Projekat izgradnje jedne od najvećih solarnih elektrana na Balkanu, „Trebinje 1“, umjesto najavljenog velikog uspjeha domaće privrede, pretvorio se u školski primjer netransparentnih poslova, političkog namještanja i kršenja zakona, pokazuje nova studija organizacije Transparency International u BiH.

Predstavljamo pet ključnih tačaka koje otkrivaju kako je projekat vrijedan više od 100 miliona KM skrenuo s puta:

TAJNA PREDAJA STRANIM INVESTITORMA:

Vlada Republike Srpske prvo je dodijelila posao Elektroprivredi RS (ERS) bez javnog poziva. Ubrzo nakon toga, 70 odsto vlasništva nad projektom tiho je preneseno na mađarsku firmu Lugos Renewables, bez ikakvog otvorenog tendera ili nadmetanja.

SKRIVENI UGOVORI:

Javnost i dalje ne zna pod kojim je uslovima i za koliko novca mađarski partner dobio većinski udio u ovom vrijednom poslu.

​UPITNI INVESTITIR IZ MAĐASKE:

Povezane kompanije vlasnika mađarske firme propale su i otišle u likvidaciju uprkos milionskim kreditima, dok je sama firma Lugos u poslove u Srpskoj ušla sa gubitkom od 2,4 miliona evra.

​STRANAČKE FOTELJE I SUKOB INTERESA:

Upravljanje projektom povjereno je kadrovima vladajućeg SNSD-a. Direktorske pozicije zauzeli su lokalni odbornici i stranački funkcioneri, od kojih neki i sami privatno posjeduju solarne elektrane.

​ZLOUPOTREBA ZAKONSKIH RUPA:

Postojeći zakoni o koncesijama imaju ozbiljne šupljine koje omogućavaju da se javna dobra dodjeljuju “ispod žita”, čime se direktno otvara prostor za korupciju i šteti budžetu.

​KO SU KLJUČNI AKTERI OVE PRIČE?

​Da bi se lakše razumjelo kako je projekat preusmjeren, u nastavku je pregled glavnih aktera i njihovih uloga:

​KOMPANIJE I INVESTITORI

ELEKTROPRIVREDA RS (ERS):

Javna kompanija Republike Srpske kojoj je ugovor prvobitno dodijeljen neposrednom pogodbom, s obećanjem da će sama graditi elektranu.

​„SE TREBINJE 1“ d.o.o.:

Kćerka-firma koju je ERS osnovao ubrzo nakon dobijanja koncesije i na nju prenio svu vrijednu dokumentaciju i dozvole.

​Lugos Renewables (LREN): Mađarska kompanija u vlasništvu biznismena Rolanda Lugosa. Preuzela je 70% vlasništva u „SE Trebinje 1“ bez tendera, iako je 2022. godinu završila s gubitkom od 2,4 miliona evra, dok je njegova druga povezana firma Optimum Solar Zrt otišla u likvidaciju.

​FUNKCIONERI U SUKOBU INTERESA

Milutin Mastilović: Odbornik SNSD-a u Trebinju i v.d. direktora firme „SE Trebinje 1“. Paralelno je suvlasnik privatne firme „Solar 1“ (zajedno s firmom „Nik-prom“), koja već posjeduje četiri male solarne elektrane u Bileći.

​Maja Kolak: Sekretar gradskog izbornog štaba SNSD-a Trebinje, postavljena za izvršnu direktoricu za finansijsko-pravna pitanja u „SE Trebinje 1“, protivno Zakonu o javnim preduzećima.

​Luka Petrović: bivši generalni sekretar SNSD-a i čelni čovjek ERS-a, pod čijim se rukovodstvom odvijala cijela operacija osnivanja i prenosa vlasništva.

​Iz Transparency Internationala upozoravaju da ovakve prakse ozbiljno narušavaju povrenje investitora i usporavaju prelazak na čistu energiju. Poručuju da je hitno potrebno promijeniti zakone kako bi svaki budući energetski projekat morao proći kroz transparentan i javan konkurs.

U Kozarskoj Dubici danas će biti obilježeno 35 godina od pogibije majora JNA Milana Tepića, koji je 29. septembra 1991. godine poginuo u bjelovarskom kraju nakon što je digao u vazduh vojno skladište sa oružjem i eksplozivnim sredstvima, kako ne bi palo u ruke pripadnika hrvatskih paravojnih formacija.

Parastos će biti služen u 10 časova na groblju u Komlencu, dok je u 11 časova planiran umjetnički program u Parku narodnih heroja u Kozarskoj Dubici, kod biste posvećene majoru Tepiću, prenosi Srna.

Ovim događajem biće završen program obilježavanja “Septembarskih dana odbrane od hrvatske agresije 1995. godine”.

Pogibija u Bjelovaru
Major Milan Tepić bio je komandant skladišta borbenih sredstava “Barutana” u selu Bedenik, nedaleko od Bjelovara.

Tokom borbi za kasarnu na Vojnoviću, 29. septembra 1991. godine, Tepić je, prema dostupnim podacima, donio odluku da uništi skladište kako oružje i municija ne bi pali u ruke pripadnika hrvatskih paravojnih formacija.

U eksploziji skladišta, u kojem je bilo oko 170 tona eksplozivnih sredstava, poginuo je i sam Tepić, kao i 19-godišnji vojnik Stojadin Mirković.

Prema svjedočenjima i zapisima koji su kasnije objavljivani, Mirković nije želio da se preda uprkos Tepićevoj naredbi da napusti objekat.

Tepiću se pripisuje i posljednje pismo u kojem je napisao: “Jednom ljudi daju riječ – ona ostaje ili se pogazi. Ja sam dao riječ da ću da branim ovu zemlju ako joj bude teško.”

Posthumno proglašen narodnim herojem
Predsjedništvo SFRJ posthumno je odlikovalo Milana Tepića Ordenom narodnog heroja, a njegovo ime danas nose ulice u više gradova Srbije i Republike Srpske.

Republika Srpska ustanovila je i Orden za posebne zasluge u ratu “Milan Tepić”.

U Kozarskoj Dubici 29. septembar je odlukom Skupštine opštine proglašen Danom sjećanja na Milana Tepića, dok je u Parku narodnih heroja podignuta njegova bista.

Tepiću je 2007. godine posthumno dodijeljen Zlatni grb opštine Kozarska Dubica, koji je uručen njegovom sinu Aleksandru.

Sjećanje i na Stojadina Mirkovića
U eksploziji skladišta poginuo je i vojnik Stojadin Mirković iz Donjih Leskovaca kod Valjeva.

Njegovi posmrtni ostaci sahranjeni su u julu 1995. godine u rodnom selu, a u Valjevu mu je 2013. godine otkrivena spomen-bista.

Mirković je 1999. godine posthumno odlikovan Ordenom za zasluge u oblasti odbrane i bezbjednosti prvog stepena. Grad Valjevo mu je posthumno dodijelio i svoje najveće priznanje, “Septembarsku povelju”, a njegovo ime nosi i jedna ulica u tom gradu.

Austrijske kompanije traže radnike koji govore srpski ili hrvatski. Za pojedine poslove početna plata ide do 49.000 evra bruto godišnje.

Aktuelni oglasi pokazuju da se takvi radnici traže u logistici, administraciji, poslovnoj podršci i tehničkim zanimanjima, dok za pojedine pozicije početna bruto godišnja plata ide i do 49.000 evra.

Pored njemačkog i engleskog jezika, pojedine austrijske kompanije traže i poznavanje jezika sa prostora Balkana, naročito kada posao uključuje komunikaciju sa klijentima, vozačima ili poslovnim partnerima iz jugoistočne Evrope.

Poslovi nisu ograničeni samo na Beč. Među aktuelnim oglasima nalaze se radna mjesta u Viener Nojdorfu, Velsu i drugim dijelovima Austrije, piše “Kroativ”.

Kompanija LKV VALTER u Viener Nojdorfu traži Transport Menadžera za međunarodnu organizaciju transporta.

Uslov je veoma dobro znanje srpskog uz njemački ili engleski jezik. Za ovu poziciju prethodno iskustvo nije obavezno, a kompanija predviđa obuku. Početna bruto godišnja plata iznosi 43.800 evra, odnosno oko 3.650 evra bruto mjesečno kada se godišnji iznos podijeli na 12 mjeseci.

Posao je predviđen za puno radno vrijeme, a među pogodnostima se navode mogućnost rada od kuće i fleksibilno radno vrijeme.

U Velsu plata ide do 49.000 evra godišnje

Još jedna zanimljiva ponuda dolazi iz Velsa.

Kompanija Mitutojo Austria traži zaposlenog za poziciju Opererejšnal Biznis Servis Spešalist za tržište jugoistočne Evrope.

Kandidat treba da govori njemački i engleski jezik na nivou B2, kao i srpski i hrvatski jezik na nivou B2.

Za ovu poziciju navedena je početna bruto godišnja plata od najmanje 49.000 evra, što odgovara iznosu od oko 4.083 evra bruto mjesečno kada se godišnja plata podijeli na 12 mjeseci.

Predviđen je i hibridni model rada, odnosno mogućnost obavljanja dijela posla od kuće.

Srpski i hrvatski traženi i za administrativne poslove

Poznavanje jezika Balkana pojavljuje se i u oglasima za kancelarijske i administrativne poslove u Beču.

U pojedinim slučajevima srpski ili hrvatski nisu osnovni uslov, već se navode kao dodatna prednost.

Takvo znanje može biti posebno značajno na radnim mjestima gdje zaposleni svakodnevno komuniciraju sa klijentima različitog porijekla ili sarađuju sa tržištima jugoistočne Evrope.

Poslovi nisu samo za kancelarijske radnike

Potražnja postoji i za tehnička zanimanja.

U jednom od aktuelnih oglasa za radno mesto LKV mehaničara navedena je početna bruto satnica od 17,66 evra, uz mogućnost veće zarade u zavisnosti od iskustva i kvalifikacija. Među jezicima koji se navode u oglasu su hrvatski i srpski.

Kod ovakvih poslova, međutim, poznavanje jezika predstavlja samo dio uslova. Važni su i stručna sprema, iskustvo i odgovarajuće tehničke kvalifikacije.

Koji poslovi najčešće traže jezike sa Balkana?

Aktuelni oglasi pokazuju da se srpski i hrvatski mogu pronaći kao traženi ili poželjni jezici na različitim pozicijama:

logistika i transport,
administracija,
poslovna podrška,
korisnička podrška,
prodaja,
tehnička zanimanja,
održavanje i mehatronika.

Posebno su zanimljivi poslovi povezani sa tržištem jugoistočne Evrope, gdje poznavanje jezika može biti direktno povezano sa svakodnevnim radnim zadacima.

Njemački je i dalje veoma važan

Iako se u oglasima traže srpski ili hrvatski to uglavnom ne znači da njemački jezik nije potreban.

Za pojedine pozicije traži se kombinacija njemačkog, engleskog i jednog ili više jezika sa Balkana.

Kod nekih poslova dovoljan je određeni nivo njemačkog, dok se kod drugih očekuje dobro ili veoma dobro poznavanje jezika.

Zbog toga kandidati koji govore srpski ili hrvatski, a istovremeno imaju dobro znanje njemačkog ili engleskog, mogu odgovarati profilu koji pojedini poslodavci traže.

Plate zavise od pozicije

Razlika u zaradama pokazuje koliko posao i kvalifikacije utiču na primanja.

Za Transport Menadžera u Viener Nojdorfu navedena je početna bruto plata od 43.800 evra godišnje, dok se za poziciju u Mitutojo Austria navodi najmanje 49.000 evra bruto godišnje.

Kod tehničkih zanimanja zarada se može iskazivati po satu, pa je u jednom od oglasa navedeno 17,66 evra bruto po satu.

Važno je naglasiti da su navedeni iznosi bruto zarade, a stvarni iznos koji zaposleni dobija na račun zavisi od poreza, radnog vremena, kvalifikacija i drugih uslova zaposlenja.

Aktuelni oglasi tako pokazuju da se srpski, hrvatski i bosanski jezik pojavljuju kao konkretna prednost na različitim poslovima u Austriji, posebno tamo gdje kompanije posluju sa tržištem jugoistočne Evrope.