% u odnosu na period januar – april 2025. godine, dok je uvoz povećan za 4,1%”, navodi se u podacima Zavoda za statistiku Republike Srpske.

Dalje se dodaje da je obim robne razmjene najveći sa Srbijom i vrijedan je 722 miliona KM.

Slijedi Italija sa 563 miliona KM, te Hrvatska sa 434 miliona KM.

Gavran: Jedino podaci na državnom nivou daju realnu sliku

Ekonomista Igor Gavran kaže za “Nezavisne novine” da je izražavanje podataka o spoljnotrgovinskoj razmjeni na entitetskom nivou problematično iz najmanje dva razloga.

“Međunarodna trgovina odvija se između država, a ne dijelova država i to ne oslikava pravi odnos učešća u takvoj trgovini, jer ne prepoznaje činjenicu da su u izvozu iz jednog entiteta učestvovali u mnogim slučajevima i radnici, i sirovine, i komponente iz drugog entiteta, kao što ne prepoznaje u uvozu da je značajan dio uvezene robe u jedan entitet na kraju prodat ili utrošen na području drugog entiteta ili od potrošača/korisnika iz drugih entiteta. Zbog toga jedini podaci na državnom nivou daju realnu sliku”, istakao je Gavran.

Prema njegovim riječima, u ovom slučaju, kada su u oba entiteta trendovi isti, nema nikakve dileme da je povećanje deficita negativno.

“Bez obzira na eventualno ‘prelivanje’ uvoza i izvoza između entiteta, očito je stanje nepovoljno u cijeloj državi. Iako tu ima značajniji efekat rasta cijena goriva i rasta cijena generalno, to ne može biti opravdanje za rast deficita. Da je uzrok u enormnim ulaganjima i povećanju obima proizvodnje koji zahtijevaju novu opremu, to bi eventualno mogao biti rijetki primjer privremenog opravdanog deficita, ali nemamo takvih najava i projekata. Ovo je jednostavno odraz lošeg stanja u ekonomiji pojačanog negativnim vanjskim faktorima”, naglasio je Gavran.

Nastavi čitati

Aktuelno