Masovni egzodus mladih i obrazovanih ljudi iz Bosne i Hercegovine više nije samo demografski, već ozbiljan socioekonomski alarm.

Prema podacima Svjetske banke, BiH prednjači u cijelom regionu po ovom negativnom trendu, dok radno sposobno stanovništvo masovno bira stabilniji život u zapadnoj Evropi.

Istraživanja domaćih i stranih organizacija donose poražavajuće razloge zbog kojih mladi ljudi masovno pakuju kofere, ali i jasna upozorenja koje su direktne posljedice ovog procesa po one koji ostaju u zemlji.

Studija Zaklade Friedrich Ebert pokazuje da mladi jednostavno ne vjeruju u stabilnu budućnost u BiH. Glavni pokretači odlaska nisu više samo ekonomske prirode, već opšti osjećaj beznađa.

Izvještaj UNDP-a dodatno potvrđuje duboko nepovjerenje u institucije i politički sistem:

Gubitak sistema vrijednosti: Mladi vjeruju da uspjeh u BiH zavisi isključivo od porodičnih i političkih veza, a ne od ličnog truda i znanja.

Nesigurnost i korupcija: Niske plate, nesigurnost radnog mjesta i sveprisutna korupcija ključni su razlozi za trajno napuštanje domovine.

Gubitak stručnog kadra i slom sistema

Zemlju najviše napuštaju profili koji su stubovi svakog društva – ljekari, medicinski tehničari, IT stručnjaci i inženjeri, a njihove primarne destinacije su Njemačka, Austrija i Slovenija. OECD upozorava da ovaj kontinuirani egzodus stručnjaka dugoročno i nepovratno usporava privredni razvoj cijelog Zapadnog Balkana.

Učinci ovog trenda u BiH odavno su vidljivi na svakom koraku, a ovo su ključne crne tačke:

DIREKTNE POSLJEDICE EGZODUSA U BiH

PRAZNE ŠKOLE: Broj učenika u osnovnim i srednjim školama drastično se smanjuje iz godine u godinu.
KRAH TRŽIŠTA RADA: Domaći poslodavci se suočavaju sa hroničnim i ozbiljnim nedostatkom radne snage u svim sektorima.
UGROŽENI FONDOVI: Pad broja stanovnika direktno ugrožava funkcionisanje penzionog i zdravstvenog sistema, koji isključivo zavise od doprinosa zaposlenih građana.
Parcijalne mjere ne liječe hroničnu bolest

Iako vlasti u BiH povremeno pokušavaju uvesti kozmetičke mjere – poput subvencija za zapošljavanje, podrške startupovima i mladim preduzetnicima – ekonomski i demografski stručnjaci naglašavaju da parcijalna rješenja nisu dovoljno jaka. Za opstanak i zadržavanje stanovništva nužne su duboke, sistemske reforme u gospodarstvu, obrazovanju i pravosuđu.

POZITIVAN IZUZETAK: Uprkos lošoj opštoj slici, u BiH postoji procenat mladih koji odlučuju da ostanu. Oni pokreću sopstvene biznise, rade na daljinu (remote) za strane kompanije ili grade karijere kroz inovacije, vjerujući u potencijal države – ali pod uslovom da se dese korjenite društvene promjene.

Bez radikalnih reformi, stvaranja pravne države i stvarnog poboljšanja životnih uslova, odljev mozgova ostaće najteži izazov za opstanak i budućnost Bosne i Hercegovine.

Byka

Zdravstveni sistem u Republici Srpskoj nalazi se pred potpunim kolapsom, a jaz u primanjima između dva entiteta nikada nije bio dublji. Dok vlasti u Banjaluci neumorno ponavljaju priče o stabilnosti i “jačanju zdravstva”, surova realnost na terenu pokazuje da su medicinski radnici u Srpskoj degradirani i prisiljeni na radne migracije unutar granica sopstvene zemlje.

Na ovaj alarmantan problem oštro je reagovao Svetozar Vučkovac, predsjednik Gradskog odbora PSS Prijedor, čije saopštenje prenosimo u cjelosti:

“Čitam kako su povećane plate zdravstvenim radnicima u Zeničko-dobojskom kantonu, koji je inače drugi po visini plata u zdravstvenom sektoru u Federaciji BiH i kako će novim kolektivnim ugovorom početna plata medicinskih sestara i tehničara iznositi više od 1.700 KM, dok je u Republici Srpskoj početna plata medicinskih sestara i tehničara nekoliko stotina konvertibilnih maraka niža.

Dok vlast u Republici Srpskoj svakodnevno priča o „jačanju zdravstva“, istina je da su zdravstveni radnici u Srpskoj danas potcijenjeniji i lošije plaćeni ne samo od kolega u Federaciji BiH, već i od brojnih drugih zanimanja u javnom sektoru.

Prema podacima sindikata, medicinske sestre u Republici Srpskoj danas uglavnom imaju plate od 1.100 do 1.600 KM, dok se plate ljekara specijalista kreću od 2.400 do 2.700 KM, sa uračunatim toplim obrokom i regresom. U isto vrijeme, u Federaciji BiH plate ljekara u mnogim kantonalnim bolnicama i kliničkim centrima prelaze 4.000 KM, a pojedini specijalisti imaju i dvostruko veća primanja kroz dežurstva i naknade.

Tako smo došli do apsurdne situacije da ljekari iz Republike Srpske postaju ‘gastarbajteri’ unutar sopstvene države — rade u Federaciji jer tamo za isti posao mogu dobiti duplo veću platu.

Medicinska sestra sa 20 godina staža u Srpskoj ima oko 1.500 KM plate, što predstavlja manje ili približno plati službenika u administraciji, javnim preduzećima, pa čak i pojedinih zanimanja u trgovini ili kladionicama, gdje je stres i odgovornost neuporedivo manja.

Dok doktori spasavaju živote, dežuraju noćima i rade po 300 sati mjesečno, vlast se hvali povećanjem od 5% i ‘linearnih 250 KM’. To nije reforma zdravstva — to je pokušaj gašeća pobune u sistemu koji se raspada!

Posebno je opasno što mladi ljekari i medicinski tehničari više ne vide budućnost u Republici Srpskoj. Jedni odlaze u Federaciju BiH, drugi u Sloveniju, Njemačku i Austriju, a oni koji ostaju rade u uslovima hroničnog nedostatka kadra i ogromnog pritiska.

Društvo koje potcjenjuje one koji liječe ljude, šalje poruku da mu zdravlje naroda nije prioritet, već poslednja stavka u budžetu,” kaže Vučkovac.

Gdje odlazi medicinski kadar?
Upozorenja koja stižu iz Prijedora oslikavaju stanje u svim zdravstvenim ustanovama širom Republike Srpske. Egzodus medicinskog kadra više nije teorija, već svakodnevica sa kojom se pacijenti suočavaju kroz duge liste čekanja i puste bolničke hodnike. Ukoliko se hitno ne pristupi sistemskom rješavanju problema i izjednačavanju uslova rada sa regionom, pitanje je dana kada će građane Srpske imati ko da liječi.

U BiH se očekuje promjenljivo vrijeme uz sunčane periode, ali i povremenu kišu, pljuskove i grmljavinu, a temperatura vazduha biće nešto niža u odnosu na prethodne dane.

Tokom noći i jutra biće promjenljivo oblačno, ponegdje sa kišom i pljuskovima praćenih grmljavinom, dok će na jugu preovladavati vedro vrijeme, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

U nastavku dana očekuje se pretežno sunčano uz umjerenu oblačnost i malo svježije, na jugu su mogući umjereni razvoji oblačnosti sa povremenom kišom i pljuskovima, dok će uveče biti uglavnom vedro. Duvaće slab do umjeren vjetar, koji će uveče jačati i mijenjati pravac na sjeverni. U Hercegovini će duvati bura, uveče mjestimično i jaka.

Jutarnja temperatura vazduha biće od 13 do 19 stepeni, u višim predjelima oko 10, a najviša dnevna od 24 do 29 stepeni, na jugu do 32, a u višim predjelima oko 20 stepeni Celzijusovih.