Glavni savjetnik američkog predsjednika Donalda Trampa Stiven Miler izjavio je da Grenland s pravom pripada Sjedinjenim Američkim Državama i da Trampova administracija može da zauzme tu poluautonomnu dansku teritoriju ako želi.
On je za CNN rekao da se niko neće vojno boriti protiv SAD oko budućnosti Grenlanda, a nakon što je više puta upitan da li bi isključio upotrebu vojne sile.

– Živimo u svijetu, u stvarnom svijetu kojim vlada snaga, kojim vlada sila, kojim vlada moć. To su čelični zakoni svijeta od početka vremena – rekao je on.

Miler je ponovio i Trampovu namjeru da vlada Venecuelom i iskoristi njene ogromne rezerve nafte nakon što su u američkom napadu u Karakasu uhvatili predsjednika Nikolasa Madura i njegovu suprugu, prenosi Njujork tajms.

– SAD upravljaju Venecuelom. Mi postavljamo uslove i odredbe. Imamo potpuni embargo na svu njihovu naftu i njihovu mogućnost da obavljaju trgovinu. Dakle, da bi obavljali trgovinu, potrebna im je naša dozvola. Da bi mogli da vode ekonomiju, potrebna im je naša dozvola. Dakle, Sjedinjene Američke Države su glavne. Sjedinjene Američke Države vode zemlju – rekao je on.

Dok Amerika sprovodi vojne operacije u Venecueli, Rusija vodi rat u Ukrajini skoro četiri godine, a Kina pojačava kontrolu nad Tajvanom. Postaje jasno da se svijet brzo vraća politici sile i sve otvorenijem nametanju interesnih sfera.

U takvom poretku, veliko pitanje je šta čeka Evropu, kontinent koji je ekonomski gigant, ali politički i vojno fragmentiran.

Upravo akcija u Venecueli, koja predstavlja najznačajniju američku vojnu intervenciju u Latinskoj Americi od Hladnog rata, pokazuje kako novi svjetski poredak funkcioniše u praksi. Vašington je svrgnuo režim u suverenoj državi, kidnapovao predsjednika Nikolasa Madura i otvoreno objavio da će “vladati” zemljom dok se ne uspostavi poredak koji im odgovara.

Ubrzo nakon akcije, američki predsjednik Donald Tramp je zaprijetio Kolumbiji i Grenlandu. U intervjuu za Atlantik je rekao da bi i druge zemlje mogle biti predmet američke intervencije. “Apsolutno nam je potreban Grenland”, rekao je američki predsjednik o ostrvu, koje je dio članice NATO Danske.

Sfere interesovanja velikih sila

SAD tako ponovo tretiraju zapadnu hemisferu, od Latinske Amerike i Kariba do strateški ključnih tačaka na Arktiku i Panamskog kanala, kao područje u kojem ne tolerišu ozbiljne konkurente. To je moderna verzija Monroove doktrine, principa američke spoljne politike starog više od 200 godina, prema kojem je cijeli zapadni dio svijeta američka interesna zona.

Rusija ne krije sopstvenu sferu interesovanja. Rat u Ukrajini je odavno prerastao obim sukoba oko jedne zemlje i postao je pokušaj Moskve da na silu redefiniše granice i bezbjednosnu arhitekturu Evrope. Kremlj jasno stavlja do znanja da postsovjetski prostor smatra zonom gdje Zapad nema šta da polaže pravo.

Kina, za razliku od Rusije, djeluje sporije i strpljivije, ali sa podjednako jasnim ciljem. Tajvan ostaje žarište kineske politike, simbol povratka “izgubljene teritorije”. Peking je nedavno održao dvodnevne vojne vježbe oko Tajvana, koje su uključivale lansiranje raketa i učešće aviona i ratnih brodova.

Da li nastaje novi svjetski poredak?

Nju stejtsmen piše da svjedočimo rađanju novog svjetskog poretka i novog doba odmetničkih supersila.

Evropa traži svoj sopstveni pravac

Dok SAD, Rusija i Kina otvorenije nego ikad definišu svoje sfere uticaja, Evropa i dalje traži svoj pravac.

“Niko neće ozbiljno shvatiti slabu i podijeljenu Evropu: ni neprijatelja ni saveznika. To je već jasno. Moramo konačno povjerovati u sopstvenu snagu, moramo nastaviti da se naoružavamo i moramo ostati ujedinjeni kao nikada do sada. Jedan za sve i svi za jednog. U suprotnom, gotovi smo”, rekao je poljski premijer Donald Tusk nakon američke vojne operacije u Venecueli.

Stručnjaci već dugo upozoravaju da je vrijeme da se Evropa ujedini i osmisli zajednički front za akciju. Bivša njemačka kancelarka Angela Merkel se nedavno oglasila o tom pitanju, pozivajući Evropsku uniju da se ujedini u svjetlu ratova i kriza.

Atlantski savijet, nevladina organizacija, kaže da je Evropa pod pritiskom sa istoka i zapada. Prema organizaciji, primarni cilj ruske decenijsku kampanju hibridnog ratovanja protiv Evrope jeste da pripremi teren za fragmentirani kontinent dovoljno slab da prihvati proširenu rusku sferu uticaja.

Na Zapadu, Sjedinjene Države signaliziraju da se spremaju da predaju odgovornost za konvencionalnu odbranu kontinenta Evropljanima, zadržavajući samo nuklearni kišobran.

Put ka odbrambenoj autonomiji

U svjetu gdje velike sile ponovo otvoreno govore o sferama uticaja, odgovor Evrope ne smije i ne može biti stvaranje sopstvene zone interesa u klasičnom imperijalnom smislu. Odgovor Evrope leži u zaštiti sopstvenog strateškog prostora i očuvanju političke autonomije. Drugim riječima, ona mora imati kapacitet da brani sopstvene interese.

Najvažnija od svega je ideja evropske odbrane. Iako se termin “evropska vojska” često pojavljuje u medijima, važno je razumjeti da ovaj termin obuhvata veoma različite ideje. U stvarnoj političkoj praksi, države članice su prilično skeptične prema ideji predaje suvereniteta nad svojim oružanim snagama nadnacionalnom tijelu.

Rad na koordinisanim odbrambenim sposobnostima se pojavljuje kao realnija alternativa. EU je već pokrenula niz inicijativa koje idu u tom pravcu: od stalne strukturne saradnje, koja omogućava zajedničke projekte naoružavanja, do Evropskog fonda za odbranu i sveobuhvatnih planova kao što je “Spremnost 2030”, strateški program vrijedan oko 800 milijardi evra za jačanje evropskih kapaciteta.

Treba napomenuti da i izdaci EU za odbranu dramatično rastu zbog sve intenzivnijih globalnih prijetnji, a u posljednjih pet godina iznos se skoro udvostručio. Sa ukupno 198 milijardi evra potrošenih u 2020. godini, Evropska odbrambena agencija predviđa da će izdaci dostići čak 392 milijarde evra u 2025. godini.

Politička fragmentacija

Ključni izazov za evropsku koordinaciju takođe leži u sistemu donošenja odluka. U EU, spoljna i bezbjednosna politika i dalje zahtijeva jednoglasnost, što omogućava pojedinačnim državama članicama da blokiraju zajedničke poteze.

Analitičari sve češće kažu da takav model parališe spoljno dijelovanje EU i da bi prelazak na kvalifikovanu većinu u određenim slučajevima mogao pomoći Evropi da brže i odlučnije reaguje na spoljne prijetnje.

Novi sistemi vještačke inteligencije, drugačiji od današnjih, personalizovane promjene gena u cilju liječenja rijetkih genetskih poremećaja, novi testovi za otkrivanje raka, letovi ka Mjesecu i Marsu, okeansko bušenje, kao i nadogradnja Velikog hadronskog sudarača… Ovo su glavne naučne priče koje nas očekuju u 2026. godini.

Tako predviđa naučnica i naučna novinarka Mirjam Nadaf u tekstu za Nature, kao i u podkastu za ovaj naučni portal.

Vještačka inteligencija u službi nauke
“Naučna istraživanja zasnovana na vještačkoj inteligenciji (AI) ostvarila su velike skokove ove godine, i ona je tu da ostane. AI agenti koji integrišu nekoliko velikih jezičkih modela (LLM) za obavljanje složenih procesa u više koraka vjerovatno će se koristiti šire, neki od njih i uz minimalan ljudski nadzor. Naredna godina bi mogla donijeti čak i prve značajne naučne proboje koje je napravila AI. Međutim, intenzivnija upotreba mogla bi otkriti i ozbiljne propuste u nekim sistemima”, navela je ona i dodala:

“Ova godina donijeće i tehnike koje prevazilaze LLM modele, čija je obuka veoma skupa. Noviji pristupi se fokusiraju na dizajniranje malih AI modela koji uče iz ograničenog skupa podataka i mogu se specijalizovati za rješavanje specifičnih logičkih zagonetki. Ovi sistemi ne generišu tekst, već obrađuju matematičke prikaze informacija. Ove godine je jedan takav mali AI model pobijedio masivne LLM modele na testu logike”.

Personalizovane genske terapije
“2026. bi mogla donijeti pokretanje dva klinička ispitivanja za razvoj personalizovanih genskih terapija za djecu sa rijetkim genetskim poremećajima. Ovi napori su nastavak liječenja Kej-Džej Malduna, dječaka sa rijetkim metaboličkim poremećajem koji je primio CRISPR terapiju prilagođenu ispravljanju njegove specifične mutacije koja izaziva bolest”, napisala je Mirjam Nadaf i dodala:

“Drugi tim se nada da će 2026. godine započeti slično ispitivanje za genetske poremećaje imunosistema.“

Testovi za rak
“Očekuje se da će britansko kliničko ispitivanje testa krvi koji otkriva oko 50 vrsta karcinoma prije pojave simptoma objaviti rezultate ove godine. Test skenira fragmente DNK koje ćelije raka ispuštaju u krv i može precizno da odredi vrstu tkiva ili organ iz kojeg signal dolazi. U ispitivanju je učestvovalo više od 140.000 ljudi, a ako rezultati budu obećavajući, britanske zdravstvene vlasti planiraju da uvedu ovaj alat u bolnice širom zemlje”, navela je autorka..

Gužva na Mjesecu
Ona podsjeća da će ove godine biti ubrzane misije na Mjesec. Misija NASA Artemis II trebalo bi da pošalje 4 astronauta na let do orbite Mjeseca. Ovaj planirani desetodnevni let bio bi prva misija s ljudima do Mjeseca od 1970-ih godina i priprema za narednu misiju slijetanja ljudi na lunarnu površinu.

“Kina takođe priprema lansiranje u nizu svojih lunarnih sondi Čang’e-7 u avgustu. Misija će koristiti letjelicu tipa skakač sa sposobnošću ublažavanja udara. Cilj je slijetanje blizu južnog pola, regiona punog stijena i kratera, poznatog po tome što je veoma zahtjevan za slijetanje“, napisala je Nadaf.

Marsovi sateliti
Istraživači se, dodaje, okreću i ka Marsu. Japan planira da lansira prvu misiju do dva satelita Crvene planete – Fobosa i Dejmosa, a svemirski brod trebalo bi da prikupi uzorke sa površine Fobosa i donese ih na Zemlju 2031.

Takođe, Evropska svemirska agencija planira da lansira PLATO, satelit za lov na planete, krajem godine. Sa 26 kamera, on će pratiti 200.000 zvijezda i identifikovati “Zemljine blizance” sa temperaturama koje dozvoljavaju vodu u tečnom stanju. Osim toga, indijska prva solarna misija, Aditja-L1, posmatraće Sunce tokom solarnog maksimuma, vrhunca ciklusa od oko 11 godina.

“Buši, samo buši”

“Očekuje se da će kineski brod za okeansko bušenje Meng Šiang krenuti na svoju prvu naučnu ekspediciju. Brod je dizajniran da buši do 11 kilometara kroz okeansku koru do Zemljinog omotača i prikuplja uzorke. Ovaj rad će pomoći istraživačima da saznaju kako se formira okeansko dno i šta pokreće njegovu tektonsku aktivnost”, napisala je Mirjam Nadaf i dodala:

“Kao uzbudljiv događaj za fizičare, Veliki hadronski sudarač (LHC) u CERN-u trebalo bi da bude značajno nadograđen 2026. godine. LHC će sudariti svoje posljednje čestice u naredne tri godine prije nego što se ugasi radi instalacije mašine monstruoznog intenziteta, poznate kao High-Luminosity LHC, koja će početi sa radom 2030. godine. U međuvremenu, Nacionalna akceleratorska laboratorija Fermi (Fermilab) u Bataviji nada se da će u aprilu završiti izgradnju Mu2e detektora. Eksperiment će testirati da li muon, misteriozna i izuzetno kratkovječna subatomska čestica, može da se pretvori u elektron bez stvaranja dodatnih čestica. Očekuje se da će prikupljanje podataka početi 2027”, prenosi Telegraf.