Totalni vazdušni kolaps u Americi, najduži još od napada 11. septembra 2001. godine, otkazao je više od 6.600 letova i ostavio desetine hiljada putnika zarobljene na aerodromima.

Američka savezna uprava za vazduhoplovstvo (FAA) u petak je ukinula zabranu letenja u zemlji uvedenu zbog komunikacionog kvara u centrima za kontrolu vazdušnog saobraćaja, koji je izazvao haos na aerodromima i doveo do najduže nacionalne blokade od napada 11. septembra 2001. godine.

Ministar saobraćaja Šon Dafi rekao je da se američki vazdušni prostor ponovo otvorio u 20.15 časova po njujorškom vremenu, ali je upozorio da će se polasci nastaviti postepeno i da će avio-kompanijama trebati vremena da obnove normalno poslovanje.

“Biće sporo”, rekao je Dafi novinarima u Bijeloj kući.

Više od 6.600 letova je otkazano, a 8.600 je odloženo. Dodatnih 1.500 već je otkazano za nedjelju, prema podacima sajta FlightRadar24. Vazduhoplovni analitičari rekli su da bi četvoročasovno prizemljenje u čitavoj zemlji moglo da poremeti rasporede avio-kompanija u narednih nekoliko dana.

Zaglavljeni putnici
Dafi je rekao da su desetine hiljada putnika ostale zaglavljene na aerodromima širom zemlje.

Ovaj kvar je najnoviji i najdramatičniji znak opterećenja američkog sistema kontrole vazdušnog saobraćaja, koji pati zbog zastarjele tehnologije, opreme i komunikacionih problema, kao i nedostatka nekoliko hiljada kontrolora leta.

Dafi je rekao da su problemi počeli u 15.36 časova, kada su centri kontrole vazdušnog saobraćaja doživeli nestabilnost u radarskim i komunikacionim sistemima. Prekidači i ruteri koji prenose kritične podatke postali su preopterećeni i počeli da proizvode nedosljedne informacije, zbog čega je FAA obustavio polaske širom zemlje, naveo je on.

Dodao je da ni u jednom trenutku nisu potpuno izgubili radar ili komunikaciju, te da su uspjeli da bezbjedno pomognu pri slijetanju hiljada aviona.

Dafi je rekao da je neposredni problem riješen i da je letenje bezbjedno, ali je upozorio da je potrebna šira revizija zastarelog sistema kontrole vazdušnog saobraćaja kako bi se spriječili slični kvarovi.

50 milijardi dolara ulaganja u vazduhoplovstvo
Dafi je okrivio Kongres za neuspjeh u finansiranju novog sistema za koji je rekao da bi mogao da spriječi takve prekide i pozvao je na odobravanje 50 milijardi dolara za njegovu modernizaciju.

Ranije u petak, prije prekida rada sistema, Bijela kuća i Ministarstvo saobraćaja pozvali su Kongres da odobri 30,1 milijardu dolara za modernizaciju zastarjelih aerodroma i infrastrukture za kontrolu vazdušnog saobraćaja u zemlji.

“Imamo nevjerovatno zastario sistem kontrole vazdušnog saobraćaja”, rekao je Dafi. “Dajte nam sredstva da to popravimo”.

Markvejn Malin, ministar unutrašnje bezbjednosti, izjavio je da zasad “nema nikakvih dokaza” da je prekid rada sistema posljedica sajber napada ili nekontrolisanog sistema vještačke inteligencije, iako istražitelji nisu isključili nijednu od tih mogućnosti.

“Čini se da je uzrok tehničke prirode, ali istraga se nastavlja”, rekao je Malin.

Dodao je da na istrazi sa Ministarstvom unutrašnje bezbjednosti sarađuje i Agencija za nacionalnu bezbednost (NSA).

Jedina druga obustava vazdušnog saobraćaja na nacionalnom nivou nakon napada 11. septembra dogodila se u januaru 2023. godine, kada je Savezna uprava za vazduhoplovstvo (FAA) zaustavila domaće letove na otprilike 90 minuta.

Pokret MAGA, koji je Donalda Trampa doveo na vlast i preuzeo kontrolu nad Republikanskom strankom, suočava se sa najvećom krizom od svog nastanka.

Nakon ubjedljive pobjede demokrata na izborima za Kongres, sve više Trampovih pristalica, konzervativnih influensera i desničarskih podkastera otvoreno kritikuje njegovu politiku i dovodi u pitanje budućnost pokreta.

Nezadovoljstvo je izazvano ratom sa Iranom, visokim troškovima života, neispunjenim predizbornim obećanjima i podrškom Izraelu.

Analize pokazuju da značajan dio najvjernijih pristalica MAGA više ne želi Trampa na čelu pokreta, iako i dalje podržava njegove političke ideje.

Umjesto promjene kursa nakon izbornog poraza, Tramp se odlučio za nastavak oštre politike, posebno u oblasti imigracije, što je izazvalo dodatne kritike unutar Republikanske stranke.

Posebno zabrinjava gubitak podrške među mladim muškarcima, koji su imali važnu ulogu u njegovoj prethodnoj izbornoj pobjedi. Nekada uticajni podkasteri i influenseri, poput Džoa Rogana i Takera Karlsona, sve rjeđe ga podržavaju, a pojedini su postali otvoreni kritičari njegove politike.

Rat sa Iranom dodatno je podijelio konzervativnu bazu, jer mnogi smatraju da je Tramp iznevjerio obećanje da Ameriku neće uvlačiti u nove ratove.

Nezadovoljstvo je pojačano zbog neispunjenih obećanja o smanjenju troškova života i objavljivanju dokumentacije o Džefriju Epstinu.

Istovremeno, opada entuzijazam među pristalicama pokreta, a sve više njih smatra da je MAGA izgubila nekadašnju energiju i privlačnost. Dok pojedini republikanci već razmatraju moguće Trampove nasljednike, drugi tvrde da on i dalje ima presudan uticaj na stranku.

Iako MAGA nije nestala, duboke podjele i gubitak povjerenja pokazuju da se suočava sa ozbiljnom krizom koja bi mogla odrediti budućnost američke desnice.

Ukrajina se već treći dan zaredom suočava sa ograničenjima u korišćenju vojne verzije satelitskog interneta Starlink – sistema Staršild.

Prema riječima izvora, čini se da situacija za Ukrajince postaje dramatična.

„Prvog dana ograničenja su zahvatila 10 odsto misija, drugog dana 50 odsto, a danas zbog ograničenja propada 100 odsto misija“, izjavio je izvor.

Otpravnik poslova Ukrajine u Sjedinjenim Američkim Državama Denis Senik izjavio je da se ukrajinski dronovi isključuju kada lete brzinom većom od 160 kilometara na čas.

„Trenutno nemamo objašnjenje ni od SpejsIksa ni od Pentagona“, rekao je.

S druge strane, kompanija SpejsIks, u čijem su vlasništvu Starlink i njegova vojna verzija, demantovala je uvođenje bilo kakvih ograničenja.

„To nije tačno. Nije bilo nikakvih promjena“, poručili su iz kompanije.

Zelenski: „Ovo je sistemsko ograničenje, a ne greška“

O ponovnom usporavanju rada satelitskog interneta prvi je u četvrtak izvijestio ukrajinski predsjednik Vladimir Zelenski.

Prema njegovim riječima, ograničenja su na snazi duž cijele linije fronta, kao i na područjima pod ruskom kontrolom.

Zelenski je istakao da to utiče na sposobnost ukrajinske vojske da presreće ruske dronove na mlazni pogon.

„Ukrajinska vojska već je istražila okolnosti i utvrdila da nije riječ o nasumičnim greškama, već o sistemskim ograničenjima brzine“, upozorio je Zelenski.

Izjava ukrajinskog predsjednika uslijedila je uoči sastanka specijalnih izaslanika američkog predsjednika Stiva Vitkofa i Džareda Kušnera sa Vladimirom Putinom u Moskvi.

Sredinom oktobra Oružane snage Ukrajine prvi put su izvijestile o problemima sa vojnom verzijom Starlinka.

Ukrajinski zvaničnici posljednji put su izvijestili o ograničenjima brzine tokom kretanja u periodu od noći između 13. i 14. oktobra do 23. oktobra.

Satelitski internet prestao je da radi na dronovima koji su se kretali brzinom od 130 do 160 kilometara na čas.

Ograničenja su otežala upotrebu ukrajinskih dronova i poremetila niz vojnih operacija.

Zelenski je naveo da vojska zbog toga nije mogla da lansira približno 2.000 dronova presretača, prenosi nezavisni ruski list „The Moscow Times“.

Prema pisanju „The Economista“, čelnik kompanije SpejsIks Ilon Mask naredio je usporavanje rada satelitskog interneta zbog ukrajinskih napada na ruske rafinerije nafte.

S druge strane, američki predsjednik Donald Tramp negirao je da su on ili Mask naredili ograničavanje ukrajinskog pristupa Starlinku.

Mask je naknadno optužio Kijev da tu uslugu koristi za izvođenje napada i tvrdio da je Staršild pod kontrolom američke vlade.

Ograničenja u oktobru

Tramp je 22. oktobra izjavio da je SpejsIks Ukrajini ponovo omogućio puni pristup Starlinku.

Ukrajina u to vrijeme nije napadala ruske rafinerije, ali je krajem oktobra nastavila sa redovnim napadima i tokom posljednje dvije sedmice pogodila najmanje devet postrojenja.

Ranije je Tramp od Kijeva zahtijevao da jednostrano prekine napade na ruska naftna postrojenja – bez sličnih obaveza za Kremlj – optužujući te napade za nestašicu i rast cijena dizela na svjetskom tržištu.

Savjetnik ukrajinskog predsjednika za odbrambene tehnologije Sergej „Fleš“ Beskrestnov izvijestio je u četvrtak da ograničenja Staršilda negativno utiču na ukrajinske operacije helikoptera protiv dronova, kao i na ukrajinske dronove presretače na mlazni pogon.

Ograničenja Staršilda ometaju sposobnost Ukrajine da presreće ruske dronove sa klipnim i mlaznim motorima zbog ograničenja u prenosu komunikacije prema letjelicama za borbu protiv dronova i dronovima presretačima na mlazni pogon koji lete brzinom većom od 160 kilometara na čas.

Ukrajinske snage nemaju pristup uslugama Staršilda iznad Rusije jer je SpejsIks geografski ograničio pristup Ukrajine isključivo na područje unutar njenih međunarodno priznatih granica.