Poljski ministar spoljnih poslova Radoslav Sikorski upozorio je da Evropa mora da bude pripremljena na mogućnost da Rusija izvede udare duboko u kontinent, ocjenjujući kao neodgovorno odustajanje od inicijative za takozvani zid od dronova duž istočnog krila NATO-a.

Sikorski je, gradeći svoj argument pokazujući u Londonu oboreni dron tipa Shahed-136 koji se koristio u Ukrajini, pozvao i na očuvanje snažne vojne i političke podrške Kijevu, izražavajući nadu da će Sjedinjene Države isporučiti dugodometne rakete “tomahavk” koje bi omogućile udare na ruske infrastrukturne ciljeve.

Inicijativa – iz lokalne u kontinentalnu
Ideja o “zidu od dronova”, koju je Evropska komisija početkom septembra inicirala kao mjeru zaštite istočne granice EU nakon incidenta sa ulaskom dronova u poljski vazdušni prostor, sada se razmatra u širem formatu.

Komisija je predložila moguće proširenja projekta kako bi pokrio veći dio teritorije Evropske unije u okviru takozvane European Drone Defence Initiative. Taj prijedlog biće uključen u predstojeću “mapu puta” za odbranu koju priprema Komisija.

Frontlajn države i zvaničnici iz baltičkih i sjevernih zemalja ranije su iskazali podršku ideji o formiranju višeslojnog sistema detekcije i neutralizacije bespilotnih letjelica duž istočnog pojasa, ali su neke članice upozorile da je koncept još “sirov” i da zahtijeva koordinaciju, tehničku jasnoću i znatna sredstva.

Rokovi i realizacija
Premijerka Letonije Evika Silinja ocijenila je ideju kao još vrlo “sirovu”, ali je istakla da projekat ima prioritetnu važnost i da bi, prema procjenama nekih zvaničnika, mogao da bude realizovan u roku od oko godinu do godinu i po ako se obezbijede politička volja i finansijska podrška.

Stručnjaci i političari upozoravaju da će izgradnja takve platforme – koja podrazumijeva mrežu senzora, sistema za praćenje i automatizovanih kontramjera, uključujući i mogućnosti za presretanje – biti kompleksna i skupa, te da zahtijeva i integraciju sa NATO mehanizmima i nacionalnim odbrambenim kapacitetima. Uporedo, već je započeta trka među kompanijama iz odbrambenog sektora za pozicioniranje u okviru budućih nabavki.

Posljedice po odbranu i politiku
Primjedbe Sikorskog otkrivaju dvije ključne teze u aktuelnoj evropskoj raspravi o bezbjednosti: prvo, da se percepcija prijetnje pomjera sa lokalnih incidenata ka potencijalno većem riziku po unutrašnji dio kontinenta; i drugo, da bez jasne i dosljedne podrške Zapada Ukrajini – uključujući dugoročne zalihe i sposobnost da nanosi ofanzivne udare na daleke ciljeve – neće biti dovoljno odvraćanja koje bi uticalo na računicu Moskve.

Dok rasprava o “zidu od dronova” dobija nove impulse i pretvara se iz regionalne u šire evropsko pitanje, ostalo je još mnogo tehničkih, pravnih i političkih otvorenih pitanja – od budžetskih izvora i podjele odgovornosti do odnosa između EU i NATO-a. Stavovi poput Sikorskog jasno stavljaju akcenat na to da će, po njima, bezbjednosna politika Evrope u narednim godinama morati da bude strateški orijentisana i spremna na dugotrajnu podršku Ukrajini.

Šta je u srži projekta “zida od dronova”
U srži projekta “zida od dronova” nalazi se višeslojni sistem odbrane od dronova pod nazivom “Eirshield”, platforma protiv dronova razvijena kroz zajedničko partnerstvo između “DefSecIntela” i letonske kompanije “Origin Robotics”.

Koristi radare, kamere, detektore radio-frekvencija, smjer kretanja drona i nivo prijetnje kako bi odlučio da li treba ometati ili blokirati signal neprijateljskog drona ili ga treba pogoditi drugim dronom, rekao je Jaanus Tamm, predsjednik i izvršni direktor estonske odbrambene kompanije “DefSecIntel”.

Agris Kipurs, suosnivač i izvršni direktor kompanije “Origin Robotics”, rekao je da je sistem potpuno automatski, što omogućava napade uz pomoć vještačke inteligencije (AI) tako da nije potrebno letenje, što znači da je sve, od detekcije dronova do presretanja, automatizovano.

Kipurs je rekao da je “Eirshield” dizajniran za djelovanje na brzo leteće bespilotne letjelice, ciljeve koji nose bojeve glave koje mogu letjeti brzinom većom od 200 kilometara na sat. Sistem će takođe imati neke prenosive dijelove, dodao je.

Sistem može biti opremljen s nekoliko vrsta dronova, uključujući neke koje je “DefSecIntel” već razvio, a za koje je Tamm rekao da su ključni za odgovaranje na kapacitete različitih vrsta dronova.

Cijena po upotrebi sistema “Eirshield” iznosi desetine hiljada evra, rekao je Kipurs, u poređenju sa nekoliko miliona koje koriste stariji, konvencionalni sistemi za vazdušne napade.

“Sistemi koji su trenutno na snazi dizajnirani su za mnogo skuplje prijetnje, kao što su neutralisanje projektila i avijacije s ljudskom posadom”, rekao je Kipurs i dodao:

“Nisu dizajnirani za presretanje, napadanje dronova… Ta prijetnja je vrlo nova, tako da tek sada radimo na projektovanju za to.”

Tamm je rekao da će vjerovatno biti potrebno napraviti neke promjene u sistemu “Eirshield” koji se koristi u Ukrajini kako bi se ispunili standardi NATO-a i za mirno vrijeme na Baltiku.

Evropska komisija je u avgustu odobrila finansiranje “zida od dronova”, ali je kasnije na zahtjev Estonije i Litvanije odbila da finansira zid sa 12 miliona evra.

Kipurs je implicirao da projekat “zida od dronova” nije u potpunosti odgovarao onome što je Komisija tada namjeravala finansirati.

Ipak, sve tri nacionalne vlade su dio svojih nacionalnih budžeta posvetile “zidu od dronova”.