Za razliku od ranijih godina, EU je počela pokazivati “mišiće” prema zemljama unutar EU, zemljama obuhvaćenim procesom proširenja i trećim zemljama.

EU pokazuje “mišiće”
Za razliku od ranijih godina, Evropska unija počela je znatno odlučnije primjenjivati mehanizme pritiska prema državama članicama, zemljama kandidatima i trećim zemljama.

Ključni instrument postao je novi mehanizam uslovljavanja, kojim se pristup evropskim fondovima veže za poštovanje vladavine prava, demokratskih standarda i institucija.

Mađarski primjer kao signal
Najvidljiviji primjer je Mađarska, koja je ostala bez više od 20 milijardi eura iz evropskih fondova zbog sporova s Briselom oko vladavine prava.

Analitičari ocjenjuju da je upravo pogoršanje ekonomske situacije, uzrokovano tim mjerama, doprinijelo političkom porazu Viktora Orbana na izborima.

Iako su mađarske vlasti umanjivale značaj ovih poteza, tvrdeći da mogu pronaći alternativne izvore finansiranja, ishod izbora pokazuje da su mjere EU imale konkretan efekat.

Novi pristup prema regionu
Sličan model Brisel sada počinje primjenjivati i prema zemljama u procesu proširenja.

Evropska komesarka za proširenje Marta Kos već je uskratila dio sredstava BiH, a upozorava da bi dodatnih 380 miliona eura moglo biti izgubljeno ukoliko se reforme ne sprovedu.

Slična upozorenja upućena su i drugim zemljama zapadnog Balkana za koje EU procjenjuje da odstupaju od evropskih vrijednosti.

Globalna Evropa i treće zemlje
Pritisak se ne odnosi samo na EU i zemlje kandidatinje.

U okviru programa Globalna Evropa, vrijednog 80 milijardi eura, uvedena je klauzula prema kojoj se finansijska podrška može suspendovati ako dođe do pogoršanja stanja demokratije, ljudskih prava ili vladavine prava u trećim zemljama.

Time EU pokušava osigurati da njeni fondovi budu usklađeni s političkim ciljevima i vrijednostima Unije.

Novi budžet donosi stroža pravila
Ova politika dodatno će biti ojačana u narednom višegodišnjem budžetu EU za period od 2028. do 2034. godine, čija se vrijednost procjenjuje na oko dvije hiljade milijardi eura.

Planirano je da se uvedu još stroži mehanizmi koji bi omogućili uskraćivanje sredstava i državama članicama koje ne poštuju osnovne principe EU.

Istovremeno, Brisel nastoji spriječiti praksu da države nadoknađuju izgubljena sredstva preusmjeravanjem novca iz drugih fondova.

Posljedice za BiH i region
Ovakav pristup znači da će zemlje zapadnog Balkana biti pod jednakim, ako ne i strožim kriterijumima od članica EU.

S obzirom na trenutni zastoj reformi u BiH, rizik od gubitka sredstava i dodatnog udaljavanja od EU postaje sve izraženiji.

Nekoliko ljudi povrijeđeno je u sudaru dva voza u Danskoj, rekao je portparol vatrogasne službe.

Incident se dogodio u blizini Hileroda, sjeverno od Kopenhagena.

“U pitanju su dva lokalna voza koja su se direktno sudarila”, rekao je portparol vatrogasne službe.

On je naveo da ima povrijeđenih među putnicima i da niko nije blokiran u vagonima.

Portparol je rekao da su na lice mjesta poslati pripadnci službi za hitne itervencije.

Satelitski snimci otkrivaju iransku flotu komaraca koja napada brodove u Ormuzu. Ova taktika asimetričnog ratovanja stvara haos na moru.

Satelitski snimci potvrdili su postojanje velike flotile iranske Revolucionarne garde (IRGC) severno od Ormuskog moreuza. Nakon haotičnog dana u kojem su dva broda zaplijenjena, a treći oštećen, ovom strateškom morskom prolazu preti potpuno zatvaranje, dok Trampovo primirje visi o koncu, javlja izraelski portal Jfeed.com.

Evropski satelit Sentinel-2 snimio je juče grupu od najmanje 33 plovila koja odgovaraju brzim jurišnim brodovima mornarice IRGC-a. Flotila operiše u formaciji sjeverno od tesnaca, blizu obale Kargana. Analitičari ovaj manevar opisuju kao demonstraciju sile direktno povezanu sa iranskim pokušajima da silom nametnu ograničenja plovidbe kroz moreuz.

Akcija se poklopila sa izveštajima iranskih državnih medija i britanske agencije UKMTO o napadima na komercijalne brodove. Iranski naoružani čamci pucali su i zaplenili kontejnerske brodove MSC Frančeska i Epaminondas, koji su pod pratnjom odvedeni prema iranskim lukama. Treći brod, Euforija, takođe je napadnut i na njemu je zabilježena šteta.

Taktika “flote komaraca”
Mornarica Revolucionarne garde uveliko se oslanja na ogromnu flotu malih, brzih plovila – poznatu kao flota komaraca. To je temelj njihove asimetrične pomorske strategije u uskim vodama Persijskog zaliva i Ormuza. Ovi čamci nisu dizajnirani za klasične pomorske bitke, već za uznemiravanje, ometanje i prisilno sprovođenje blokada.

Riječ je o lakim brodicama sa posadom od tri do pet ljudi, koje jure brzinama do 110 km/h. Zbog plitkog gaza mogu se sakriti bilo gdje uz obalu ili među ostrvima. Naoružani su teškim mitraljezima, nenavođenim raketama, a neki nose i protivbrodske projektile kratkog dometa ili opremu za polaganje mina. Procjenjuje se da Iran ima više od hiljadu takvih čamaca, od kojih su mnogi skriveni u podzemnim tunelima i bazama na ostrvima, spremni za munjevit izlazak na more.

Prednost im je što su mali i teško uočljivi na radarima, a uz to su jeftini i lako se zamjenjuju. U uskom Hormuškom tjesnacu, gdje veliki ratni brodovi imaju jako malo prostora za manevar, ovi “komarci” postaju izuzetno opasni.

Napad u rojevima i gerilsko ratovanje na moru
Doktrina IRGC-a naglašava asimetrično ratovanje kako bi se poništila tehnološka nadmoć protivnika poput američke mornarice. Umjesto jednog velikog broda koji bi bio laka meta za vazduhoplovstvo, Iranci napadaju u “rojevima” – grupe od 20 i više čamaca istovremeno priliću meti iz svih smjerova. Takav napad zasićuje senzore i odbrambene sisteme broda, jer posada ne može da reaguje na toliko pretnji odjednom.

Koriste taktiku “ugrizi i nestani” – munjevito se približe, ispale rakete ili zapucaju iz mitraljeza, a zatim pobjegnu u plićake ili iza ostrva gdje ih veliki brodovi ne mogu pratiti. Satelitski snimak 33 broda kod Kargana upravo je to – demonstracija prisustva i osiguranje za akcije zaplene brodova poput MSC Francesce.

Cilj nije uništenje flota, nego haos na tržištu
Ovi brzi čamci retko deluju sami. Oni su dio šire mreže koja uključuje morske mine, dronove kamikaze, obalne protivbrodske projektile i izviđačke bespilotne letelice. Sve to zajedno stvara smrtonosnu zamku u tjesnacu kroz koji prolazi oko 20% svjetske nafte.

Glavni strateški cilj Irana nije da uništi neprijateljsku flotu, nego da izazove haos u pomorskom saobraćaju. Podizanjem cijena osiguranja, sejanjem straha i prisiljavanjem brodova na promenu ruta, Iran vrši ogroman ekonomski i politički pritisak uz minimalne troškove.

Ova taktika vuče korijene iz “Tankerskog rata” 1980-ih, ali je danas znatno naprednija i decentralizovana, što je čini otpornijom na vazdušne udare. Za suzbijanje ovakve prijetnje potrebna je stalna vazdušna podrška, radarski nadzor i jedinice za brzi odgovor, jer brojnost i teren u tesnacu idu na ruku Irancima.