Italijanska premijerka Đorđa Meloni upozorila je da ruski predsjednik Vladimir Putin pokušava da izazove eskalaciju odnosa sa Evropom kako bi skrenuo pažnju sa situacije na ratištu u Ukrajini, koja se, prema njenim riječima, ne odvija onako kako je Moskva ranije najavljivala.

“Moramo se zapitati kome odgovara eskalacija”

Meloni je ocijenila da Putin “mora da preusmjeri pažnju” tražeći eskalaciju sa Evropom zbog stanja na ukrajinskom ratištu koje, prema njenim riječima, nije onakvo kakvo je ruski predsjednik predviđao i obećavao građanima Rusije.

“Moramo se zapitati kome koristi moguća eskalacija i postupati u skladu s tim”, rekla je Meloni, upozoravajući da bi odgovor koji bi doveo do širenja sukoba mogao više odgovarati Moskvi nego Evropi.

Njene izjave dolaze u trenutku povećane zabrinutosti na istočnom krilu NATO-a zbog incidenata povezanih sa ruskim dronovima, povredama vazdušnog prostora, sabotažama i drugim oblicima hibridnog djelovanja, dok je poljski premijer Donald Tusk rekao da obavještajni podaci ukazuju na mogućnost da Rusija incidente sa dronovima i raketama protiv zemalja koje podržavaju Ukrajinu predstavi kao nesrećne slučajeve.

Jedan evropski predstavnik za Ukrajinu

KP prenosi da je italijanska premijerka ponovila i prijedlog da Evropa imenuje jednog predstavnika za pitanje Ukrajine, smatrajući da bi jedinstveni sagovornik mogao da ojača evropsku poziciju u trenutku intenziviranja diplomatskih napora za okončanje rata.

Prema njenoj zamisli, taj predstavnik trebalo bi da govori u ime šire Evrope, a ne samo Evropske unije, zbog čega zemlje poput Norveške i Velike Britanije, kako je naglasila, “ne mogu i apsolutno ne smiju biti isključene”, dok bi potencijalni izaslanik mogao doći iz srednje velike evropske države, snažno podržavati Ukrajinu, dobro poznavati Rusiju i imati čvrste odnose sa Vašingtonom.

Rat u Ukrajini bio je i zvanična tema razgovora Melonijeve i Sterea, a lideri su razmatrali bezbjednost, odbranu, energetiku, kritične sirovine i pomorsku industriju, pri čemu je italijanska premijerka potvrdila nastavak podrške Kijevu i zalaganje za, kako je navela, “pravedan i trajan” mir.

Kanada bi mogla postati prva “pridružena članica” Evropske unije, u okviru potpuno novog modela odnosa kakav EU do sada nije imala ni sa jednom državom.

Upravo suprotno – detalji novog statusa tek treba da budu dogovoreni, a kanadski premijer Mark Karni jasno poručuje da njegova zemlja ne traži punopravno članstvo niti namjerava da se odrekne dijela svog suvereniteta.

Ideju je ove sedmice iznijela predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, a Karni ju je u četvrtak, 17. septembra, pozdravio u govoru pred Evropskim parlamentom u Strazburu.

“Ako govorimo o savezu za budućnost, riječ je o jedinstvenom, pozitivnom pristupu koji ćemo zajedno definisati”, poručio je Karni.

Iza te prilično diplomatske formulacije krije se potencijalno velika promjena – Kanada i EU razmatraju povezivanje trgovine, odbrane, energetike, tehnologije, nauke, pa čak i mogućnosti da mladi lakše žive, studiraju i rade s obje strane Atlantika.

Šta bi Kanada zapravo dobila?

Najveća nepoznanica trenutno je upravo značenje izraza “pridružena članica”.

Takav status u Evropskoj uniji danas ne postoji.

Prema dosadašnjim prijedlozima, nova veza išla bi znatno dalje od klasičnog trgovinskog sporazuma, ali bi ostala ispod punopravnog članstva.

Karni je pred evropskim poslanicima nabrojao područja u kojima želi mnogo čvršće povezivanje: kritične minerale, odbrambenu industriju, vještačku inteligenciju i računarske kapacitete, energetsku bezbjednost, svemirsku industriju i platne sisteme.

Kanada raspolaže ogromnim energetskim i mineralnim resursima, dok EU donosi veliko tržište, razvijenu industriju, istraživačke kapacitete i mogućnost postavljanja standarda koje potom prihvataju i drugi dijelovi svijeta.

Ideja je da dvije strane spoje upravo te prednosti.

Planira se i jednostavnija digitalna trgovina nepoljoprivrednim proizvodima i velikim brojem usluga.

Mladi bi mogli da žive, rade i studiraju s obje strane Atlantika

Za obične građane možda je najzanimljiviji dio plana ono što se priprema za mlade.

Karni želi da Kanada uđe u evropski program Erasmus+, čime bi studentima iz Kanade i evropskih država bilo otvoreno više mogućnosti za studiranje na univerzitetima s druge strane Atlantika.

Pregovori o tome već su počeli i još su u ranoj fazi, objavio je Euronews. Razmatra se i kanadsko učešće u narednoj generaciji evropskog programa Horizon, namijenjenog nauci i istraživanjima.

Ambicija ide i dalje.

“Treba da produbimo veze među ljudima, omogućavajući našim mladima da žive, rade i studiraju gdje žele s obje strane Atlantika”, rekao je Karni.

Kako bi ta sloboda izgledala u praksi, još nije definisano.

Kanada neće postati punopravna članica EU

U cijeloj priči postoji važna ograda.

Kanada ne namjerava da postane klasična članica Evropske unije, a Karni je izričito rekao da njegova zemlja nije ni u poziciji da traži takvo članstvo.

Zato bi novi aranžman mogao postati svojevrsni treći put – mnogo bliži odnos s EU od običnog partnerstva, ali bez punog članstva.

Jedna od mogućih pravnih osnova je član 217 Ugovora o funkcionisanju Evropske unije. On omogućava EU da sa trećim državama sklapa sporazume o pridruživanju koji podrazumijevaju međusobna prava i obaveze, zajedničko djelovanje i posebne procedure.

Ipak, ni u Briselu još nema jasnog odgovora šta bi sve novi status podrazumijevao.

Pojedini evropski poslanici pominju trgovinu, odbranu i spoljnu politiku, a otvorena je čak i mogućnost da kanadski zvaničnici u određenom obliku učestvuju na sastancima evropskih lidera i ministara. Za sada su to, međutim, samo ideje.

Ni Njemačka nije oduševljena nazivom

Prve rezerve već su se pojavile.

Njemačka podržava veoma blisko partnerstvo EU i Kanade i spremna je da razgovara o novim modelima saradnje, ali Berlin smatra da bi sam izraz “pridružena članica” trebalo preispitati.

Problem je jednostavan – takva kategorija članstva trenutno ne postoji.

Karni se nije previše vezao za naziv.

Poručio je da je “precizna nomenklatura” pitanje za Evropu i da je mnogo važnije šta će novi sporazum stvarno sadržavati.

Konačna struktura odnosa morala bi biti predmet političke procedure i u Kanadi.

Tramp zaprijetio carinama

Čitava priča dobija dodatnu težinu zbog naglog pogoršanja odnosa Otave i Vašingtona.

Kanada je snažno ekonomski vezana za SAD, svog najvećeg trgovinskog partnera, ali posljednjih mjeseci pokušava da smanji zavisnost i pronađe druga velika tržišta.

Američki predsjednik Donald Tramp već je reagovao na evropski prijedlog.

Zaprijetio je “veoma ozbiljnim carinama” ili smanjenjem trgovine s EU ukoliko novi aranžman s Kanadom bude smatrao neprijateljskim potezom.

Karni, međutim, insistira da cilj nije stvaranje novog bloka protiv SAD.

“Ne predlažem treći blok kako bismo postali rival velikim silama, samo s boljim manirima”, rekao je kanadski premijer.

Prema njegovim riječima, cilj nije potpuna samodovoljnost, već stvaranje sistema u kojem nijedna velika sila ne može ekonomskom zavisnošću da izvrši presudan pritisak na Kanadu ili Evropu.

Kanada možda neće biti posljednja

Ako novi model zaživi, mogao bi promijeniti i način na koji Evropska unija gradi odnose s drugim državama.

Predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Mecola već je pomenula Australiju i Novi Zeland kao zemlje koje bi jednog dana mogle biti zainteresovane za sličan status.

Ona je novi model opisala kao svojevrsni put između punopravnog članstva i odnosa koji EU danas ima sa zemljama kandidatima.

Za sada, međutim, mnogo više pitanja postoji nego odgovora.

Kanada i EU tek treba da utvrde šta “pridruženo članstvo” znači, koja prava bi Kanada dobila, koje bi obaveze preuzela i koliko duboko bi dvije ekonomije mogle da se povežu.

Prvi konkretniji odgovori mogli bi stići već narednog mjeseca, kada bi na investicionom samitu EU i Kanade u Montrealu trebalo dodatno razraditi budući model saradnje.

Pentagon razmatra mogućnost velikog smanjenja američkog vojnog prisustva u Evropi, a prema informacijama koje prenose američki mediji, povlačenje bi moglo obuhvatiti najmanje 25.000 američkih vojnika, dok pojedine procjene govore da bi broj mogao dostići čak 40.000.

Ako bi plan bio realizovan, to bi predstavljalo jedno od najvećih smanjenja američkog vojnog prisustva u Evropi još od završetka Hladnog rata.

Prema dostupnim informacijama, u Evropi trenutno boravi oko 80.000 pripadnika američkih oružanih snaga. Konačna odluka, međutim, još nije donesena.

Pentagon priprema plan koji bi mogao promijeniti američko prisustvo u Evropi

Mogućnost povlačenja dio je šestomjesečne revizije američkog vojnog prisustva u Evropi koju je Pentagon pokrenuo u junu.

Cilj je da se procijeni da li je raspored američkih snaga usklađen sa strategijom administracije Donalda Trampa i politikom „Amerika na prvom mjestu“.

General Ratnog vazduhoplovstva Aleksus Grinkevič, komandant američke Evropske komande i vrhovni saveznički komandant NATO-a za Evropu, trebalo bi da predstavi početnu analizu ministru odbrane Petu Hegsetu.

Konačna preporuka očekuje se 6. novembra, nakon čega bi eventualne promjene rasporeda i povlačenja mogle biti sprovedene.

Prema izvještajima, među opcijama koje Pentagon razmatra nisu samo smanjenja, već i pregrupisavanje dijela američkih snaga unutar Evrope, uključujući njihovo pomjeranje prema istočnom krilu NATO-a.

Njemačka, Italija i Španija mogle bi prve osjetiti posljedice

Najviše bi mogle biti pogođene zemlje u kojima je trenutno koncentrisan najveći dio američkih snaga.

U Njemačkoj se nalazi oko 36.000 američkih vojnika, dok ih je u Italiji oko 12.000. Španija takođe ima značajne američke vazduhoplovne i pomorske kapacitete.

Njemačka je posebno važna jer predstavlja jedno od ključnih čvorišta za američke operacije, logistiku i medicinsku podršku u Evropi i drugim regionima.

Eventualno smanjenje, međutim, ne mora automatski značiti potpuno povlačenje iz određenih država. Jedna od opcija jeste da se dio snaga povuče iz zapadne Evrope, a da se određene jedinice prebace bliže istočnom krilu NATO-a.

Amerika želi da Evropa preuzme veći dio tereta

Administracija Donalda Trampa već duže vrijeme insistira na tome da evropske članice NATO-a moraju preuzeti veću odgovornost za sopstvenu konvencionalnu odbranu.

Pentagon istovremeno navodi da su američke vojne kapacitete potrebno usmjeravati i prema drugim područjima, uključujući Kinu i Indo-Pacifik, Iran i bezbjednosne izazove na zapadnoj hemisferi.

Upravo zbog toga se revizija američkog vojnog prisustva u Evropi posmatra kao dio šireg preispitivanja prioriteta američke odbrane.

Trump je tokom samita NATO-a u Turskoj u julu ponovo kritikovao evropske saveznike i izrazio nezadovoljstvo načinom na koji Alijansa funkcioniše.

Najveće smanjenje od kraja Hladnog rata?

Ukoliko bi se realizovala opcija povlačenja 25.000 vojnika, američko vojno prisustvo u Evropi bilo bi smanjeno za gotovo trećinu.

Ako bi broj dostigao 40.000, u Evropi bi ostalo približno polovina sadašnjeg broja američkih vojnika.

Takav potez bio bi jedan od najvećih zaokreta u američkom vojnom prisustvu na evropskom kontinentu od velikog smanjenja snaga poslije završetka Hladnog rata.

Ipak, za sada se radi isključivo o opcijama koje se razmatraju. Zvaničnici upoznati sa procesom naglašavaju da odluka nije konačna, a konačan obim eventualnog povlačenja biće poznat tek nakon završetka revizije i odluke američkog rukovodstva.

Ako bi do povlačenja došlo, ključno pitanje za evropske saveznike bilo bi kako bi popunili dio kapaciteta koji trenutno zavise od američkih snaga – posebno u oblastima vazdušne podrške, logistike, obavještajnih kapaciteta i strateškog transporta.