Connect with us

Društvo

ENERGETSKA ZAVISNOST KOČI EVROPSKI PUT BIH: Kako su se zagađenje i ugalj ispriječili na putu ka članstvu?

Zakašnjela energetska tranzicija u Bosni i Hercegovini postavlja pitanje o njenom pristupanju EU, dok zavisnost od uglja ostaje ključni problem

Bosna i Hercegovina se nalazi pred jednim od najtežih zadataka na svom evropskom putu, dubinskom energetskom tranzicijom iz uglja ka čistijim izvorima energije. Iako je zemlja formalno preuzela obavezu klimatske neutralnosti do sredine vijeka, u praksi i dalje snažno zavisi od termoelektrana na lignit.

U mjestima poput Kaknja, ta zavisnost nije samo energetsko, već i socijalno i ekonomsko pitanje: hiljade radnih mjesta, lokalni budžeti i čitave generacije vezane su za rudnike i elektrane. Istovremeno, nivo zagađenja vazduha dostiže alarmantne vrijednosti, dok se u izvještajima i zdravstvenim statistikama sve češće povezuje sa teškim oboljenjima, uključujući i rak.

Dok Evropska unija i Energetska zajednica pooštravaju pravila i insistiraju na zatvaranju zastarjelih termoenergetskih kapaciteta, Bosna i Hercegovina kasni u sprovođenju reformi. To otvara pitanje koje postaje sve važnije u kontekstu evropskih integracija: da li će energetska zavisnost od uglja postati kočnica na putu ka EU?

U Kaknju, industrijskom gradu u srcu Bosne i Hercegovine, sve se i dalje vrti oko lignita. Hiljade radnih mjesta direktno zavise od uglja, koji decenijama oblikuje život ovog kraja, piše Euronjuz.

Ovdje se nalazi oko 440 miliona tona uglja, jedan od najvećih ležišta u Evropi. Ugalj se u Kaknju eksploatiše još od vremena Austro-Ugarske, a prije Prvog svjetskog rata u rudnicima je radilo oko pet hiljada rudara. Danas ih je ostalo oko 1.200.

Proizvodnja uglja u Kaknju planirana je da raste sa oko 700.000 tona prošle godine na 800.000 tona do 2026. godine i to uprkos činjenici da sagorijevanje lignita predstavlja jedan od najvećih izvora CO₂ i drugih zagađujućih materija u regionu.

Fosilna goriva ostaju glavni pokretač klimatskih promjena, ali u rudarskoj zajednici postoji svijest o potrebi tranzicije, iako se ona odlaže zbog ekonomske zavisnosti od uglja.

Rudarski inženjer Omer Hrustić priznaje da je promjena neizbježna, ali i da trenutno nema realne alternative.

“Kao društvo, moramo tražiti bolje načine snabdjevanja energijom. Kada dođe vrijeme, moramo biti spremni. Ali trenutno smo zavisni od uglja. I od našeg posla, našeg teškog rada,” izjavio je on za ovaj portal.

U Federaciji Bosne i Hercegovine postoji sedam državnih rudnika uglja, dok se ostatak nalazi u Republici Srpskoj. Ukupni dugovi rudarskog sektora procjenjuju se na oko sto miliona evra. Uprkos finansijskim problemima i ekološkim kritikama, vlasti i dalje insistiraju na nastavku proizvodnje, uz obrazloženje da je energetska sigurnost prioritet.

Direktor rudnika Kakanj, Iso Delibašić, naglašava da je BiH potrebna energija kao i da budućnost rudnika uglja ne smije biti dovedena u pitanje. Na pitanje o zalihama uglja, objašnjava da se radi o dugoročnom resursu, koji bi mogao trajati još nekoliko decenija.

U razgovoru sa novinarom, Delibašić procjenjuje da geološke rezerve rudnika Kakanj mogu trajati još 40 do 50 godina, uz napomenu da se mora uzeti u obzir energetska potrošnja zemlje.

Termoelektrana u Kaknju, čiji je dimnjak visok gotovo kao Ajfelov toranj, i dalje predstavlja jedan od najvećih izvora zagađenja u zemlji. Bosna i Hercegovina se obavezala da dostigne klimatsku neutralnost do 2050. godine, ali sprovođenje tih ciljeva ostaje problematično zbog zastarjele infrastrukture i sporih reformi.

Zemlja je član Energetske zajednice, ali redovno krši preuzete obaveze. Neki blokovi termoelektrana potiču još iz 1970-ih i odavno su premašili svoj projektovani radni vijek.

Prema podacima “Bankwatch mreže”, zastarjele elektrane u BiH emituju više od 200.000 tona sumpor-dioksida godišnje, što višestruko premašuje dozvoljene granice.

Evropska komisija u svom izvještaju za 2025. godinu dodatno kritikuje energetsku politiku zemlje i upozorava na kašnjenja u reformama. Direktor termoelektrane Adem Lujnović objašnjava da se visoki nivoi zagađenja često javljaju u specifičnim vremenskim uslovima.

“Kada dođe do temperaturne inverzije, imamo visoke nivoe zagađenja. To se dešava zimi ili ljeti, kada su stabilni vremenski uslovi i visok atmosferski pritisak,” objasnio je i dodao da su odluke o energetskoj tranziciji godinama odlagane.

Planovi o prelasku na gas razmatrani su još 2010. godine, ali nisu realizovani zbog ekonomskih razloga i povoljnije cijene uglja.

Stanovnici Kaknja osjećaju posljedice zagađenja
Stanovnici Kaknja, prema svjedočenjima, direktno osjećaju posljedice zagađenja, posebno kroz zdravstvene probleme i loš kvalitet vazduha. U ekstremnim epizodama, indeks kvaliteta vazduha dostiže veoma opasne vrijednosti, sa ekstremno visokim koncentracijama sumpor-dioksida.

Medicinski stručnjaci potvrđuju ozbiljne posljedice po zdravlje stanovništva. U bolnici u Kaknju specijalistkinja Senka Balorda ističe da na 35.000 stanovnika imaju 223 oboljela od raka. Objašnjavajući vezu između oboljelih i zagađenja, rekla je da “čestice koje udišu dolaze do najdubljih dijelova pluća” i zaključuje da je zagađenje vazduha direktan uzrok raka pluća.

Prema podacima Evropske agencije za životnu sredinu i Svjetske banke, zagađenje vazduha u Bosni i Hercegovini uzrokuje više od 3.000 prevremenih smrti godišnje.

Uprkos svemu, vlasti i dalje balansiraju između ekonomije i ekologije. Gradonačelnik Kaknja Mirnes Bajtarević ističe da industrija ostaje ključna za opstanak grada, ali da je čist vazduh takođe cilj.

Na terenu su već pokrenuti određeni projekti modernizacije, uključujući postrojenje za odsumporavanje koje bi trebalo da počne sa radom do kraja 2027. godine.

Direktor elektrane tvrdi da bi novi sistem mogao značajno smanjiti emisije i približiti postrojenje evropskim standardima do 2028. godine.

Related Topics:

Društvo

DRAMATIČNO UPOZORENJE METEOROLOGA! Super El Ninjo i rijetki fenomen u Indijskom okeanu udružuju snage, EVO KAKVA NAS ZIMA ČEKA!

Dok Super El Ninjo (Super El Niño) ubrzano jača u Tihom okeanu, u tropskim predjelima pojavila se još jedna važna okeanska pojava. Riječ je o pozitivnom Indijskookeanskom dipolu, fenomenu koji stvara velike razlike u temperaturi mora u različitim dijelovima Indijskog okeana.

Sezonske prognoze pokazuju da bi zajednički uticaj Indijskookeanskog dipola i Super El Ninja mogao trajati tokom jeseni i početkom zime. Ta kombinacija mogla bi uticati na kretanje vazdušnih struja iznad sjeverne hemisfere i oblikovati vremenske prilike tokom zime 2026/2027. godine, piše portal „Sivir veder Jurop“ (Severe Weather Europe).

Šta je Indijskookeanski dipol?
Indijskookeanski dipol, poznat po skraćenici IOD, nastaje kada temperature mora u istočnom i zapadnom dijelu Indijskog okeana počnu znatno da se razlikuju. Upravo zbog te dvije suprotne temperaturne promjene naziva se dipolom. U pozitivnoj fazi zapadni dio okeana postaje topliji, dok se istočni dio hladi. Iznad toplije vode vazduh se podiže, a iznad hladnijeg područja spušta, što mijenja vjetrove, raspored padavina i kretanje velikih vremenskih sistema.

IOD zato nije samo lokalna pojava. Promjene iznad Indijskog okeana mogu biti povezane sa atmosferskim promjenama u Tihom okeanu i zatim uticati na vremenske prilike u udaljenim dijelovima svijeta. Najnoviji podaci pokazuju da pozitivna faza IOD-a tek počinje da se razvija.

Istočni dio posmatranog područja se hladi, dok se zapadni dio zagrijava, pa bi temperaturna razlika tokom jeseni mogla postati još izraženija. Prognoze pokazuju da nije riječ o kratkotrajnoj pojavi. Pozitivni IOD mogao bi trajati tokom cijele jeseni i završiti se tek početkom zime. Super El Ninjo ubrzano jača
Istovremeno se u Tihom okeanu razvija snažan Super El Ninjo. Najnovije analize pokazuju da su temperature mora u dijelovima centralnog i istočnog Pacifika između četiri i pet stepeni više od uobičajenih vrijednosti.

Hitna pomoć upozorava: Toplotni udar može biti opasan po život

Još veća količina toplote nalazi se ispod površine okeana. Na dubini do 500 metara zabilježeno je područje u kojem je temperatura više od osam stepeni iznad prosjeka.

Ta velika količina tople vode postepeno se pomjera prema istočnom dijelu tropskog Pacifika i izbija prema površini, čime dodatno pojačava El Ninjo.

Sezonski modeli predviđaju da bi ovaj El Ninjo mogao lako preći prag koji se koristi za opisivanje Super El Ninja. Ukoliko se prognoze ostvare, mogao bi postati jedan od najjačih zabilježenih El Ninja.

Kako dva okeana zajedno utiču na vremenske prilike?
Snažne promjene temperature mora utiču na raspored toplote i energije u atmosferi. Zbog toga se za pojave poput El Ninja često kaže da su važni „pokretači zime“.

Super El Ninjo i pozitivni IOD povezani su kretanjem tropskih vjetrova, promjenama vazdušnog pritiska i rasporedom padavina. Kada djeluju istovremeno, mogu snažnije uticati na mlaznu struju, brzu vazdušnu struju koja usmjerava oluje i vremenske sisteme.

Snažno podizanje toplog vazduha iznad Pacifika i zapadnog dijela Indijskog okeana, te spuštanje suvog vazduha iznad Indonezije, stvaraju veliki atmosferski obrazac koji se može proširiti oko cijele sjeverne hemisfere.

Sam Indijskookeanski dipol obično izaziva manji poremećaj. Međutim, u kombinaciji sa Super El Ninjom može nastati znatno izraženiji lanac područja visokog i niskog vazdušnog pritiska koji se proteže oko planete.

Kako taj atmosferski talas prelazi preko Sjeverne Amerike, pojačane putanje oluja podstiču stvaranje područja niskog vazdušnog pritiska iznad sjevernog Atlantika. To zatim pogoduje dotoku vazduha sa zapada prema evropskom kontinentu.

Prognoza za Evropu
Evropa obično nije prva na udaru direktnih uticaja tropskih okeanskih pojava. Ipak, istraživanja pokazuju da se tokom snažnog Super El Ninja i pozitivnog IOD-a često razvija izraženije područje niskog vazdušnog pritiska iznad sjevernog Atlantika i sjeverozapadne Evrope.

Najnovija sezonska prognoza Evropskog centra za srednjoročne vremenske prognoze (ECMWF) pokazuje upravo takav scenario. Predviđa se područje visokog vazdušnog pritiska koje se prema Evropi širi sa juga, te niži pritisak iznad sjeverozapadnog i sjevernog dijela kontinenta.

Budimpešta i Bukurešt isključili javnu rasvjetu

Velika razlika između tih područja visokog i niskog vazdušnog pritiska pojačala bi zapadno strujanje. Ono bi sa Atlantika prema Evropi donosilo blaži i vlažniji vazduh. Zbog toga prognoza za period od decembra do februara pokazuje uglavnom iznadprosječne temperature u većem dijelu Evrope.

To, međutim, ne znači da tokom zime neće biti hladnijih perioda. Povremeni prodori hladnog vazduha i dalje su mogući, naročito u Ujedinjenom Kraljevstvu i Irskoj, ali prema trenutnom sezonskom obrascu ne bi trebalo da preovladavaju.

Bez mnogo snijega
Pojačano zapadno strujanje prema Evropi donosilo bi i više vlage. Zbog toga se u dijelovima kontinenta očekuju iznadprosječne količine padavina.

Količina snijega u velikoj mjeri zavisiće od pojedinačnih područja niskog vazdušnog pritiska i njihovih putanja. Za snijeg u nizinama biće potrebno da se vlažni atlantski vazduh susretne sa dovoljno hladnim vazduhom iz sjevernih ili istočnih dijelova Evrope.

Danas vrhunac toplotnog talasa, spremite se za tropsku noć

Uopšteno gledano, trenutni sezonski obrazac nije naročito povoljan za obilnije količine snijega u većem dijelu Evrope. Veći potencijal za snijeg očekuje se na sjeveru i sjeveroistoku kontinenta, te u višim planinskim predjelima.

Sezonska prognoza, ipak, prikazuje samo preovlađujući obrazac tokom nekoliko mjeseci. Blaža zima u prosjeku ne isključuje pojedinačne snažne prodore hladnoće, snježne oluje ili kraće periode izrazito zimskog vremena.

Nastavi čitati

Društvo

U subotu malo svježije, pa šok! Od nedjelje ulazimo u NOVI TOPLOTNI TALAS, u najavi ova temperatura

Sutra i u subotu blaži pad temperature u većem dijelu BiH.

Pad temperature će se najviše osjetiti u subotu, kada će dnevna temperatura u većini mjesta pasti na oko 30 stepeni, osim u Hercegovini gdje se “pržionica” i temperature oko ili malo iznad 40 stepeni nastavljaju i u narednom periodu, objavljeno je na Fejsbuk stranici BHmeteo.

Uz pad temperature, prolazno će biti nestabilnije vrijeme uz lokalno kišu i pljuskove sa grmljavinom.

“Ako rijetkih pljuskova ima i ovih dana, u petak i subotu će ih biti nešto više”, navodi se u objavi.

Od nedjelje temperatura u porastu i pretežno sunčano vrijeme.

“Ulazimo u novi toplotni talas i temperature do oko 40 stepeni, lokalno i malo iznad toga, uz pretežno sunčano vrijeme, koje će nas pratiti i sljedeće sedmice”, stoji u objavi.

Lokalne i prolazno padavine u petak i subotu neće bitnije pridonijeti ublažavanje suše, tako da se suša i vrućine nastavlja i u narednih 7-10 dana.

“Trenutno, nekih naznaka za kišnije vrijeme ima iza 17. avgusta, ali to je još daleko”, objavljeno je na BHmeteo.

Srpskainfo

Nastavi čitati

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Vreo dan ali poslijepodne mogući pljuskovi i grmljavina!

Pred nama je pretežno sunčan i topao ljetni dan, ali meteorolozi upozoravaju da toplotni talas donosi i lokalne nestabilnosti. Iako će većina dana proteći u znaku sunca i visokih temperatura, poslijepodne donosi prolazno osvježenje u nekim krajevima.

Jutro ugodno, tokom dneva tropske vrućine
Već od jutarnjih sati očekuje nas pretežno sunčano vrijeme. Jutarnja temperatura zraka kretat će se u rasponu od 17 do 23 °C, dok će na jugu zemlje jutro biti znatno toplije sa temperaturama do 26 °C.

Kako dan bude odmicao, temperature će naglo rasti:

Većina krajeva: Dnevni maksimumi od 30 do 36 °C

Jug zemlje: Izuzetno vruće sa temperaturama koje će dostizati i 40 °C

Upozorenje za građane: Zbog izuzetno visokih temperatura, posebno na jugu, savjetuje se izbjegavanje direktnog izlaganja suncu u najtoplijem dijelu dana, kao i redovan unos tečnosti.

Poslijepodnevni preokret: Naoblaka, pljuskovi i grmljavina
Iako nas očekuje pretežno sunčan dan, tokom popodneva i večeri doći će do umjerenog porasta naoblake. Ovaj oblačni talas u pojedinim regijama može usloviti kratkotrajne lokalne pljuskove, ponegdje praćene i grmljavinom.

Vjetar će tokom dana biti slab do umjeren, sjevernog i sjeveroistočnog smjera, što bi u trenucima naoblačenja moglo donijeti blago, ali dobrodošlo osvježenje.

Nastavi čitati

Aktuelno