Connect with us

Društvo

MISTERIJA SMRTI DŽEMALA BJEDIĆA: Šta kriju arhivi u Beogradu? (VIDEO)

Utorak je, 18. januar 1977. godine, hladno jutro. Na vojnom aerodromu u Batajnici, Džemal Bijedić, tadašnji predsjednik Saveznog izvršnog vijeća, ispratio je Josipa Broza Tita na putu ka Libiji.

Nedugo zatim, i sam se ukrcao u skoro nov avion Learjet 25, registracije YU-BJH, sa ciljem da se što prije vrati u Sarajevo. Tamo ga je čekala sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Bosne i Hercegovine.

Međutim, nikada nije sletio na sarajevski aerodrom. Skoro pola vijeka kasnije, olupina aviona na planini Inač i dalje simbolizuje jednu od najvećih tragedija i neriješenih misterija bivše Jugoslavije.

Avion udario u vrh planine
U 10 sati i 54 minuta, kontrola leta je izgubila svaki kontakt sa letjelicom. Pored Džemala i njegove supruge Razije, bili su tu i visoki vladini zvaničnici i članovi posade: dr Smajo Hrle, podsekretar u Bijedićevom kabinetu, lični pratilac Zija Alikalfić, domaćica Anđelka Muzička, piloti Stevan Leka i Murat Hanić, i aviomehaničar Ilija Jevđenović. Ukupno osam ljudi. Avion je letio ka Sarajevu, ali umjesto da započne proceduru slijetanja, skrenuo je sa planirane rute i udario u vrh planine Inač u gustoj magli, nedaleko od sela Bjelovići kod Kreševa.

Almasa Bejtić, mještanka, prva je čula zaglušujući udarac. Ubrzo je pokrenuta masovna potraga. Zbog nepristupačnog terena prekrivenog snijegom i izuzetno loših vremenskih uslova, spasilačke ekipe su jedva uspjele da se probiju do mjesta nesreće. Scena je bila strašna. Olupina je bila razbacana po planinskoj padini.

Tijela žrtava su izvučena tek sljedećeg dana, 19. januara, helikopterom. Džemal i Razija Bijedić su sahranjeni dva dana kasnije u Sarajevu, uz najviše državne i vojne počasti, a vijenac je položio lično Josip Broz Tito, vidljivo potresen gubitkom jednog od svojih najbližih i najpovjerljivijih saradnika.

Ljudski faktor zvaničan uzrok
Državna komisija, formirana odmah nakon nesreće, sprovela je istragu i kao zvanični uzrok navela „ljudski faktor“. U izvještaju je navedeno da je avion letio brzinom većom od propisane za tu fazu leta i da je posada prekasno i prenisko izvela zaokret pri slijetanju. Avion je udario u planinski greben na visini od 1.366 metara, što je bilo skoro trista metara ispod minimalne bezbjedne visine za taj sektor. Komisija je takođe kritikovala službu koja je okupila posadu, navodeći da je kopilot Murat Hanić ocijenjen kao pilot „ispod prosjeka“.

Iako je zvanična verzija bila jasna, u javnosti su se odmah pojavile sumnje. Džemal Bijedić nije bio samo premijer. U osjetljivom periodu starenja Josipa Broza Tita, smatran je jednim od najozbiljnijih kandidata za njegovog nasljednika. Bio je umjeren, izuzetno popularan u svim republikama, nije pripadao ni velikosrpskoj ni velikohrvatskoj struji i imao je Titovo neograničeno povjerenje.

Moćni neprijatelji
Takav položaj, mnogi su vjerovali, stvorio mu je moćne neprijatelje u određenim vojnim i političkim krugovima kojima se nije dopadao scenario u kojem bi Bošnjak-musliman preuzeo vođstvo države. Sumnje su dodatno podgrijane činjenicom da porodici Bijedić nikada nije omogućen potpun pristup istražnoj dokumentaciji, koja se i danas čuva u arhivi u Beogradu.

Godinama kasnije pojavila su se svjedočanstva koja su bacila novo svjetlo na tragediju. Pukovnik JNA Lazo Vukosavljević, koji je bio među prvima na mjestu nesreće, tvrdio je da su instrumenti, poput visinomjera i brzinomjera, pokazivali nelogične i netačne vrijednosti. Jedna od najrasprostranjenijih teorija zavjere je da je visinomjer na aerodromu Batajnica namjerno podešen da pokazuje veću visinu od stvarne, čime je posada dovedena u smrtonosnu zabludu.

Svjedočenje rođaka
Smrt Džemala Bijedića nije bila samo lična tragedija, već i ogroman politički gubitak. Zajedno sa Brankom Mikulićem i Hamdijom Pozdercem, pripadao je „zlatnoj generaciji“ bosanskih političara koji su uspjeli da promijene status republike unutar jugoslovenske federacije.

Insistirao je da BiH mora biti ravnopravna republika sa punim subjektivitetom, a ne, kako se često vjerovalo, „novčić za džeparenje“ između Beograda i Zagreba. Odigrao je ključnu ulogu u ustavno-pravnom priznavanju Muslimana kao nacije na listi 1971. godine, što je stabilizovalo multietničku ravnotežu u republici. Njegovi napori doveli su do pokretanja ogromnih infrastrukturnih i industrijskih projekata, kao što su Mostarski aluminijumski kombinat i modernizacija željezničke pruge Sarajevo-Ploče, što je počelo da transformiše Bosnu i Hercegovinu iz nerazvijenog regiona u moderni industrijski centar.

Kao premijer Jugoslavije od 1971. godine, bio je jedini kome je Tito povjerio dva uzastopna mandata, što je bila jasna potvrda njegovih sposobnosti. Sa rijetkom diplomatskom vještinom, pregovarao je sa američkim predsjednicima i sovjetskim liderima, obezbjeđujući ključne ekonomske ugovore za Jugoslaviju i održavajući njen nesvrstani stav.

Related Topics:

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Kuvaćemo se kao da je sredina jula

Pod uticajem polja visokog pritiska, dolazi do priliva sve toplijeg vazduha, porijeklom sa sjevera Afrike.
Topli vazduh pristiže od jugozapada ka našem regionu.
Biće pretežno sunčano i svakim danom sve toplije, upozoravaju iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda. Očekivana maksimalna temperatura od subote i tokom većeg dijela naredne sedmice, maksimumi od 31 do 37, u višim predjelima od 25 stepeni. Toplotni talas biće sve izraženiji narednih dana u Republici Srpskoj, objavljeno je na Fejsbuk stranici Vrijeme u Republici Srpskoj.

„Priroda, bazeni, rijeke ili debeli hlad – svako će tražiti način da se rashladi“, navodi se u objavi. U subotu se nastavlja pretežno sunčano i još toplije vrijeme. Tokom dana slab razvoj oblačnosti, uglavnom u planinskim krajevima.

Jutarnje temperature od 11 do 18 stepeni, a dnevne od 25 u višim krajevima do 35 stepeni u nižim predjelima.

Nastavi čitati

Društvo

TREĆI ŠAMAR MINISTARSTVU: Sud ponovo srušio dozvolu za rudnik kod Prijedora, mještani traže odgovornost

Ekološka dozvola za eksploataciju rude uglja na ležištu “Bistrica” kod Prijedora, koja je izdata firmi “DRVO-EXPORT” d.o.o. Teslić, po treći put je poništena presudom nadležnog suda. Odluka je donesena nakon tužbe koju je podnio Centar za životnu sredinu.

Sporna dozvola je prethodno dva puta poništavana zbog bitnih nedostataka, poput neispravnog utvrđivanja “nultog stanja” životne sredine, te izostanka planova za sanaciju i rekultivaciju zemljišta. U trećem postupku, ministarstvo nije otklonilo neizvjesnost u vezi sa nezakonitim proširenjem granica eksploatacije, već je prihvatilo jednostranu izjavu investitora bez samostalne provjere činjenica.

“Ovaj slučaj odražava potpuno odsustvo autonomije upravno-pravne zaštite i integralnog odlučivanja. Koncesija je dodijeljena bez učešća javnosti i realizovana bez pravosnažne ekološke dozvole, bez ikakve prekršajne ili krivične odgovornosti”, izjavio je Redžib Skomorac, viši pravni savjetnik Centra za životnu sredinu.

Advokat Dragana Stanković, koja zastupa mještane, ističe da nadležno ministarstvo uporno ignoriše sudske presude, čime se mještanima Bistrice sistemski krše prava na pravično suđenje i izvršenje sudskih odluka.

Zoran Ninić, mještanin Bistrice, navodi da ovaj slučaj potvrđuje apsurdnost pravnog sistema u kojem je rudnik otvoren i eksploatisan bez adekvatnih dozvola, ostavljajući za sobom trajnu štetu.

Iako je rudnik trenutno neaktivan, Centar za životnu sredinu naglašava da to ne oslobađa investitora obaveze rekultivacije i remedijacije zemljišta, što je predviđeno ugovorom o koncesiji koji važi do 2028. godine.

U međuvremenu, mještani Bistrice i dalje čekaju početak sudskog postupka protiv Republike Srpske, Grada Prijedora i investitora, pokrenutog još u decembru 2023. godine radi utvrđivanja povrede ljudskih prava i naknade štete. Poništene ekološke dozvole poslužiće kao ključni dokazni materijal u tom sporu.

Nastavi čitati

Društvo

SVI PLAĆAJU KARTICAMA, A ONI ISPAŠTAJU! Evo zašto su konobari u Srpskoj u ozbiljnom problemu!

Prislonite karticu ili telefon i platite uslugu, bez “kopanja” po novčaniku i brige imate li keša ili ne. Ovakav način plaćanja odavno je zaživio i u ugostiteljskim objektima u Republici Srpskoj, ali ono što je gostu praktičnije, brže i jednostavnije, za konobara može da znači manje para u džepu.

Uobičajeno ostavljanje napojnice nakon kafe, ručka ili večere, kao neka vrsta “moralne obaveze”, i dalje postoji, kažu za BL portal neki od banjalučkih konobara, ali je caka u tome što kod kartičnog plaćanja, strogo zakonski gledano, nemate opciju da ostavite i bakšiš, a način na koji to u praksi može da se uradi prilično je komplikovan.

Prema riječima Gorana Kurtinovića, člana Upravnog odbora Udruženja poslodavaca ugostiteljstva i turizma Republike Srpske „Horeca“, u pojedinim lokalima još uvijek se toleriše način rada u kojem se plaćanje karticom evidentira kao gotovinsko. Na taj način, kako objašnjava, slip od kartičnog plaćanja u kojem ćete uz račun ostaviti i napojnicu, tretira se kao gotovina, pa se sav promet „sabira“ kao keš. „Kada se radi na taj način, prilikom presjeka stanja ne vidi se posebno kartično plaćanje, već se sve vodi kao gotovina, a ti slipovi praktično služe kao novac. Poreska uprava za sada ne pravi veće probleme oko toga. Zakonski to nije u potpunosti ispravno, jer bi kartično plaćanje trebalo da se evidentira kao kartica, ali se u praksi još uvijek toleriše i ne sankcioniše kao ozbiljniji prekršaj“, kaže Kurtinović za BL portal.

Zbog tog “tolerisanja” i očigledno ne baš jasnih i u praksi primjenjivih pravila o bakšišu sa kartice, pojedini ugostitelji tvrde da takav sistem uopšte ne postoji i da zbog toga ostaju bez napojnice, a samim tim i dijela zarade.

“Dešava se da se maksimalno potrudimo oko gosta, da bude zadovoljan uslugom, a na kraju plati karticom i kaže da nema keša za bakšiš. Vidi se da mu je neprijatno, a neprijatno je i nama”, kaže jedan banjalučki konobar koji ne želi da se predstavi. Problem posebno dolazi do izražaja tokom ljetne sezone, kada u grad stiže veći broj turista. Stranci su navikli da napojnicu ostavljaju direktno preko POS terminala, pa ih često iznenadi kada saznaju da takva mogućnost u ugostiteljskim objektima u Republici Srpskoj uglavnom ne postoji, objašnjavaju konobari.

Da problem nije u ugostiteljima, tvrdi i vlasnik jednog od najposjećenijih banjalučkih lokala.

“To je sve na Poreskoj upravi i zakonskim rješenjima. Trenutno je situacija da novac koji primimo preko kartice mora da se poklopi sa prodatim artiklima. Ako se ostavi više novca nego što iznosi račun, poreska kontrola to može posmatrati kao nepravilnost i imaju pravo da nas zatvore”, kaže on za BL portal, takođe insistirajući da ostane anoniman.

Prema njegovim riječima, rješenje postoji i već odavno se primjenjuje u brojnim evropskim zemljama. “To nije izmišljanje tople vode. Sistem već postoji širom Evrope. Gost na terminalu odabere želi li ostaviti napojnicu, ona se evidentira posebno i na nju se obračunavaju propisane obaveze. Potrebno je samo preuzeti model koji već funkcioniše”, objašnjava sagovornik BL portala.

U zemljama zapadne Evrope, ali i u nama najbližoj, Hrvatskoj, sve češća je praksa da POS terminal nakon unosa računa ponudi gostu opciju za ostavljanje napojnice, bilo u određenom procentu ili unosom željenog iznosa.

Struka kaže da takav sistem omogućava transparentno evidentiranje napojnica, jednostavniju kontrolu i sigurnost za poslodavce, ali i dodatnu zaradu za radnike koji pružaju uslugu.

Šta nedostaje u našem fiskalnom sistemu i šta bi se moglo ili trebalo promijeniti kako bi problem s bakšišom bio riješen, BL portal je pitao u Poreskoj upravi RS, odakle su nas uputili na nadležne resore – Ministarstvo finansija i Ministarstvo trgovine i turizma Republike Srpske, čije odgovore još čekamo.
BL-PORTAL

Nastavi čitati

Aktuelno