Connect with us

Svijet

ZBRKA U VASIONI! Sateliti Ilona Maska prave problem u svemiru

Radio talasi sa rastuće mreže satelita Ilona Maska blokiraju mogućnosti naučnika da zavire u univerzum, tvrde istraživači iz Holandije.

Nova generacija satelita Starlink, koji pružaju brzu internet konekciju širom svijeta, mnogo više ometaju radio-teleskope nego prethodne verzije, ističu astronomi.

Hiljade satelita u orbiti “zasljepljuju” radio-teleskope i ometaju astronomska istraživanja, prema Holandskom institutu za radio astronomiju (ASTRON).

Mreža Maskovih satelita pruža širokopojasni internet širom svijeta, često i na najudaljenim tačkama planete, uključujući i izazovna okruženja poput Ukrajine i Jemena.

Takođe se koriste za povezivanje udaljenih područja Velike Britanije na brzi internet. Testovi iz 2022. godine pokazali su da Starlink može da isporuči internet vezu četiri puta bržu od prosjeka, prema britanskom Od‌jeljenju za digitalizaciju, kulturu, medije i sport.

Ali astronomi kažu da to ima cijenu.

“Svaki put kada se više njih lansira sa ovakvim nivoima emisije, sve manje vidimo nebo“, rekla je za Bi-Bi-Si njuz profesorka Džesika Dempsi, direktorka ASTRON-a, prenosi RTS.

“Pokušavamo da proučimo stvari poput eksplozija iz crnih rupa u centru galaksija. Takođe posmatramo neke od najranijih galaksija, udaljenih milione i milione svjetlosnih godina, kao i egzoplanete”, dodaje profesorka, ističući oblasti na koje satelitsko zračenje utiče.

ASTRON je otkrio da su smetnje od satelita druge generacije, ili V2, 32 puta jače od prve generacije.

Količina emitovanog zračenja premašuje standarde koje je propisala Međunarodna unija za telekomunikacije, dodaje profesorka Dempsi.

Po jednoj procjeni, trenutno se u orbiti nalazi 6.402 Starlink satelita na oko 550 kilometara iznad Zemlje, što ga čini najvećim internet provajderom.

Sateliti su relativno veliki – sa ravnim panelima od tri metra i solarnim nizom od osam metara za napajanje.

Glavni konkurent kompanije “Spejs Iks”, “OneWeb”, ima manje od hiljadu. Ali to je poslovna trka koja se sve više ubrzava. “Amazon” razvija sopstvenu mrežu i nada se da će u narednih nekoliko godina lansirati najmanje 3.000 satelita.

Očekuje se da će do 2030. broj satelita u orbiti premašiti 100.000.

Studija je urađena pomoću radio teleskopa LOFAR u Holandiji jednog dana u julu ove godine.

Mnogi objekti u svemiru, uključujući udaljene galaksije i planete, emituju svjetlost elektromagnetnog spektra. Ovo zračenje putuje kao talasi i radio-teleskopi mogu da uhvate te talase, omogućavajući nam da dobijemo sliku stvari koje ne možemo da vidimo golim okom.

Ali te talase ometaju sateliti.

Naučnici su otkrili nenamerno elektromagnetno zračenje sa skoro svih posmatranih satelita V2 Starlink. Bilo je oko 10 miliona puta svjetlije nego iz najslabijih identifikovanih izvora svjetlosti, kažu oni.

Glavni autor studije, Siz Basa, rekao je da je to kao da upoređuje najslabiji sjaj zvijezde vidljive golim okom i sjaj punog Mjeseca. “Pošto ‘Spejs Iks’ svake ned‌jelje lansira oko 40 Starlink satelita druge generacije, ovaj problem postaje sve gori”, dodaje Basa. “Očigledno je da ako imate nešto ovako svijetlo što toliko kompromituje veliku radio opservatoriju, onda moramo nešto da uradimo i to moramo da uradimo brzo”, naglašava Robert Masi, zamijenik izvršnog direktora Kraljevskog astronomskog društva u Velikoj Britaniji.

Upitan o značaju astronomskih istraživanja, Masi napominje da je nemoguće reći da je neka nauka jednostavno nepotrebna. “Istraživanja mogu da traju decenijama ili čak i duže, ali mogu biti veoma fundamentalna i veoma važna”, kaže Masi.

Naučnici su takođe zabrinuti zbog svjetlosnog zagađenja sa satelita i strahuju da to ometa i optičke teleskope.

Astronomi kažu da su razgovarali sa “Spejs Iksom” o zračenju prve generacije satelita i da je kompanija saslušala njihovu zabrinutost.

Ali ASTRON sada kaže da je druga generacija V2 još moćnija.

Ovo zapravo ugrožava čitavu zemaljsku astronomiju na svakoj talasnoj dužini i na različite načine. Ako se nastavi, bez neke vrste ublažavanja da bi se ovi sateliti utišali, onda to postaje egzistencijalna pretnja za gotovo sva astronomska posmatranja koja izvodimo”, naglašava profesorka Dempsi.

Istraživači takođe ističu da je neophodno da se donese regulativa u pogledu svemira i načina rada satelita kako bi se izbjeglo ugrožavanje naučnog rada.

Napominju i da bi kao najveći vlasnik satelita, “Spejs Iks” mogao da postavi standarde za ograničavanje svjetlosnog zagađenja. Profesorka Dempsi navodi da jednostavne radnje kao što je zaštita baterije na satelitu mogu napraviti veliku razliku i smanjiti emitovano svjetlosno zračenje.

Neke smetnje dolaze i od neispravne elektronike, tako da i na tome treba raditi. Ali ako se ništa ne preduzme, “vrlo brzo će jedina sazviježđa koja ćemo vid‌jeti biti ona koja smo sami napravili“, dodala je profesorka.

Rezultati analize su objavljeni u naučnom časopisu Astronomy and Astrophysics.

Related Topics:

Svijet

LJETNO SKIJANJE POSTAJE PROŠLOST? Alpski glečeri tope se sve brže

Ekstremne vrućine i topljenje glečera skraćuju sezonu ljetnog skijanja u Alpima. Pojedina skijališta ove godine morala su da zatvore staze.

  • Ekstremne vrućine i ubrzano topljenje glečera sve više ugrožavaju ljetno skijanje u Alpima.
  • Zermat, Saas-Fee i Stelvio ove godine morali su da obustave rad, a jedno vrijeme tokom ljeta organizovanog skijanja nije bilo nigdje na sjevernoj hemisferi.
  • Skijališta se zato sve više pripremaju za kraću ljetnu sezonu, koja bi se u budućnosti mogla završavati već u maju ili junu.

Ljetno skijanje decenijama je bilo jedna od posebnosti visokih alpskih skijališta, ali ekstremne vrućine i ubrzano topljenje glečera sve više skraćuju sezonu. Ove godine pojedini centri morali su da obustave rad usred ljeta, a jedno vrijeme skijanja nije bilo nigdje na sjevernoj hemisferi.

Visokoplaninska skijališta poput Zermata i Saas-Feea u Švajcarskoj, Tignja i Les 2 Alpes u Francuskoj i Stelvija u Italiji godinama su privlačila skijaše i tokom toplijih mjeseci.

Međutim, ovog ljeta visoke temperature, nedostatak noćnog smrzavanja i topljenje snijega i glečera primorali su više centara da zatvore skijaške staze iz bezbjednosnih razloga.

Zermat je 1. avgusta privremeno obustavio skijanje zbog “uporno visokih temperatura, nedostatka noćnog zahlađenja, čestih oluja i promijenjenih uslova na snijegu i glečeru”. Bio je to tek drugi put posljednjih godina da je skijanje tamo prekinuto tokom ljeta, nakon 2022. godine.

Saas-Fee je skijanje obustavio 10. avgusta, dok je italijanski Stelvio 15. avgusta zatvoren “do daljeg” zbog toplotnih talasa, izostanka noćnog zahlađenja i ponovnog zamrzavanja snježnog pokrivača.

Kada je 19. jula zatvoreno i skijalište Timberlajn u Oregonu, jedino preostalo ljetno skijalište u SAD, dogodilo se da jedno vrijeme tokom ljeta nigdje na sjevernoj hemisferi nije bilo dostupnog organizovanog skijanja.

Glečeri se mijenjaju pred očima

Instruktor skijanja Sajmon Vels iz Zermata kaže da za gotovo četiri decenije rada nikada nije vidio promjene poput današnjih.

“Jednog trenutka ima mnogo snijega, a onda dođe brutalna, dugotrajna vrućina”, rekao je Vels, navodeći da su na glečerima sada vidljive velike stijene i pukotine koje ranije nisu bile izložene.

Ni francuski Tinj nije pošteđen. Ovo skijalište nekada je koristilo slogan “365 dana skijanja godišnje”, ali se broj dana kada je skijanje moguće tokom godine postepeno smanjuje.

Ove godine na glečeru Grande Mot skijalo se od 20. juna do 20. jula, uglavnom za potrebe međunarodnih skijaških timova.

Klemont Kolen, direktor resursa kompanije koja upravlja skijalištem, kaže da glečer u Tignju svake godine gubi između tri i četiri metra debljine leda.

“Znamo da će za 10 do 15 godina nestati. Veoma je teško to gledati”, rekao je Kolen.

Podaci pokazuju razmjere promjene. Od 1850. godine alpski glečeri izgubili su između 30 i 40 odsto površine i oko polovine zapremine.

Od 2000. do 2023. godine glečeri u centralnoj Evropi, uključujući Alpe i Pirineje, izgubili su oko 39 odsto leda.

Švajcarska, koja ima oko 1.400 glečera, samo je tokom 2025. godine izgubila tri odsto njihove ukupne zapremine, što je četvrti najveći godišnji pad zabilježen do sada. U posljednjoj deceniji nestala je četvrtina švajcarskog glacijalnog leda.

Ljetno skijanje sve kraće

Promjene već utiču na kalendar skijaških sezona. U Les 2 Alpes, na primjer, javnost danas može da skija do kraja maja, dok vrhunski sportisti treniraju do početka jula. Prije 2023. godine bilo je moguće skijati sve do kraja avgusta.

U austrijskom Hintertuksu, koji ima najdužu skijašku sezonu u Austriji, ljetna pauza već je postala uobičajena.

U Tignju kažu da se ljetno skijanje sve više pomjera prema kraju proljeća i početku ljeta – maju i junu – dok bi jul i avgust mogli postati prošlost.

Istovremeno, skijališta se prilagođavaju i turistima nude više planinarenja, biciklizma i drugih aktivnosti tokom ljeta.

To, međutim, ne znači nužno kraj skijanja u Alpima. Stručnjaci i uprave visokih skijališta smatraju da bi glavna zimska sezona još dugo mogla opstati, ali uz promjene u periodu kada su snijeg i temperature najpovoljniji.

“Ljudi moraju da računaju na to da sada često imamo bolji snijeg u martu i aprilu nego u januaru”, rekao je Kolen.

A kada će se glečeri ponovo otvoriti za skijaše?

“Planina odlučuje”, kaže Vels. “Potrebne su nam stabilno niske temperature i snijeg”.

Nastavi čitati

Svijet

ORBAN SE VRAĆA NA VELIKA VRATA! Izgovorio rečenicu zbog koje drhte briselske fotelje!

Bivši mađarski premijer Viktor Orban izjavio je da se vraća političkoj borbi protiv nove vlade koju predvodi Peter Mađar.

“Bili smo strpljivi, možda čak i više nego što je trebalo. I bili smo fer, s obzirom na to kako su se ponašali, možda čak i više nego što je trebalo. Prošlo je pet mjeseci. Ova faza je završena”, rekao je Orban.

On je dodao da je strpljenje potrošeno i da je fer odnos završen.

“Moramo da bacimo rukavicu i borimo se”, naglasio je bivši mađarski premijer.

Orban je rekao da desno orijentisane snage u Mađarskoj žele da zemlja bude suverena, dok vlada koju vodi stranka Tisa želi da je pretvori u koloniju.

On je upozorio da će Tisa vratiti mađarsku ekonomiju strancima, uključujući energetiku, banke i telekomunikacije, što će dovesti do toga da se novac odlije iz zemlje, a velike mađarske kompanije budu uništene i prebačene u inostranstvo.

Nastavi čitati

Svijet

RASPAD VELIKE BRITANIJE NA POMOLU?! Šok iz Škotske, Velsa i Sjeverne Irske: Londonu stigao ultimatum!

Lideri Škotske, Velsa i Severne Irske sastaće se u ponedjeljak, 14. septembra, u glavnom gradu Velsa, Kardifu, radi planiranja raspada Velike Britanije, a zahtijevaće i održavanje referenduma za odvajanje od Ujedinjenog Kraljevstva, objavio je danas londonski “Telegraf”.

List navodi da će premijeri Škotske, Velsa i Sjeverne Irske koji se zalažu za nezavisnost potpisati “memorandum o razumijevanju” na samitu u Kardifu, kojim će zahtijevati pravo na održavanje referenduma o nezavisnosti.

Premijerima Škotske, Velsa i Sjeverne Irske pridružiće se Meri Lu Makdonald, predsjednica Šin Fejna i liderka opozicije u Irskoj, a okupiće se u ponedjeljak u hotelu sa pet zvijezdica “Sent Dejvids”.

List navodi da će memorandum obuhvatiti četiri oblasti – ekonomiju, energetiku, Evropu i međunarodnu saradnju i samoopredjeljenje.

Sastanak se održava nakon što je britanski premijer Endi Bernam u srijedu predložio poslanicima da će odobriti još jedan škotski referendum ako postoji jasan konsenzus o tome.

Samit u Kardifu će se održati dva dana nakon što je američki predsjednik Donald Tramp izjavio da bi voleo da vidi ujedinjenu Irsku.

Tokom posjete Dablinu u subotu, Tramp je rekao da bi pridruživanje Sjeverne Irske Irskoj bilo “odlična stvar”.

Lider Škotske nacionalne partije i premijer Škotske Džon Svini izneo je tvrdnju da se Bernam “suočava sa idejom da će ući u istoriju kao poslednji premijer Ujedinjenog Kraljevstva”.

Poraz laburista u Velsu na majskim izborima znači da su sada stranke koje se zalažu za nezavisnost prvi put na vlasti u Škotskoj, Sjevernoj Irskoj i Velsu.

Nastavi čitati

Aktuelno