Connect with us

Društvo

Zašto ruski vlasnici održavaju u životu JEDINU RAFINERIJU NAFTE u BiH uprkos MILIONSKIM GUBICIMA?

Više od sedam godina bez prerađene kapi nafte, brojni alternativni projekti započeti, gubici koji se približavaju milijardi maraka (oko 500 miliona evra) – to je realnost Rafinerije nafte u Brodu.

Uprkos tome, njeni vlasnici, iz ruske kompanije “Zarubežnjeft” konstantno pružaju finansijsku podršku i time je održavaju na površini.

Zaključno sa junom prošle godine, jedina rafinerija u zemlji posluje sa gubicima većim od 914 miliona maraka (oko 467 miliona evra), a u prvih šest mjeseci 2025. godine su poslovali sa minusom od oko 16 miliona evra, pokazuju finansijski izvještaji.

Revizori u svom izvještaju za 2024. godinu upozoravaju da sposobnost rafinerije da nastavi sa radom “zavisi od kontinuirane finansijske podrške matičnog društva”.

Navode da se “Zarubežnjeft” u februaru 2025. pismeno obavezao da neće likvidirati rafineriju u narednih godinu dana.

Iz “Optima grupe”, firme u sklopu koje posluju brodska rafinerija, i Rafinerija ulja Modriča, nije odgovoreno na upit Radija Slobodna Evropa (RSE) da li su ruski vlasnici ponovo dali isto obećanje.

Finansijski i revizorski izvještaji za 2025. godinu još nisu objavljeni.

Rafinerija je prestala sa preradom nafte ubrzo nakon eksplozije u jednom od postrojenja 2018. godine. Njeni uzroci ni do danas nisu u potpunosti razjašnjeni.

Prerada plastike, gasni terminali

Posljednji pokušaj izlaska iz krize je najava da će se u krugu rafinerije – na mjestu gdje je bilo jedno od postrojenja za preradu nafte – graditi hala za preradu plastike.

Prošlog oktobra pokrenuta je procedura za procjenu uticaja na životnu sredinu ovog projekta, u kojem bi se reciklirale 32 tone plastičnog otpada dnevno.

Rafinerija trenutno zarađuje od prodaje gasa, te od usluge skladištenja naftnih derivata.

Sa hrvatskim “Croduxom” je 2019. potpisan ugovor o snabdijevanju prirodnim gasom, kroz gasovod na dnu rijeke Save, te je 2021. u krugu rafinerije počela sa radom gasna kompresorska stanica.

Planirana je i izgradnja termoelektrane na gas u krugu rafinerije. Iako je prije skoro četiri godine rafinerija postpisala Sporazum o saradnji na razvoju energetskih projekata u RS sa entitetskim Ministarstvom energetike i rudarstva, taj projekat do danas nije pokrenut.

Ova gasna termoelektrana bi bila vrijedna oko 150 miliona maraka (77 miliona evra), snage 100 megavata – što je tri puta slabije od termoelektrane na ugalj, u Ugljeviku.

U novembru prošle godine, Vlada RS je dala saglasnost za izgradnju gasovoda od Šepka kod Zvornika, na granici BiH i Srbije, trenutno jedinog mjesta na kojem u zemlju ulazi gas, do Novog Grada na sjeverozapadu.

Obzirom da na postojeći gasni terminal stiže samo gas iz Rusije, Evropska komisija je već upozoravala da se ovim potezom neće smanjiti bh. ovisnost o uvozu ruskog gasa, već samo učvrstiti.

RS od ranije planira izgradnju gasovoda “Nova istočna interkonekcija”, koji bi spojio taj entitet sa gasnom mrežom Srbije u Bijeljini, na sjeveroistoku zemlje, ali za taj projekat trenutno nema saglasnosti državnih institucija.

Koji su planovi za rafineriju?

Iako se i prije havarije 2018. godine govorilo o modernizaciji postrojenja, do toga nikada nije došlo, a uprava rafinerije u svojim rijetkim javnim istupima ne govori o ponovnom pokretanju procesa prerade nafte.

Mika Nikić, doktor ekonomskih nauka i bivši zaposleni u rafineriji, kaže za RSE da ruski vlasnici traže pravi trenutak da “dignu sidro”.

“Ne vjerujem da oni čekaju gas, to je prazna priča, oni to pune uši ljudima. Plastika, gas, rafinerija, tu neće biti”, smatra Nikić.

U organizaciji “Transparency International BiH” ističu da postoji problem transfernih cijena, te da javnost nikada nije dobila adekvatan odgovor od kontrolnih organa.

Transferne cijene su cijene po kojima međusobno povezana lica jedna drugima prodaju proizvode i usluge, odnosno daju pozajmice ili kredite.

Srđan Traljić iz “Transparensija” kaže za RSE da je “Optima” već godinama privilegovana na domaćem tržištu, ali uprkos tome gomila ogromne gubitke, te postavlja pitanje za istražne organe – gdje novac odlazi?

“Optima grupa je privilegovana na brojnim tenderima javnih preduzeća, tipa nabavke goriva za potrebe Rudnika i termoelektrane Gacko, gdje su oni u više navrata dobijali milionske ugovore kroz pregovaračke postupke, za koje nije postajalo racionalno objašnjanje zašto se ide na pregovarački postupak”, kaže Traljić.

On ističe da nije jasan motiv rafinerije Brod za poslovanje, ukoliko se iz godine u godinu bilježe gubici.

“Ono što su upozoravali razni ekonomisti kroz razne medije, što je objavljivano prethodnih godina, razni načini na koji se tu izvlači novac na samom ulazu. U te priče zaista ne možemo ulaziti, ali su trebali ulaziti istražni organi, provjeriti šta je motiv jednog takvog investitora da tolike godine gomila ogromne gubitke koji su davno premašili vrijednost kapitala”, naglašava Traljić.

Takođe, Traljić podsjeća da je “Transparency” od samih početaka upozoravao na štetnost ugovora o prodaji naftne industrije RS Rusima, te da je pitanje ko zapravo stoji iza rafinerije.

Poslovanje ‘Optima grupe’ u BiH

Brodska rafinerija je u vlasti ruske kompanije, koja njome upravlja preko “Optima grupe”, kompanije registrovane u Banjaluci.

Za razliku od rafinerije koja je akcionarsko društvo, “Optima” je društvo sa ograničenom odgovornošću, koje u skladu sa važećim zakonima nema obavezu da javno objavljuje svoje finansijske izvještaje.

U sklopu grupacije funkcioniše i Rafinerija ulja Modriča, koje takođe posluje sa gubicima iako se i dalje bavi proizvodnjom motornih ulja, te mreža benzinskih pumpi “Nestro”.

Vlasti Republike Srpske, predvođene tadašnjim premijerom Miloradom Dodikom, ove dvije rafinerije i mrežu pumpi “Petrol” su 2007. godine prodale Rusima za 236 miliona maraka (oko 120 miliona evra).

Ruski vlasnici su u periodu od 2018. do 2021. povećali kapital “Optima Grupe ” za oko 900 miliona evra, što je jedna od najvećih poslijeratnih investicija u Bosni i Hercegovini.

Iz ove kompanije je ranije navedeno da je taj novac iskorišten za smanjenje dugovana unutar grupacije, i povećanje finansijske stabilnosti.

Related Topics:

Društvo

NAFTA JURI KA 100 DOLARA: Ormuski moreuz se otvara, ali strah od novog šoka ne jenjava

Iako je kroz Ormuski moreuz ponovo počeo da prolazi veći broj tankera, cijene nafte nastavljaju da rastu. Tržište strahuje da bi novi sukobi SAD i Irana mogli ponovo ugroziti ključnu rutu kojom prolazi značajan dio svjetske trgovine naftom.

Brent već iznad 96 dolara

Cijene nafte nastavile su rast i u petak, uprkos znatnom povećanju saobraćaja kroz Ormuski moreuz.

Brent je poskupio 0,6 odsto, na 96,06 dolara po barelu, dok je američki WTI porastao 0,9 odsto, na 92,10 dolara.

Oba referentna tipa nafte na putu su ka snažnom sedmičnom rastu. Brent je ove sedmice ojačao oko 7,6 odsto, dok je WTI zabilježio rast od čak 10,4 odsto.

Time se cijena nafte sve više približava psihološkoj granici od 100 dolara za barel.

Moreuz ponovo prohodan, ali rizik ostaje

Jedan od ključnih razloga zbog kojih cijene ne padaju jeste nepovjerenje tržišta u trajnost normalizacije saobraćaja kroz Ormuski moreuz.

Američka vojska je u utorak kroz ovaj strateški prolaz sprovela 40 komercijalnih brodova, koji su prevozili oko 18 miliona barela nafte. Bio je to najveći dnevni obim transporta od početka sukoba.

Ipak, tržište ostaje oprezno.

Novi iranski napadi na američke baze u Kuvajtu i Ujedinjenim Arapskim Emiratima pokazuju da bezbjednosna situacija nije stabilizovana, dok svaki novi incident može ponovo ugroziti prolazak tankera.

Prije izbijanja sukoba kroz Ormuski moreuz prolazilo je oko 20 miliona barela dnevno. Procjena američke Uprave za energetske informacije pokazuje koliko je poremećaj bio ozbiljan – prosječan dnevni protok tokom drugog kvartala pao je na svega 4,9 miliona barela.

Da li Brent može do 100 dolara?

Dio analitičara već očekuje da bi cijena Brenta mogla preći granicu od 100 dolara.

Capital Economics procjenjuje da bi Brent do kraja ove godine mogao dostići upravo 100 dolara po barelu, prije nego što se pritisak na tržištu smanji i cijena tokom 2027. godine počne spuštati prema 70 dolara.

S druge strane, postoje i procjene da bi stabilizacija saobraćaja kroz Ormuski moreuz mogla relativno brzo promijeniti raspoloženje na tržištu.

Strateg Julius Baera Norbert Riker smatra da bi poboljšanje transporta kroz ovaj prolaz moglo vratiti cijenu nafte prema 70 dolara još tokom 2026. godine.

Ključni problem je što tržište trenutno ne trguje samo stvarnim količinama nafte koje prolaze kroz moreuz, već prije svega rizikom da bi snabdijevanje moglo ponovo biti prekinuto.

Američke zalihe dodatno podgrijavaju tržište

Na rast cijena utiče i stanje američkih zaliha sirove nafte.

U sedmici zaključno sa 28. avgustom, zalihe su pale za oko 4,5 miliona barela, na 424,5 miliona barela.

Manje zalihe znače i manji prostor za ublažavanje eventualnog novog poremećaja u snabdijevanju, pa svaki novi geopolitički incident može imati snažniji uticaj na cijene.

Rekord oborio i američki dizel

Naftni šok se ne vidi samo na tržištu sirove nafte.

Cijena američkog dizela u četvrtak je dostigla rekordnih 5,82 dolara po galonu, čime je premašen prethodni maksimum iz juna 2022. godine.

Na tržište dodatno utiču ukrajinski napadi na ruske rafinerije, nestabilnost na Bliskom istoku i relativno niske zalihe destilata pred početak sezone grijanja na sjevernoj hemisferi.

To povećava rizik da bi energetski šok mogao ponovo izvršiti pritisak na inflaciju.

Tržište gleda prema 100 dolara – ali i prema 70

Situacija na tržištu nafte trenutno je neobična: saobraćaj kroz ključni energetski koridor se povećava, ali cijene istovremeno nastavljaju da rastu.

Razlog je strah da bi normalizacija mogla biti kratkog daha.

Ako se prolaz kroz Ormuski moreuz nastavi stabilizovati i izvoz ponovo približi uobičajenim nivoima, cijene bi mogle značajno pasti. Međutim, novi američko-iranski sukob ili napad na energetsku infrastrukturu mogao bi u kratkom roku gurnuti Brent preko 100 dolara.

Zato se na tržištu trenutno vode dvije potpuno različite priče – jedna vodi prema 70 dolara, a druga prema novom skoku iznad 100 dolara.

Nastavi čitati

Društvo

POTOP „BOKSITA“: Gubitak 1,4 miliona KM, prihodi pali za skoro polovinu, desetine radnika otišle

Kompanija „Boksit“ iz Milića u prvih šest mjeseci ove godine poslovala je sa gubitkom od 1,4 miliona KM, dok su prihodi pali za čak 45,41 odsto. Istovremeno, broj zaposlenih smanjen je za 36 u odnosu na isti period prošle godine.

Od 4,66 miliona dobiti do gubitka od 1,4 miliona KM

„Boksit“ je za samo godinu dana prešao put od višemilionske polugodišnje dobiti do poslovanja u minusu.

Prema podacima iz finansijskog izvještaja objavljenog na berzi, kompanija je u prvih šest mjeseci ove godine ostvarila gubitak od oko 1,4 miliona KM.

Za poređenje, u istom periodu 2025. godine „Boksit“ je poslovao sa dobiti od približno 4,66 miliona KM.

Istovremeno je došlo do snažnog pada poslovnih prihoda. Od januara do juna ove godine prihodi su iznosili oko 8,2 miliona KM, dok su u prvom polugodištu prošle godine bili veći od 15 miliona KM.

To predstavlja pad od oko 6,82 miliona KM, odnosno čak 45,41 odsto za samo godinu dana.

Rashodi smanjeni, ali minus ostao

Podaci pokazuju da je kompanija u međuvremenu smanjila rashode za oko 800.000 KM.

Međutim, uštede nisu bile dovoljne da nadomjeste veliki pad prihoda, pa je poslovni rezultat na kraju prvog polugodišta ostao duboko u minusu.

Razlika između prošlogodišnje dobiti i ovogodišnjeg gubitka tako iznosi više od šest miliona KM.

Podaci iz finansijskog izvještaja ukazuju na značajan pad obima poslovne aktivnosti kompanije, što se poklopilo i sa smanjenjem broja zaposlenih.

Za godinu dana 36 radnika manje

Posebno je upadljiv podatak o broju zaposlenih.

U prvom polugodištu 2025. godine „Boksit“ je imao 173 zaposlena, dok ih je na kraju juna ove godine bilo 137.

Dakle, za godinu dana broj radnika smanjen je za 36, odnosno za više od petine.

Dugoročnije poređenje pokazuje još drastičniju promjenu.

Još 2018. godine u „Boksitu“ su bila zaposlena čak 864 radnika. U odnosu na taj period, kompanija danas ima gotovo 84 odsto manje zaposlenih.

Pavlović preuzeo kompaniju 2024. godine

Podsjećamo, fočanski biznismen Gordan Pavlović preuzeo je „Boksit“ u maju 2024. godine, nakon što je preko kompanije „Pavgord“ kupio većinski paket akcija.

Pavlović trenutno kontroliše 89,18 odsto akcija „Boksita“.

Najnoviji finansijski podaci sada pokazuju značajan pad prihoda i prelazak u gubitak, dok istovremeno kompanija nastavlja da smanjuje broj zaposlenih.

Ostaje pitanje šta je dovelo do tako velikog pada poslovne aktivnosti i da li će uprava „Boksita“ uspjeti da preokrene negativan trend u drugoj polovini godine.

Nastavi čitati

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Nastavlja se toplotni talas, temperatura do 38 stepeni

U Republici Srpskoj i Federaciji BiH /FBiH/ će biti pretežno sunčano i vruće vrijeme, uz prolaznu oblačnost i i temperaturu vazduha do 38 stepeni Celzijusovih.

Uveče i u noći na nedjelju očekuje se jače naoblačenje na sjeveru, koje će se širiti ka istoku, te će u široj regiji oko rijeke Save usloviti prolaznu kišu i pljuskove, a biće i vjetrovito, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

Duvaće slab do umjeren vjetar, ponegdje na jugu Krajine i pojačan, zapadni do jugozapadni, a poslije podne i uveče u skretanju na sjeverne smjerove, ali umjeren, na sjeveru i jak. Minimalna temperatura vazduha biće od 12 na jugoistoku do 18 na sjeveroistoku, na jugu do 22, a maksimalna od 33 na istoku do 38 stepeni Celzijusovih u Krajini.

Nastavi čitati

Aktuelno