Ovogodišnji parlamentarni izbori u Mađarskoj donose neizvjesnost kakvu zemlja nije imala gotovo dvije decenije. Pred glasačima nije samo izbor između vladajućeg Fidesa i opozicione partije TISA, odnosno između suvereniste Viktora Orbana i briselskog miljenika Petera Mađara, već i odluka o tome u kom će pravcu krenuti zemlja – da li će zadržati sadašnji stepen samostalnosti ili postati poslušni i vazalni član evropskih struktura.

U Briselu se izbori vide kao prilika za normalizaciju odnosa sa Budimpeštom, posebno u pogledu sankcija i odnosa sa Rusijom, dok Vašington otvoreno prati kampanju i pruža podršku Viktoru Orbanu, ističući ga kao primjer svjetskom političkom okruženju. Nedavna posjeta državnog sekretara SAD Marka Rubija, kojom je sklopljen sporazum o nuklearnoj saradnji, pokazuje da se Vašington, i kroz ovu diplomatsku mrežu, opredjeljuje za kandidata po svojoj naklonosti.

Prema riječima političkog analitičara i stručnjaka za geopolitičke odnose iz Novog Sada Vladimira Prebiračevića, Mađarska se danas nalazi na raskrsnici između suverenizma i totalnog evropskog liberalnog pristupa budućnosti zemlje. Eventualnom pobjedom Viktora Orbana, kako smatra, nastavila bi se politika koju je sprovodio i do sada, ali koja ne odgovara Evropskoj uniji. Što se tiče Srbije i Republike Srpske, navodi da svaka promjena u mađarskoj politici koja bi dovela do novog pravca u odnosu prema regionu bila bi nepovoljna.

– Evropa svim snagama pokušava da omete Orbana. Brisel je već dugo uključen u različite oblike prekrajanja volje građana. Vidjeli smo šta se sve dešavalo u Rumuniji, Moldaviji, pa i u Gruziji. Mnogo para je uloženo da bi se obezbijedila poslušna vlast, koja je više vazalnog karaktera – kaže Prebiračević za „Glas Srpske“.

On dodaje da se pri tom sprovode različiti oblici pritisaka, od političkih preko finansijskih, do ekonomskih. Finansijska sredstva iz Evropske unije su uskraćena, a prekid dotoka ruske nafte kroz „Družbu“ dodatno je pogoršao situaciju.

– Orban smeta Evropskoj uniji jer se ne ponaša kao da je Mađarska „mala zemlja“ koja mora da sluša velike. S druge strane, Orban uživa simpatije i u Vašingtonu i u Moskvi, kao i podršku mađarske dijaspore u Srbiji, što može biti presudno na izborima. Postoji veliki kapital u toj sferi, uključujući i jevrejski lobi i američke partnere, koji podržava Orbana. Dijaspora u Srbiji će takođe biti više na strani Orbana nego na strani bilo kog drugog kandidata – navodi ovaj analitičar.

Sa druge strane, kako kaže, stoji Peter Mađar, lider opozicione stranke TISA, koga analitičari vide kao kandidata koji želi približiti Mađarsku Briselu i globalnim centrima moći.

NVO i Soroš

Njegova politika podrazumijeva veći angažman evropskih institucija u unutrašnjoj politici i reforme u javnim institucijama, što bi po ocjeni kritičara smanjilo nacionalni suverenitet. Takođe, njegovu koaliciju podržavaju brojne NVO povezane sa Fondacijom Džordža Soroša, što dodatno izaziva sumnju u njegovu potpunu samostalnost i orijentaciju ka domaćem interesu. Ovakav pristup, kako kaže ovaj analitičar, predstavlja produžetak strategije Brisela i globalnih aktera da se utiče na volju građana i održi kontrola nad regionom.

Ubijeđen je i da će eventualna nova pobjeda Orbana i njegove stranke Fides na izborima zakazanim za 12. aprila imati veliki značaj za Republiku Srpsku i Srbiju, ali će predstavljati i snažan zamah za sve suverenističke pokrete u Evropi, uključujući Poljsku, Slovačku, Češku, pa i Njemačku, gdje AFD dobija sve veću podršku građana, naročito u zapadnim dijelovima zemlje.

– Bio bi to signal narodu Evrope da se može suprotstaviti odlukama iz Brisela i staviti interes sopstvenog naroda i države iznad interesa moćnika iz Brisela. To je suštinski u interesu svih koji se zalažu za suverenost i samostalnost zemalja – zaključuje Rajić.

Slično mišljenje ima i geopolitički analitičar Predrag Rajić, koji smatra da bi u slučaju Orbanovog izbornog poraza posledice bile velike, i one bi pogodile ne samo Mađarsku, već i čitav region, posebno Republiku Srpsku i Srbiju.

– Mi boljeg prijatelja od Orbana u EU nemamo. On je apsolutno naklonjen srpskom političkom interesu i pritom ne mislim samo na Srbiju, već i na Republiku Srpsku. Sigurno bi se prvo promenio odnos Budimpešte prema Banjaluci, jer bi u slučaju BiH opet sledila politika Berlina. Interes koji sada postoji za Republiku Srpsku, u smislu pomoći, kreditnih linija, stavljanja veta na uvođenje sankcija rukovodstvu u Briselu, ništa od toga ne bismo imali – kaže Rajić.

Pojašnjava i da mađarski izborni sistem, koji kombinuje većinski i proporcionalni model, ipak u sadašnjim okolnostima pruža prednost Fidesu zbog razvijene terenske mreže i prepoznatljivih lokalnih kandidata.

– Najveći izazov Orbanu biće sprečiti odliv dela svojih birača. Ali upravo je izborni sistem taj koji nagrađuje organizaciju, infrastrukturu i lokalnu ukorenjenost, tako da Fides u većini mesta ima apsolutnu prednost – navodi ovaj analitičar, dodajući da, iako je ishod neizvjestan, pobjednik 12. aprila ipak bi bio Mađar, ali za Srbe bi bilo bolje da to bude Orban – prijatelj po uverenju, a ne po etimologiji.

Protivteža

Politički analitičar Aleksandar Pavić navodi da je Mađarska jedan od najdosljednijih protivnika sadašnje politike NATO-a, ali i Evropske unije prema Rusiji. Zbog toga, kako navodi. iz Brisela i drugih evropskih centara moći ulažu ogroman novac u rušenje Orbana, koji im je glavni protivnik u nastojanjima da od Evropske unije naprave poslednji bastion globalizma.

– Od izuzetne važnosti je da Orban i njegova partija ostanu na vlasti. Potrebna nam je takva Mađarska koja bi bila svojevrsna protivteža raznim antisrpskim savezima koji se prave u regionu, ali i unutar same evropske zajednice. Takođe, Orbanova pobjeda bi bila dobar signal da Brisel ne može da utiče na ishod izbora – kaže Pavić.

Kovanje zavjere

Prema nedavno objavljenom istraživačkom tekstu portala „Siva zona“, još 2019. godine visoki zvaničnik EU pripremio je projekat za „koordinaciju otpora Orbanovom režimu“. Radilo se o Martonu Benedeku, međunarodnom koordinator u Generalnom direktoratu za migracije i unutrašnje poslove EU. Prema dokumentima, koji su u međuvremenu isplivali u javnost, bilo je predviđeno da se formira stalni forum s političkim, sindikalnim i građanskim grupama koji bi zajedno planirali političko djelovanje protiv vlasti, uključujući učešće i u izbornim procesima. Prema riječima autora ovog teksta britanskog novinara Kita Klatenberga još tada se tražio način da se na sve načine na vlast dovede neka od proevropskih opozicionih partija.

GLas Srpske