Connect with us

Svijet

NJEMAČKA NEKAD I SAD! Strah kao državna strategija

Njemačka se ponovo nalazi na istorijskoj raskrsnici. U trenutku kada Berlin najavljuje vojnu modernizaciju vrijednu čak 377 milijardi evra do 2035. godine, sve češće se postavlja pitanje da li je riječ o racionalnom odgovoru na savremene bezbjednosne izazove ili o obnovi starog psihološkog mehanizma koji već više od jednog vijeka pokreće nacionalnu mobilizaciju. Strah je ponovo postao centralna riječ u političkom i medijskom rječniku Njemačke, kao što je to već bio slučaj u nekim od najturbulentnijih perioda njene istorije.

MITSKE PRIJETNjE

Da bi se razumjela današnja “logika” njemačke politike, neophodno je vratiti se u period između dva svjetska rata, u doba kada je Velika depresija pogodila zemlju kao ekonomski zemljotres.

Od 1929. do 1932. bruto domaći proizvod pao je za čak 40 odsto, a više od šest miliona ljudi ostalo je bez posla. U takvom ambijentu siromaštva i neizvjesnosti pojavila se ideja da je nacija ugrožena iznutra, da su komunisti i socijalisti prijetnja njemačkom poretku, kulturi i identitetu. Taj strah je ubrzo postao političko oružje.

MITSKE PRIJETNjE
CEMENTIRANjE STRAHA
PSIHOLOŠKI DEŽA VI
PARALELE I PSIHOLOGIJA
EKONOMIJA STRAHA
BUDžET BEZ KOČNICE
GEOPOLITIČKE AMBICIJE
EKSPLOZIVNA KOMBINACIJA
NA RASKRSNICI
OBAVEZNI VOJNI ROK
ZVECKANjE ORUŽJEM
Hitlerov pokret vješto je iskoristio emociju straha kao sredstvo političke kontrole. U javnom prostoru stvarana je slika u kojoj je svaki radnički štrajk, svaki zahtjev za socijalnom pravdom, predstavljan kao korak ka boljševičkoj revoluciji.

Radio, novine i plakati prikazivali su komuniste kao unutrašnje neprijatelje koji razaraju državu iznutra. U školama su djeca učena da prepoznaju simbole neprijatelja, dok su filmovi i pozorište postajali dio novog propagandnog aparata.

CEMENTIRANjE STRAHA

U tom ambijentu strah je postao cement nacionalnog jedinstva, ali i sredstvo postepenog demontiranja demokratije. Kada je 1935. godine uvedena opšta vojna obaveza, a Hitler najavio da će Njemačka imati 36 divizija, država je već duboko zagazila u proces remilitarizacije.

Vojni budžet je u roku od nekoliko godina skočio sa dva na više od dvadeset odsto bruto domaćeg proizvoda, a ogromna sredstva usmjerena su u izgradnju naoružanja, puteva, fabrika i novih institucija vojne kontrole.

Istovremeno, finansijski sistem bio je potpuno podređen militarizaciji. Uvedene su čuvene MEFO mjenice – instrument državnog finansiranja kojim je režim skrivao stvarni obim troškova.

Taj sistem bio je de fakto štampanje novca. Do 1939. godine njemački budžetski deficit dostigao je 39 milijardi rajhsmaraka, što je bilo 67 odsto ukupnog BDP-a. Prilagođeno današnjim vrijednostima, to predstavlja oko 138 milijardi evra za sedam godina.

PSIHOLOŠKI DEŽA VI

Kada se posmatraju istorijske paralele postaje očigledno da se u Njemačkoj često aktivira isti psihološki mehanizam: osjećaj ugroženosti i potreba za zaštitom pretvaraju se u opravdanje za povećanje državne moći i centralizovanu kontrolu.

Tridesetih godina to je bio strah od komunizma. Danas, devedeset godina kasnije, isti mehanizam ponovo oživljava, ali pod drugim imenom. Rusija je postala simbol prijetnje, a strah od Moskve novi temelj evropske bezbjednosne doktrine.

Njemački mediji svakodnevno analiziraju potencijalne scenarije “ruske ofanzive”, dok političari govore o “novoj eri” u kojoj Evropa mora naučiti da brani sebe. U javnosti se širi osjećaj nesigurnosti, a paralelno se gradi narativ o nužnosti naoružavanja. Kao što je nekada crvena opasnost opravdavala remilitarizaciju, danas istu funkciju ima ruska prijetnja.

PARALELE I PSIHOLOGIJA

Sve više elemenata u njemačkom društvu podsjeća na vrijeme iz tridesetih godina prošlog vijeka. Ministarstva pozivaju građane da skladište vodu, hranu i lijekove “za slučaj krize”. U školama testiraju programe koji objedinjuju fizičko vaspitanje, civilnu zaštitu i osnovne principe kiber-bezbjednosti.

U Bavarskoj, u pilot-projektu koji obuhvata pet hiljada mladih, učenici uče orijentaciju na terenu, prvu pomoć i digitalnu odbranu. Zvanično, sve je to dio strategije “jačanja otpornosti društva”.

Međutim, psihologija koja stoji iza ovih mjera gotovo je identična onoj iz tridesetih. Kao što su nekada djeca u školama učena da budu “pripremljeni vojnici nacije” danas se od mladih očekuje da budu “spremni građani u kriznim situacijama”. Strah se predstavlja kao racionalna opreznost, ali duboko u svijesti naroda stvara se osjećaj stalne prijetnje.

EKONOMIJA STRAHA

Militarizacija je nekada bila i način da bude smanjena nezaposlenost i pokrenuta industrija, a istu funkciju navodno ima i danas. Investicije u oružje i odbrambenu tehnologiju postale su ključni element nove industrijske politike Njemačke.

Prema podacima koje je objavio list “Zidojče cajtung” više od tri stotine kompanija uključeno je u programe modernizacije Bundesvera. Berlin sve otvorenije govori o stvaranju “odbrambene ekonomije”, što je formulacija koja neizbježno podsjeća na jezik iz tridesetih godina.

Do 2035. godine Njemačka planira da u vojni sektor uloži čak 377 milijardi evra, što je u nominalnim iznosima skoro tri puta više nego što je u periodu između 1933. i 1939. izdvojeno za naoružavanje, čak i kada se uračuna inflacija. Riječ je o više od tri stotine projekata koji obuhvataju razvoj novih tenkova, borbenih dronova, fregata i satelitskih sistema. Cilj je jasan – Njemačka želi da postane najmoćnija konvencionalna sila na evropskom kontinentu.

BUDžET BEZ KOČNICE

Ključna prekretnica dogodila se 2023. godine, kada je njemački parlament usvojio ustavni amandman kojim su vojni troškovi izuzeti iz fiskalnih ograničenja. Na taj način stvoren je sistem u kojem vojni budžet više nije podložan parlamentarnoj kontroli, što je, po ocjeni mnogih analitičara, najveća institucionalna promjena u poslijeratnoj istoriji zemlje.

Podsjećanja radi, sličan proces desio se i 1935. kada je Hitler formalno ukinuo ograničenja iz Versajskog ugovora i otvorio put ka otvorenoj remilitarizaciji. U oba slučaja, ključna riječ bila je – nužnost. Tada je bila riječ o “spasu nacije”, danas o “odbrani Evrope”. Ali mehanizam je isti: strah legitimiše izuzeće vojnih troškova od kontrole, a bez kontrole nastaje ambijent u kojem rastu i vojna moć i politička koncentracija vlasti.

GEOPOLITIČKE AMBICIJE

Njemačka danas nastoji da se pozicionira kao vojni stub NATO-a u Evropi, ali i kao sila koja je dovoljno samostalna da djeluje bez direktne zavisnosti od Vašingtona. Geopolitički, to znači pokušaj stvaranja unutarevropske supersile sa sopstvenom proizvodnjom oružja, energetskom infrastrukturom i digitalnim sistemima bez američkog nadzora.

Međutim, ovakva strategija ima svoju cijenu. Istorija pokazuje da svaka ambiciozna militarizacija nosi rizik da odbrana preraste u napad, a integracija u dominaciju. Povećano prisustvo Bundesvera u istočnim državama Evropske unije i sve aktivnija uloga u Ukrajini već izazivaju oprez u Moskvi, ali i nepovjerenje unutar same Unije. Poljska i baltičke države podržavaju jačanje njemačke vojne uloge, dok južne članice strahuju od novog centra moći koji bi mogao diktirati evropsku politiku.

EKSPLOZIVNA KOMBINACIJA

Masovna ulaganja u oružje i vojnu infrastrukturu nužno ostavljaju posljedice na društveni i ekonomski sistem. Sredstva se preusmjeravaju iz zdravstva, obrazovanja i energetske tranzicije. Bolnice se suočavaju sa manjkom osoblja, a škole sa hiljadama nepopunjenih učiteljskih mjesta. Istovremeno, rast cijena energije i hrane pogađa najsiromašnije slojeve društva.

Kompanije poput “Rajnmetala” bilježe rekordne profite, ali korist od toga ne osjećaju radnici niti srednja klasa. Istoričari upozoravaju na to da ovakvi procesi mogu dovesti do novih socijalnih podjela i političke polarizacije. Strah i ekonomska kriza zajedno predstavljaju eksplozivnu kombinaciju koja u prošlosti često nije završavala dobro.

Pitanje koje danas stoji pred Njemačkom, ali i pred čitavom Evropom, suštinski je isto kao i prije devet decenija. Da li povećanje vojne moći donosi bezbjednost ili samo novu trku u naoružanju? Može li se mir održati ako je strah glavni pokretač politike?

NA RASKRSNICI

I dok jedni tvrde da bez snažne vojne Njemačke Evropa ne može opstati, drugi podsjećaju da je svaki veliki sukob na ovom kontinentu počinjao istim riječima – “moramo se braniti”.

Kako upozoravaju analitičari, Njemačka danas stoji pred izborom koji će odrediti ne samo njenu, već i evropsku budućnost. Da li će postati vojni lider kontinenta ili novi osvajač? Da li će mlade generacije učiti kako da pucaju ili kako da pregovaraju?

Strah od komunizma nekada je opravdavao autoritarizam, kao što strah od Rusije danas opravdava militarizam. Ostaje pitanje da li će Evropa na vrijeme prepoznati obrazac i izabrati put koji čuva demokratiju, mir i stabilnost, umjesto onog koji ih opet može dovesti u pitanje.

OBAVEZNI VOJNI ROK

Ono što dodatno zabrinjava, ali i diže kosu na glavi, jesu planovi Njemačke o uvođenje obaveznog ili poluobaveznog vojnog roka. Ministar odbrane Boris Pistorijus predstavio je koncept “Novi vojni rok” koji preferira dobrovoljni osnovni servis uz sistem za procjenu spremnosti mladih.

Kritičari upozoravaju da je ideja o ponovnom uvođenju vojnog roka korak unazad za društvo koje je poslije 1945. godine temeljilo svoj identitet na pacifizmu i demokratskoj kontroli vojske. Podsjećaju da je Njemačka jedna od rijetkih evropskih zemalja koja je nakon hladnog rata svjesno ukinula obaveznu službu, upravo da bi spriječila militarizaciju javnog života.

Istoričari podsjećaju da svaka promjena vojne doktrine u Njemačkoj mora biti posmatrana kroz prizmu prošlosti – u zemlji koja je dva puta u 20. vijeku bila pokretač velikih sukoba, vraćanje obavezne službe nije samo administrativno pitanje, već i pitanje kolektivne svijesti.

Najčešće ponavljana poruka kritičara glasi da se bezbjednost ne može graditi puškom u ruci, već stabilnim institucijama, diplomatijom i obrazovanjem mladih. A Njemačko to, trenutno, nema u planu.

ZVECKANjE ORUŽJEM

Dokumenta o novim namjerama Berlina, koje je nedavno objavio list “Zidojče cajtung” detaljno opisuju plan za nove projekte naoružanja i opreme u kopnenim, vazdušnim, pomorskim, svemirskim i sajber snagama Bundesvera. Paket od 377 miliona evra pokriva i troškove za satelite, dronove i pomorske programe. Oko 14 milijardi evra je namijenjeno za svemirske projekte, uključujući mrežu u niskoj orbiti za vojne komunikacije, dok bi ostala sredstva bila usmjerena na nove sisteme za izviđanje i patroliranje. Takođe uključuje oružje proizvedeno u SAD, kao što su borbeni avioni F-35 i krstareće rakete “tomahavk”.

Related Topics:

Svijet

PUCNJAVA U PREDGRAĐU DENVERA: Jedan policajac mrtav, trojica povrijeđena u razmjeni vatre

Jedan policajac je poginuo, a trojica su ranjena u razmjeni vatre sa muškarcem u predgrađu Denvera, u američkoj saveznoj državi Kolorado, nakon čega je osumnjičeni ubijen, saopštili su nadležni organi.

Policija je intervenisala nakon prijave o sumnjivoj osobi koja je pokušala da uđe u autobus, a koja je možda bila umiješana u saobraćajnu nesreću i bjekstvo nakon nesreće ranije tokom dana, preneo je AP.

Kada su policajci stigli do autobusa oko 18.30 časova, muškarac je otvorio vatru

Za sada nije poznato da li se pucnjava dogodila u autobusu ili u njegovoj blizini.

Trojica ranjenih policajaca nalaze se na bolničkom liječenju, dok je povrijeđena još jedna osoba čije stanje i okolnosti povređivanja nisu poznati.

Imena poginulog policajca, ranjenih i osumnjičenog nisu objavljena.

Nastavi čitati

Svijet

NOVI TALAS POSKUPLJENJA U EVROZONI: Ove cijene skočile više od 30 odsto za godinu dana

Energetski troškovi ponovo snažno pritiskaju evropsku industriju, a proizvođačke cijene u evrozoni za godinu dana porasle su čak 11,1 odsto. Eurostat ukazuje na ubrzanje rasta cijena, dok Bugarska, Irska i Litvanija bilježe najveća godišnja povećanja među članicama EU.

Industrijske proizvođačke cijene u evrozoni porasle su u septembru 2026. godine za 2,5 odsto u odnosu na prethodni mjesec, dok je na nivou Evropske unije zabilježen rast od 2,6 odsto. Na godišnjem nivou poskupljenje je bilo znatno izraženije – 11,1 odsto u evrozoni i 10,9 odsto u cijeloj EU, pokazuju preliminarni podaci Eurostata objavljeni 5. novembra.

Septembarski rast predstavlja ubrzanje u odnosu na avgust, kada su proizvođačke cijene na mjesečnom nivou povećane za dva odsto u evrozoni i 1,9 odsto u Evropskoj uniji.

Najveći uticaj na rast cijena imala je energija. Proizvođačke cijene energenata u septembru su povećane za 7,8 odsto u evrozoni, odnosno 7,7 odsto u EU.

U ostalim industrijskim kategorijama promjene su bile znatno skromnije. Cijene intermedijarnih proizvoda porasle su za 0,2 odsto u oba područja, dok je kod kapitalnih dobara zabilježen rast od 0,1 odsto. Trajna potrošačka dobra poskupjela su za 0,3 odsto u evrozoni i 0,2 odsto u EU, dok je kod netrajnih potrošačkih proizvoda rast iznosio 0,2 odsto.

Koliko je energija uticala na ukupno povećanje proizvođačkih cijena pokazuje i podatak da je, kada se ona isključi iz obračuna, mjesečni rast iznosio svega 0,1 odsto u evrozoni i 0,2 odsto u Evropskoj uniji.

Bugarska i Litvanija prednjače po rastu cijena
Posmatrano po državama članicama, najveće mjesečno povećanje industrijskih proizvođačkih cijena registrovano je u Bugarskoj, gdje je iznosilo 4,6 odsto. Slijede Litvanija sa rastom od 4,2 odsto, kao i Grčka i Španija, u kojima su cijene povećane za po 3,9 odsto.

Za razliku od ovih zemalja, u Luksemburgu i na Malti proizvođačke cijene ostale su na nepromijenjenom nivou.

Energenti su bili glavni pokretač poskupljenja i kada se posmatra period od godinu dana. U poređenju sa septembrom 2025. godine, njihove proizvođačke cijene porasle su za čak 30,8 odsto u evrozoni i 30 odsto u EU.

Značajnije povećanje zabilježeno je i kod intermedijarnih proizvoda, čije su cijene na godišnjem nivou porasle za 7,1 odsto u evrozoni i 6,8 odsto u EU.

Kapitalna dobra poskupjela su za 2,7 odsto u evrozoni i 2,6 odsto u Uniji, dok je rast cijena trajnih potrošačkih dobara iznosio 3,4, odnosno 3,2 odsto.

Jedina kategorija u kojoj je zabilježen pad na godišnjem nivou bila su netrajna potrošačka dobra, čije su cijene smanjene za 0,6 odsto i u evrozoni i u EU.

Kada se izuzmu energenti, godišnji rast industrijskih proizvođačkih cijena iznosio je 3,5 odsto u oba područja.

U Bugarskoj godišnji rast gotovo 23 odsto
Podaci Eurostata pokazuju da je Bugarska zabilježila i najveći godišnji rast proizvođačkih cijena među članicama Evropske unije, od čak 22,9 odsto.

Na drugom mjestu našla se Irska sa povećanjem od 19,9 odsto, dok je u Litvaniji rast dostigao 19 odsto.

Luksemburg je bio jedina članica EU u kojoj su proizvođačke cijene na godišnjem nivou pale. Smanjenje je iznosilo 8,1 odsto.

Nastavi čitati

Svijet

TRAMP UKIDA VOJNU POMOĆ IZRAELU: Hitno se oglasio predsjednik Izraela

Predsjednik Izraela Isak Hercog reagovao je na Trampovu odluku o ukidanju vojne pomoći Izraelu, koja iznosi 3,8 milijardi dolara godišnje.

Izraelski predsjednik Isak Hercog izjavio je da je bilo “kao grom iz vedra neba” kada je predsjednik Donald Tramp u utorak, na dan međuizbora, najavio da će ukinuti američku pomoć Izraelu.

Hercog je pokrenuo to pitanje tokom sastanka sa strankom Jašar, koju predvodi Gadi Ajzenkot, glavni rival premijera Benjamina Netanjahua, piše CNN.

“Pitanje američke pomoći me veoma brine, a palo mi je i kao grom iz vedra neba. Imamo memorandum o razumijevanju sa SAD koji bi trebalo da traje do 2028. godine i to je jedan od glavnih ciljeva, pa se stoga mora formirati vlada, a ne ići na ponovljene izbore”, rekao je on.

Tramp je rekao da će pomoć Izraelu biti okončana ove godine, dve godine pre zvaničnog isteka memoranduma o razumijevanju (MoU), koji Izraelu obezbjeđuje 3,8 milijardi dolara godišnje za kupovinu američkog naoružanja.

Međutim, izneo je malo detalja u toj najavi, datoj tokom telefonskog intervjua za Foks njuz na dan izbora. Netanjahu nije dao nikakav javni komentar povodom ove najave.

“To je loš argument, jer kada kažete: ’Zašto svima ne damo 4 milijarde dolara?’ Izrael je naš broj jedan; dajemo im više nego bilo kome drugom, a njima to više nije potrebno”, rekao je Tramp za Foks.

Američki ambasador u Izraelu Majk Hakabi rekao je da traži pojašnjenje o tome šta će se dogoditi. U intervjuu za izraelski Kanal 12, on je branio vojnu pomoć, koja postaje sve nepopularnija i u Demokratskoj i u Republikanskoj stranci.

“Amerikanci moraju da znaju vrednost tog partnerstva”, rekao je on. “Ne radi se o tome šta Amerikanci ulažu u to. Radi se o tome šta iz toga dobijaju. Možda nismo dovoljno dobro pomogli američkoj javnosti da prepozna i bude zahvalna na partnerstvu sa Izraelom, koje svakodnevno donosi korist njihovim životima.“

Hakabi se takođe nije složio sa potpredsjednikom Džej Dijem Vensom, koji je na platformi Iks naveo da je odnos sa Izraelom doprineo gubicima republikanaca na međuizborima.

Kao nepokolebljivi pristalica Izraela, Hakabi je rekao: “Ne mislim da je podrška Izraelu toksična u konzervativnom krilu i Republikanskoj stranci.”

Zadatak za Hercoga
Dok se nosi sa Trampovom najavom da SAD obustavljaju 4 milijarde dolara pomoći Izraelu, Hercog se suočava sa ključnim zadatkom nakon izbora u sopstvenoj zemlji.

Ajzenkot je obezbedio većinsku podršku novog saziva izraelskog Kneseta nakon završetka predsednikovih sastanaka sa izabranim partijama, koji su usledili posle izbora u Izraelu krajem prošlog meseca. Hercog je održao dvodnevne konsultacije sa predstavnicima svih stranaka koje su ušle u novi Kneset.

Netanjahu je obezbedio podršku od samo 46 mesta nakon što je jedan od njegovih ultraortodoksnih saveznika odbio da ga podrži, ostavljajući ga daleko ispod potrebne većine od 61 mesta. Ajzenkot je obezbedio podršku poslanika koji drže 67 mesta, ali 19 od njih pripada strankama koje predvode Arapi, što komplikuje njegov put ka smeni izraelskog lidera sa najdužim stažom.

Hercog sada mora da odluči kome će poveriti mandat za sastav sledeće vlade, a odluku će, kako je najavio, doneti u nedelju. „Rezultati konsultacija možda deluju jasno, ali ovlašćenje koje mi zakon daje jeste da utvrdim ko ima sposobnost da formira vladu, a to nije sasvim jasno“, rekao je nakon sastanaka sa svim partijama. U saopštenju u četvrtak uveče, Ajzenkotova stranka je stavila do znanja da očekuje dobijanje mandata za formiranje vlade.

“Odluka naroda i jasna parlamentarna većina ne ostavljaju mesta sumnji: građani Izraela su izabrali promene i izrazili apsolutno nepoverenje odlazećem premijeru Netanjahuu i njegovoj vladi”, saopštila je partija Jašar. Netanjahu, dodaje se u saopštenju, “nema mandat, nema većinu i nema poverenje naroda.”

Ko god bude izabran imaće 28 dana da sa ostalim strankama pregovara o ministarskim funkcijama, budžetu i politikama. Moguće je produženje od 14 dana. Ako ne uspe, mandat prelazi na drugog kandidata na još četiri nedelje. Ako ni on ne uspe, Kneset dobija kratak rok da predloži drugog kandidata. Ako ni to ne uspe, zemlja automatski ponovo ide na izbore.

Dok Izrael ne dobije novu vladu, Netanjahu ostaje na funkciji tehničkog premijera.

Netanjahu, koji je izgubio parlamentarnu većinu, i dalje osporava izborne rezultate i tvrdi da su glasanje “pokrale” partije predvođene Arapima putem podmićivanja, stranog finansiranja i prevare. Opozicija navodi da on pokušava da odloži polaganje zakletve Kneseta u utorak i osujeti planove za smenu predsednika Kneseta poslanikom iz redova opozicije.

Nastavi čitati

Aktuelno