Connect with us

Politika

EVO ZAŠTO JE DOLAZIO TRAMPOV SIN! Srpska planira izgradnju DATA CENTRA, struja i voda na udaru

Službeni glasnik Republike Srpske izabrao je srpsku firmu u državnom vlasništvu za izradu studije izvodljivosti za izgradnju data centra u RS po uzoru na sličan koji već postoji u Srbiji. Na ovaj način zaobiđena je jedina specijalizovana informatička institucija u RS zadužena za prebacivanje sistema RS na kineske programe, a opis centra podsjeća na onaj u Kragujevcu gdje svoje podatke drže i američke kompanije.

Dvije sedmice nakon što je u Kragujevcu predstavljen novi superkompjuter, mašina za ekstremno brze i teške računske zadatke, Službeni glasnik Republike Srpske dodijelio je ugovor vrijedan 119.000 KM srpskom konzorciju na čelu s Data Cloud Technology iz Kragujevca za izradu studije izvodljivosti za izgradnju data centra, piše Detektor.ba.

Data Cloud Technology upravlja Državnim data centrom u Kragujevcu, gdje se od prije nekoliko dana nalazi i superkompjuter o kojem je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić kazao da “ovo što danas imamo, nema niko u regionu”.

Sada u Republici Srpskoj žele sličan data centar, prema opisu iz tenderske dokumentacije u koju je Detektor imao uvid. Tender kao razlog za studiju izvodljivosti navodi da u Republici Srpskoj ne postoji adekvatan data centar, što stvara problem “institucijama, ali i privatnim kompanijama”.

“Zbog toga institucije nemaju potpun pregled nad sličnim uslugama u cloudu, odnosno oblaku, što povećava troškove, smanjuje efikasnost i dovodi do neusklađenih rješenja”, navodi se u dokumentu Službenog glasnika, agencije čiji je primarni zadatak objava odluka izvršne i zakonodavne vlasti i koja nema značajno prethodno iskustvo u upravljanju podacima poput Agencije za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske.

Miloš Lukić, direktor Službenog glasnika Republike Srpske, naveo je u pisanom odgovoru Detektoru da Glasnik ima potrebu za novim elektronskim servisima i digitalnom transformacijom, zbog čega moraju obezbijediti adekvatno skladištenje podataka.

“Sama studija će pokazati koji kapacitet data centra nam je potreban i na koji način data centar može biti ekonomski održiv. U ovom trenutku ne mogu, ali i ne želim da govorim na koji način data centar treba biti kapacitiran jer je u toku izrada studije koja to treba definisati, to je pitanje koje smo prepustili stručnjacima”, naveo je Lukić.

Tenderska dokumentacija koja je objavljena pokazuje da kapaciteti daleko prelaze potrebe jedne agencije poput Službenog glasnika i mogu se porediti s centrom u Kragujevcu koji pokriva cijelu Srbiju.

U odjeljku tenderske dokumentacije koji se odnosi na tehničku i profesionalnu sposobnost, navedeno je da ponuđači moraju imati iskustvo u upravljanju data centrom minimalne snage deset megavata (MW), te iskustvo upravljanja data centrom koji je “sertifikovan prema standardu EN 50600, klasa četiri ili ekvivalentnom standardu”. To je specifikacija neznatno manja od onoga u Kragujevcu.

Tender napisan za jednu firmu

Lukić navodi da su partneru postavili najkompleksnije zadatke kako bi dobili sveobuhvatnu sliku potreba.

“Vodili smo se idejom da postavimo najzahtjevnije uslove kako bismo dobili potpunu sliku stanja i potreba naše zajednice. Danas su data centri tržišna potreba, ali i osnova digitalne suverenosti. Kao samofinansirajuća institucija, ali i nosilac pravne sigurnosti, želimo da se pozicioniramo u jačanju digitalne suverenosti Republike Srpske”, istakao je.

Zbog uvođenja novih elektronskih servisa i digitalne transformacije imaju problem, kako navodi Lukić, sa skladištenjem postojećih baza podataka u trenutnim kapacitetima.

Prema Lukićevim riječima, kragujevačka kompanija čiji je osnivač i vlasnik Vlada Republike Srbije dobila je ugovor na osnovu postupka javne nabavke koji je u skladu sa zakonom.

“Nismo mogli znati da će oni ili bilo ko drugi ispuniti uslove. Kao što sam vam rekao, cilj nam je bio da dobijemo najkompleksniji, najkvalitetniji i najsveobuhvatniji dokument. Studija će pokazati na koji način i u kojem kapacitetu je nama potreban data centar”, zaključio je Lukić.

Srđan Traljić iz Transparency Internationala BiH navodi da, prema iskustvu dosadašnjeg monitoringa javnih nabavki, restriktivne tehničke specifikacije su najčešći način na koji se kroz tenderske procedure pogoduje određenim proizvođačima.

“Indikativno je i insistiranje na nebitnim detaljima koji nemaju nikakvu upotrebnu vrijednost za svrhu nabavke. Favoriziranje se prepoznaje i kroz zahtijevanje usko specifičnih certifikata i standarda koje posjeduje samo jedan ponuđač na tržištu, uz otežavanje dokazivanja ekvivalentnosti drugim standardima”, kazao je Traljić.

Ugovorni organi, navodi on, ponekad koriste i nejasne definicije ekvivalentnosti kako bi zadržali diskreciono pravo da odbiju svakog ko ne nudi “nacrtani” model.

“Na kraju, svako sužavanje tržišta bez jasnog tehničkog ili tehnološkog obrazloženja predstavlja direktno kršenje osnovnih principa transparentnosti javnih nabavki i pravične borbe”, navodi on.

Jedini data centar u regionu koji ima inastalisanu snagu veću od 10 MW jeste Državni data centar u Kragujevcu i on trenutno ima 14 MW instalisane snage.

“Srbija je izuzetak kao zemlja u regionu koja ima data centar tog kapaciteta i klase a da je u vlasništvu države. Za zemlju te veličine, dva do pet megavata bi trebalo da bude dovoljno za osnovne državne usluge. Ta snaga bi mogla da podmiri potrebe e-uprave, nacionalne registre, poreski sistem, zdravstvo, sudstvo, vojne i bezbednosne sisteme, interni državni klaud (skladište podataka) i slično”, navodi stručnjak za digitalnu sigurnost Filip Milošević iz Share fondacije.

Podaci već pohranjeni u Srbiji

Srpski Data centar u avgustu 2023. sertifikovan je prema standardu EN 50600 kao klasa 4, što je takođe jedan od uslova naznačenih u tenderskoj dokumentaciji.

“To su standardi koji klasifikuju otpornost data centara, tj. njihovu mogućnost da održe svoje servise operativnim čak i tokom različitih vrsta incidenata. Podrazumevaju zahteve u vezi sa samom infrastrukturom, energetskim sistemom, sistemima hlađenja, bezbednošću etc. Klasa 4 je najviši nivo klasifikacije”, objašnjava Milošević.

Neke kompanije iz Republike Srpske se već oslanjaju na kragujevačke informacione kapacitete. Poštanska štedionica Banja Luka je, među prvim regionalnim korisnicima, pohranila podatke u Kragujevcu. Agencija za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske je u martu 2025. potpisala Memorandum o razumijevanju sa Kancelarijom za IT i eUpravu Srbije, kojim se Republici Srpskoj omogućava korištenje kapaciteta Državnog data centra.

Memorandum je predvidio čuvanje podataka Republike Srpske u Kragujevcu, kao i besplatan pristup Nacionalnoj platformi za vještačku inteligenciju i superkompjuteru. Direktor Kancelarije za IT i eUpravu Srbije Mihailo Jovanović je tada kazao da ovo predstavlja novi korak u jačanju bratskih odnosa i saradnje u oblasti digitalizacije i inovacija.

Iz Agencije za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske nisu odgovorili na upit Detektora o kapacitetima planiranog data centra i detaljima tedera koji raspisuje Glasnik iako je direktor Dražen Višnjić kazao da su dobili pitanja i da stručne službe rade na odgovorima.

Ni iz Ureda premijera Republike Srpske Save Minića nisu stigli odgovori o kapacitetu planiranog data centra.

Stručnjaci upozoravaju da ovakav pristup nosi rizike po sigurnost i zaštitu podataka građana, posebno jer bi se ključni podaci mogli skladištiti van teritorije Republike Srpske, u data centru pod kontrolom druge države.

Filip Milošević iz Share fondacije naglašava da postoje rizici na mnogo različitih nivoa.

“Podaci su jedan od najvrednijih i najosjetljivijih resursa koje svaka nacija ima, te nijedna država koja svoje podatke ne drži u svom posjedu nema ni potpuni suverenitet. Ta tema je posljednjih godina sve dominantnija, pa vidimo i ogromne napore Evrope da postane nezavisna i digitalno suverena u odnosu na Sjedinjene Američke Države”, navodi Milošević.

DATA CENTAR U HRVATSKOJ! Trošiće struje kao pola države i MILIONE HEKTOLITARA PITKE VODE

Transparentnost i bezbjednosni rizici

Aleksandar Žolja, direktor Helsinškog parlamenta građana Banja Luka, smatra da su građani odavno u riziku kada su u pitanju naše vlasti.

“Problem dodatno predstavlja netransparentnost i skladištenje podataka u drugu državu”, navodi Žolja za Detektor.

On smatra da minimalni standard transparentnosti pri izgradnji velikih data projekata jeste sprovođenje široke javne rasprave, uključenost parlamenta i stručne javnosti.

Zabrinutosti postaju još ozbiljnije kada se uzme u obzir da vlasti RS u isto vrijeme razvijaju sistem digitalnog nadzora, o čemu je sredinom prošle godine pisao CAPITAL. Prema saznanjima CAPITAL-a, vlasti RS planiraju uspostavljanje 15 čvorišta s glavnim centrom na Elektrotehničkom fakultetu u Istočnom Sarajevu, koji bi bio povezan s Državnim data centrom u Kragujevcu, kao centrom za podršku.

Projekat, koji se realizuje uz kineski hardver i softver kompanije ELINC (povezane s kineskom vojnom industrijom), ruske bezbjednosne modele i izraelske metode obuke, predstavljen je na zatvorenom sastanku, bez prisustva medija.

Kako je tada rečeno, predviđeno je da sistem omogući široku kontrolu cyber prostora, uključujući filtriranje sadržaja po uzoru na ruski Roskomnadzor, s naglaskom na “zaštitu djece”, ali i nadzor medija koji plasiraju “loše vijesti”.

Ovaj tajni projekat vrijedan desetine miliona KM, koji se realizuje bez javnog tendera, dodatno dovodi u pitanje tvrdnje o “digitalnoj suverenosti” Republike Srpske, jer ključne komponente i infrastrukturu povjerava stranim državama, prije svega Kini i Srbiji.

Uspostavljanje data centra u Republici Srpskoj u kojem je planirano skladištenje kompletne informaciono-komunikacione infrastrukture i podataka sistema uprave najavio je još u januaru 2024. godine Denis Turkanović, bivši direktor Agencije za informaciono-komunikacione tehnologije Republike Srpske. Osnivanje ovog data centra, kako je tada naveo Turkanović, predviđeno je Programom ekonomskih reformi RS-a.

O uspostavljanju data centra govorio je i Donald Trump Junior, sin američkog predsjednika Donalda Trumpa, boraveći nedavno u posjeti u Banjaluci. Tada je naveo upravo data centar kao potencijal za saradnju s američkim kompanijama, odnosno priliku da američki fondovi direktno investiraju u ove centre.

“Mislim da bi velika prilika bila da se te firme povežu sa ovim što vi ovdje imate”, kazao je Trump Jr.

Kragujevac i Kina

Državni data centar u Kragujevcu otvoren je u decembru 2020. godine kao kapitalna investicija Vlade Srbije u koju je do sada uloženo, kako je navedeno, oko 200 miliona maraka, odnosno 100 miliona evra.

Većina sredstava obezbijeđena je iz državnog budžeta, ali je istaknuto i da je on nastao uz podršku američke kompanije Nvidia. Osim američke podrške u ranoj fazi izgradnje, Narodna Republika Kina je donirala Huawei opremu vrijednu oko tri i po miliona maraka (dva miliona dolara), dok je kompanija Huawei, čija je oprema u Sjedinjenim Američkim Državama zabranjena zbog zabrinutosti za nacionalnu sigurnost, donirala cloud infrastrukturu i AI platformu.

U septembru 2020. u Bijeloj kući srbijanski predsjednik Aleksandar Vučić, kosovski premijer Avdulah Hoti i američki predsjednik Donald Trump potpisali su sporazum u kojem je, između ostaloga, navedena i tačka koja nema puno veze sa međusobnim odnosima ove dvije zemlje, a odnosi se na zabranu korištenja 5G opreme nepouzdanih dobavljača u Srbiji i Kosovu za koju se vjeruje da se odnosi upravo na Huawei opremu.

Uprkos sporazumu, Huawei je samo tri mjeseca kasnije ugovorom o smještanju opreme postao komercijalni korisnik Državnog data centra u Kragujevcu.

Vlada Srbije je osnivač i jedini vlasnik kompanije Data Cloud Technology d.o.o. Kragujevac. U centru se čuvaju podaci državnih institucija, privrede, građana, ali i komercijalnih korisnika. Poseban dio je rezervisan za institucije bezbjednosti – MUP, BIA-u, Vojsku Srbije.

Nacionalna platforma za vještačku inteligenciju, kako je navedeno na njihovoj stranici, besplatno je dostupna univerzitetima, naučnim institutima i startupima. Nedavno su u rad pušteni novi moduli, superkompjuter, koji je sedam puta jači od prethodnog, i solarni paneli ukupnog kapaciteta sada 14 MW, s planovima za daljnju ekspanziju.

Poput Srbije, u Republici Srpskoj su opisali centar otporan na spoljne prijetnje, koji može da nastavi raditi čak i u slučajevima nestanka električne energije i otporan je na napade. Dokumentacija predviđa “više data centara u različitim regionima” radi smanjenja opasnosti od prekida rada te zaštitu od poplava, zemljotresa i drugih rizika. Detektor.ba

Related Topics:

Politika

SKANDAL U IZBORNOJ GODINI! Nerazvijena opština diže kredit od 1,6 miliona KM za “krpljenje” starih i sumnjivih poslova!

Opština Pelagićevo isplanirala je u izbornoj godini novo kreditno zaduženje od 1,6 miliona konvertibilnih maraka kako bi, između ostalog, ponovo finansirala infrastrukturne projekte za koje je novac bio obezbjeđen još prije četiri godine, saznaje portal CAPITAL.

Novi kredit, koji će ukupnu zaduženost ove izrazito nerazvijene opštine podići na više od tri miliona maraka, zvanično je namijenjen, između ostalog, za asfaltiranje puteva, postavljanje javne rasvjete, ali i za nastavak krajnje sumnjive rekonstrukcije Doma kulture u selu Samarevac i gradnje u Blaževcu. Inače, budžet ove opštine je oko četiri miliona maraka.

Sagovornik CAPITAL-a objašnjava da se novim zaduženjem nastavljaju finansirati manipulacije na javnim nabavkama, navodeći primjere domova kulture, za koje su poslovi dodjeljeni po maksimalnoj cijeni, vještom igrom nekoliko firmi.

Dva doma, isti model

Objašnjava da je za oba doma opštinska uprava raspisala javne nabavke u novembru 2023. godine. Vještim manevrisanjem, obje nabavke su sprovedene tako da su dvije firme koje bi trebalo da se takmiče, završile kao pobjednice, čime je opštinski budžet oštećen za najmanje 44.500 KM.

“Poslužili su se modelom da izvaraju sistem aukcije i zakucaju ponudu na maksimum, tako što se najbolji ponuđač povukao i prepustio posao najskupljem, a onda ga je ovaj angažovao kao podizvođača“, kaže naš izvor.

Prema dokumentaciji koju je CAPITAL dobio na uvid, za prvu fazu izgradnje Doma kulture u Blaževcu, opština je isplanirana radove u vrijednosti 71.000 KM bez PDV-a, odnosno 83.070 KM sa porezom na dodatu vrijednost.

Nakon sprovedene e-aukcije, javile su se tri firme, a kao najpovoljniji ponuđač izabrana je firma “Rasimgradnja” iz Gradačca sa značajno nižom cijenom od 58.740 KM (68.726 KM sa PDV-om) u odnosu na “Galax-niskogradnju” iz Brčkog sa ponudom od 70.960 KM (83.023 sa PDV-om) i “Džena” iz Gradačca koja je ponudila 70.931 KM (82.987 KM sa PDV-om).

Očekivano, “Rasimgradnja” je izabrana kao najpovoljniji ponuđač, ali se onda i povukala. Međutim, posao nije prihvatila ni drugoplasirana “Džena”.

“Posao dobija “Galax-niskogradnja”, čija je ponuda bila najskuplja i na gornjem pragu maksimalne procjene opštine“, objašnjava naš sagovornik.

Rokada na štetu opštine

Apsurd je kompletiran, kaže on, kada je firma koja je izabrana kao najpovoljnija i koja je prva odustala od posla, “Rasimgradnja” naknadno angažovana kao podizvođač “Galaxa”.

Objašnjava da je rezultat ove rokade koštao opštinu iz “starog” budžeta preko 12.000 KM (14.297 KM sa PDV-om), a da se sada sprema druga faza u kojoj se vjerovatno nastavlja isti obrazac.

Drugim pozivom za rekonstrukciju Doma kulture u Samarevcu, istog tog dana sprovedena je procedura za izbor ponuđača za rekonstrukciju ruševnog objekta u vrijednosti od 58.000 KM (67.860).

Na e-aukciji opet pobjeđuje “Rasimgradnja” koja je ponudila drastično nižu cijenu od opštinske procjene, odnosno “samo” 32.152 KM (37.618 KM sa PDV-om). Na toj e-aukciji, “Galax-niskogradnja” ponudio je 57.989 KM (67.847 KM sa PDV-om), što je samo 13 maraka niže od maksimalnog iznosa.

I na ovom javnom pozivu dogodilo se isto, “Rasimgradnja” se povlači, a posao preuzima onaj ko je ponudio gotovo dvostruko višu cijenu.

Potrošili 70.000 KM na ruševinu

Kod ovog objekta zanimljivo je to, što i nakon utrošenih 70.000 KM i dalje nema tragova da je iko na gotovo srušenom objektu počeo neke radove.

Novim zaduženjem za ovaj objekat građani Pelagićeva platiće još 100.000 KM.

Tako je, na kraju “Rasimgradnja” iz Gradačca izvršila građevinske radove koje je i planirala na jednom objetku, ali ne kao najbolji ponuđač, nego neko ko je odustao a onda se pojavio kao podizvođač, čime su očigledno, zaradili svi.

Na ova dva posla, opština Pelagićevo u tenderskoj igranci je izgubila nešto više od 44.500 KM, iako nije u poziciji da protraći niti jednu marku zbog svog statusa izrazito nerazvijene lokalne zajednice.

Upit na ovu temu poslali smo i načelniku opštine Pelagićevo, Slavku Tešiću koji na njega još nije odgovorio, pa ćemo njegov komentar i objašnjenje objaviti kada ih dobijemo.

Inače, novim kreditom i to u izbornoj godini se planira i gradnja arteških bunara za 70.000 KM,  asfaltiranje puteva za 440.000 KM, trotoar za 300.000 KM, izvođenje zanatskih radova na Domu vrijednih 50.000 KM, rekonstrukcija zdravstene ambulante za 100.000 KM, kao i nabavka školskog autobusa za 150.000 KM.

Nastavi čitati

Politika

SVIJET NAM KROJI SUDBINU, ONI SE GURAJU ZA INTERESE! Bh. političari zanijemili pred izbor novog visokog predstavnika!

Upravni odbor Savjeta za primjenu mira (PIK), 30.06. trebalo bi da izabere novog visokog predstavnika u BiH.

Ali, izgleda da smo uspjeli da ,,pokvarimo’’ i PIK . Izbor visokog predstavnika počeo je da liči na izbor Savjeta ministara BiH. Svako vuče na svoju stranu, svi imaju želje I prijedloge…

Za sada je jedino sigurno da će novi, 10. po redu visoki predstavnik u BiH, biti Evropljanin, te da će mu na raspolaganju ostati Bonska ovlašćenja.

Upravni odbor PIK-a ima deset članica I trenutno postoje dva tabora I ,,nesvrstani’’.

U prvom, najglasnijem taboru, su Sjedinjene Američlke Države koje na čelu OHR-a žele Italijana Antonia Zanardija Landija. Landi je, navodno, njihov igrač I spreman je da vrlo brzo riješi pitanje državne imovine koja je postala kamen spoticanja u velikoj američkoj investiciji u BiH, Južnoj gasnoj  interkonekciji. Njih, logično podržava Italija.

Ako PIK imenije Landija imali bi ,,italijansku okupaciju’’ jer bi tada tri ključne funkcije međunarodne zajednice u BiH bile u rukama Italije. Podsjećamo da je na čelu delegacije Evropske unije u BiH Italijan Luiđi Soreka, a njegov sunarodnik  generalmajor Mauricio Fronda komandant je EUFOR-a.

Sa druge strane, Velika Britanija, Francuska I Njemačka žele visokog predstavnika koji neće biti, kako nezvanično u diplomatskim krugovima kruži rečenica, ,,američka marioneta’’. Njihov prijedlog je Francuz Rene Troka, što podržavaju I predstavnici Evropske unije i Evropske komisije kao i, saznajemo u diplomatskim izvorima,  ambasador Japana, zemlje koja je takođe članica Upravnog odbora PIK-a.

Turska i Kanada se  još uvijek nisu svrstale ni na jednu stranu. Vjerovatno čekaju da vide konačan rasplet, dok Rusija, iako I dalje formalno članica Upravnog odbora PIK-a, ne učestvuje u njegovom radu.

U diplomatskim krugovima očekuju da se zastoj I neslaganje oko imenovanja 10. visokog predstavnika u BiH riješio na nedavnom sastanku francuskog predsjednika Emanuela Makrona i italijanske premijerke Đorđe Meloni.

Sa druge strane postoje i stavovi da BiH nije toliko toliko važna i bitna da bi se tema visokog predstavnika našla na dnevnom redu sastanka Makrona i Meloni.

Visoki predstavnik u ostavci Kristijan Šmit ranije je najavio da će dužnost obavljati najvjerovatvije do kraja juna. Da li će mu status v.d. visokog predstavnika biti produžen?

Ako direktori javnih preduzeća u BiH mogu godinama biti vršioci dužnosti, zašto ne bi mogao i Šmit? Mogao bi ali, prema diplomatskiom izvorima, Amerikanci ga od 1.jula ne žele u BiH.

Navodno će, u slučaju da PIK ne imenuje novog visokog predstavnika,  funkciju vršioca dužnosti preuzeti supervizor Brčko distrikta Amerikanac Luis Krišok. Tu je samo nepoznanica da li bi on imao Bonska ovlaštenja, ali znajući Amerikance, sve je moguće.

I dok o sudbini BiH ponovo odlučuju diplomatski krugovi i međunarodna zajednica, domaći političari se ,,prave mrtvi’’.

U Federaciji BiH očekuju nekoga ko će, kao i do sada, preuzeti njihovu posao i odgovornost za rješavanje ozbiljnih pitanjau BiH, dok režim u  Republici Srpskoj pravi svoje kombinacije.

Njima bi odgovarao neko ko će poništiti odluke Kristijana Šmita i tako indirektno poništiti i odluku Suda BiH kojim je, podsjećamo, zbog nepoštovanja odluka visokog predstavnika, Milorad Dodik osuđen na godinu dana zatvora I šest godina zabrane obavljanja svih političkih i javnih funkcija.

Zbog toga ne komentarišu ni jednog od dva kandidata PIK-a, iako će i jedan od njih biti izabran na isti način kao i Šmit kojeg su nazivali nelegalnim visokim predstavnikom i turistom, jer njegovo imenovanje nije prošlo kroz Savjet bezbjednosti Ujedinjenih nacija.

Režim, saznajemo, panično lobira trošeći budžet Republike Srpske, i u Sjedninjenim Američkim Državama ali i u zemljama Evropske unije, kako bi ,,progurali’’ ukidanje presude i kako bi se Dodik na oktobraskim izboroma mogao kandidovati za funkciju predsjednika Republike Srpske ili bar za člana Predsjedništva BiH.

Podsjećamo, rok za prijavu kandidata je 6.juli.

(BN)

Nastavi čitati

Politika

NEZAKONITI POTEZI KOJI KOŠTAJU BOGATSTVO! Kako je rukovodstvo UKC-a uvuklo bolnicu u finansijski ponor od 17,7 miliona KM

Okružni privredni sud u Banjaluci obavezao je Univerzitetski klinički centar Republike Srpske (UKC RS) i Republiku Srpsku da firmi „Marković invest RM“ isplate čak 17,7 milion maraka sa zateznom kamatom zbog nezakonitog raskida ugovora.

Sa druge strane „Markoviću“ je, prema presudi koja je u posjedu portala Capital, naloženo da završi izgradnju garaže koju je započeo još prije šest godina.

Naime, banjalučki Okružni privredni sud je odlučivao po tužbi koju je preduzeće „Marković“ u vlasništvu laktaškog biznismena Rade Markovića podnijelo protiv UKC RS i Republike Srpske radi isplate duga i naknade štete vrijedne oko 16 miliona maraka, kao i o protivtužbi koju je UKC podnio protiv ove kompanije za naknadu štete i namirenje duga, vrijednog 22,5 miliona KM.

Ekspresna presuda u višemilionskom sporu

Interesantno je da je presuda po pomenutoj tužbi i protivtužbi donesena ekspresno, tačnije, nakon samo jednog održanog ročišta.

Iako je vrijednost sporova višemilionska održana je jedna glavna rasprava 7. maja ove godine, a presuda je donesena već 18. juna.

-Obavezuje se prvotuženi UKC RS da tužiocu „Marković invest RM“ isplati iznos od 8.003.500 KM zajedno sa zakonskom zateznom kamatom počev od 10. aprila 2023. do 30. aprila 2026. godine u iznosu od 2,6 miliona maraka u roku od 15 dana od dana pravosnažnosti presude pod prijetnjom izvršenja – stoji u presudi koju je donio pomenuti sud.

Osim toga, sud je utvrdio da je UKC nezakonito raskinuo ugovor sa „Markovićem“ te da on ostaje na snazi sa svim svojim aneksima i sporazumima o plaćanju.

Sud je takođe obavezao i drugotuženu Republiku Srpsku da firmi „Marković invest“ isplati sedam miliona KM sa zakonskom zateznom kamatom.

Odbili su Markovićeve zahtjeve za isplatu duga na ime izrade izmijenjenog glavnog projekta i izvještaja o geomehaničkim istraživanjima tla u iznos od 55.000 KM.

Takođe su odbili i zahtjev da se preduzeću „Marković“ isplati 1,2 miliona KM an ime naknade štete pretrpljene tokom 2024. godine, kao i zahtjev kojim se traži da se utvrdi da tužilac „Marković“ ima pravo zaloga na nekretninama UKC.

Sud: Marković mora završiti garažu za pet mjeseci

S druge strane Sud je, odlučujući po protivtužbi UKC RS, naložio Markoviću da završi pomenutu garažu.

-Obavezuje se protivtuženi „Marković invest“ da završi ugovorene radove i predmetnu garažu poptuno građevinski završenu i infrastrukturno opremljenu preda u posjed UKC RS, sve u roku od 150 dana od dana pravosnažnosti presude – navedeno je u presudi.

Takođe su obavezi Markovića da Kliničkom centru isplati 2,1 milion KM sa zakonskom zateznom kamatom, a na ime troškova za izvođenje ugovorenih, a neizvedenih radova uključujući između ostalog i tunel sa infrastrukturom i liftom kojim se predmetna garaža spaja sa centralnim kliničkim blokom, kao i završetak i opremanje objekta parking garaže.

Naložili su mu i da UKC-u isplati 1,3 miliona KM sa zateznom kamatom, a na ime duga po osnovu neplaćene ugovorene kazne sa zateznom kamatom.

-Obavezuje se „Marković invest“ da UKC RS, u roku od 15 dana od dana pravosnažnosti presude dostavi bezuslovnu bankarsku garanciju na iznos od 11.350.000 KM za uredno i blagovremeno izvršenje ugovornih obaveza sa rokom važenja od 180 dana – naglašeno je u presudi.

Naveli su i da je Marković obavezan dostaviti garanciju kvaliteta izvedenih radova u iznosu od 4,9 miliona KM.

UKC Markoviću dao pogrešne podatke

Sud je ocijenio da je UKC RS firmi „Marković“ dao pogrešne ulazne podatke i nepotpun elaborat zbog čega je bio spriječen da radi.

Naglasili su da su pomenuti podaci koji se između ostalog odnose na osobine tla bili osnov za formiranje ponude tužica i zaključenje osnovnog ugovora.

-Tužilac je bio prinuđen da izradi novi projekat i izvede veliki obim novih radova što je za njega prouzrokovalo dodatne finansijske izdatke, kao i potrebu za dodatnim vremenom za realizaciju ugovora – stoji u presudi.

Sud je naveo i da klauzula “ključ u ruke” ne pokriva višu silu, te da iako je tako ugovoreno, to ne važi za nepredviđene radove koji su nastali zbog katastrofalnog terena (klizišta, podzemne vode), što se smatra višom silom.

-Protiv ove presude dozvoljena je žalba Višem privrednom sudu u Banjaluci u roku od 15 dana od dana prijema iste – stoji u pouci o pravnom lijeku.

Takođe su naglasili i da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Pojašnjenja radi, „Marković“ je tužio UKC RS i Republiku Srpsku tvrdeći da je zbog kašnjenja u plaćanju doveden u stanje finansijskog kolapsa, trpeći gubitke u dobiti i direktnu štetu.

On je pored toga, polagao pravo na zadržavanje objekta koji gradi kako bi osigurao naplatu svojih potraživanja, ali mu je Sud taj zahtjev odbio.

On je u tužbi tvrdio i da je zbog neočekivanih geomehaničkih problema na terenu morao izvesti i znatno obimnije radove od planiranih, što mu je stvorilo dodatne troškove.

Važno je napomenuti i da je firma „Marković invest“ u blokadi od 2024. godine.

Sudeći prema zvaničnim podacima prošle godine je imao prihod od svega 677.830 KM, dok su poslovali sa gubitkom od oko tri miliona maraka.

UKC RS: Rok za završetak radova pomjeran nekoliko puta

UKC u izjašnjenju na tužbu navodi da je investitor već pokazao dobru volju te da je zbog korone i skoka cijena na tržištu anekskom odobrio povećanje ugovorne cijene za oko sedam miliona KM, ali uz uslov da se objekat završi.

-Rok za završetak je pomjeran nekoliko puta (posljednji put do 31. 8. 2024. godine), ali izvođač je obustavio radove još u oktobru 2024. godine i objekat je ostao nezavršen – naglasili su u Univerzitetskom kliničkom centru RS.

Tvrde da je izvođaču isplaćeno svih početnih 34,8 miliona KM, što je, ističu, i više nego dovoljno za ugovorene, a samo djelimično završene radove.

-Isplata dodatnih sedam miliona KM nije počela jer izvođač nije ispunio svoj dio obaveze – nije završio objekat – upozorili su u UKC RS.

Podsjećamo, gradnja parking garaže kod UKC-a je počela sredinom 2020. godine.

Objekat se prostire na 75.000 kvadrata i obuhvata garažu sa 2.500 parking mjesta na četiri etaže, kao i komercijalne sadržaje koji bi se trebali graditi u drugoj fazi.

Do sada je otvoreno samo 500 parking mjesta na krovu objekta i to uz privremenu probnu dozvolu resornog ministarstva.

CAPITAL

Nastavi čitati

Aktuelno