Connect with us

Region

SRBIJA OBILJEŽAVA DAN DRŽAVNOSTI! Budi nam ponosna!

Srbija obilježava Dan državnosti – u znak sjećanja na 15. februar 1804. godine, kada je podignut Prvi srpski ustanak i Sretenje 1835. godine, kada je donesen Sretenjski ustav. Ovaj dan se u Srbiji slavi kao državni praznik od 2002. godine.

U znak sjećanja na obnovu srpske državnosti početkom 19. vijeka, odnosno začetak moderne srpske države Srbija obilježava Dan državnosti – Sretenje.

Na Sretenje 1804. godine, prije 220 godina, grupa istaknutih srpskih prvaka sa prostora tadašnjeg Beogradskog pašaluka, zvanično Smederevskog sandžaka, izabrala je Karađorđa, Đorđa Petrovića, za vožda, predvodnika.

Bila je to dobro promišljena odluka zbog činjenice da je Karađorđe posjedovao ne samo lične kvalitete, odlučnost i čvrstinu, već i ratno iskustvo u sklopu austrijskih frajkora 1788-1791.

Njegov izbor izvjesno je bio i posljedica sasvim osobenog ugleda koji je uživao. Važio je za žustrog, preduzimljivog, oštrog i odlučnog, ali i čovjeka britke pameti. Bio je takođe vješt trgovac, stokom. Pretežni izvor znatnijih prihoda onovremenih Srba sa prostora Beogradskog pašaluka bio je izvoz stoke u Austriju.

Bilo je poznato i da ne trpi neposlušnost, da je katkad prijek, pa i da lako poteže oružje.

Na zboru u Marićevića jaruzi kod Orašca, u središtu Šumadije odlučeno je da se podigne buna protiv dahija, četvorice samovoljnih gospodara u beogradskom pašaluku. Njihov položaj zapravo nije bio legalan ni sa stanovišta vlasti na Bosforu, ali je uglavnom nevoljno tolerisan.

Neposredan povod bio je teror dahija poznat kao Sječa knezova, uklanjanje viđenijih i preduzimljivijih među Srbima.

Teror dahija je tada umjesto da sputa buntovnost Srba zapravo nenadano doveo do rasplamsavanja bune. Oni su prethodno 1801. godine ubili beogradskog pašu, da bi se samovolja potom uvećavala do početka ustanka 1804.

Pod vođstvom Karađorđa ustanici su ubrzo oslobodili veći dio pašaluka. Buna je najprije zahvatila krajeve zapadno od Kolubare, Šumadiju, potom Pomoravlje, Podrinje, odakle su buna nadalje širila prema jugu.

Kada je njihov položaj postao nemoguć, a pad Beograda bio nadomak, dahije su pokušale beg niz Dunav. Posjekao ih je vojvoda Milenko Stojković, jula 1804, na dunavskom ostrvu Ada Kale, u Đerdapu. Odstranjivanje dahija dogodilo se uz podršku predstavnika legitimnih vlasti na Bosforu.

U prvoj fazi ustanka bitan moment bio je Boj na Ivankovcu, kod Ćuprije, avgusta 1805. kada su ustanici potukli vojsku Hafiz-paše, novopostavljenog čelnika Beogradskog pašaluka, koji je u potpunosti oslobođen 1807. godine. Ishod Prvog srpskog ustanka odredio je mir Rusije i Turske potpisan u Bukureštu 1812. godine.

Rusija se tada, suočena sa Napoleonovom invazijom, okreće ratu protiv Francuza i široke koalicije koju su oni predvodili.

Turska je Karađorđev ustanak ugušila 1813. Uslijedio je egozodus ustaničkih prvaka, i samog Karađorđa, potucanje “od nemila do nedraga” po Austriji i Rusiji.

U Srbiji, Turci u to vrijeme sprovode strahovit, neopisiv teror.

Pošto namjera primirivanja ustanika autoritetom Bećir paše, iz Bosne, nije donijela rezultate, Sultan na Srbe šalje Hafiz pašu. Bio je to prelomni moment, jer od njegovog poraza na Ivankovcu, postaje nesumnjivo da su Srbi u ustanku protiv turske vlasti uopšte.

Uslijedila je Hadži Prodanova buna 1814, i Drugi srpski ustanak aprila 1815. godine, na Cveti, u Takovu.

Prvi i Drugi srpski ustanak 1804. i 1815. godine, postupno su doveli do obrazovanja novovjekovne srpske države. Veliki njemački istoričar Leopold Ranke nazvao je taj period – Srpska revolucija.

Takođe, Srpskom revolucijom započinje i proces oslobađanja hrišćanskih naroda Јugoistočne Evrope od Turske. Ustanak Grka 1821. uslijedio je po srpskom uzoru.

Borba Srba za nezavisnost, započeta Karađorđevom bunom na Sretenje 1804. godine, uspješno je okončana decenijama potom, pored drugog zahvaljujući mudrosti i vještini knjaza Miloša Obrenovića.

Karađorđe je tokom Prvog srpskog ustanka (1804–1813), u sklopu obnove srpske državnosti, između ostalog ustrojio i niz važnih institucija, nephodnih za postupno oblikovanje državnog ustrojstva, počev od heraldičkih znamenja, pa do Velike škole, najviše zaslugom Dositeja Obradovića, prvog ministra (popečitelja) prosvjete obnovljene Srbije, što se uzima kao daleki začetak današnjeg Univerziteta u Beogradu.

Prvi Ustav Kneževine Srbije

Sretenje je odabrano za Dan državnosti Srbije i zbog činjenice da je 1835, na taj dan, u Kragujevcu, donesen prvi Ustav Kneževine Srbije, nazvan – Sretenjski. Formalni naziv je tada zapravo bio Knjažestvo.

Njegov tvorac Dimitrije Davidović izradio ga je po uzoru na francuska ustavna rješenja iz 1791, 1814. i 1830, kao i ustav novoobrazovane Belgije iz 1831. Davidović je tvorac i termina – ustav. Prethodno je korišten termin – konstitucija, čemu je uostalom pridavano maglovito značenje.

Davidović je ustrojio zakonsko rješenje po najvišim standardima onovremenog poimanja političkih sloboda, ali sasvim neprimjereno prilikama u kojima se tadašnja vazalna Srbija nalazila. Između ostalog, u to vrijeme, ni Austrijsko carstvo, ni Turska, ni Rusija, nisu imale ustave. Upravo te zemlje izvršile su pritisak da se od Sretenjskog ustava odustane.

Na snazi bio samo 55 dana

Ustrojen po uzoru na najslobodoumnija ustavna rješenja onovremenog svijeta, poput Francuske, odnosno Belgije, Davidovićev ustav, iako usvojen, ostao je formalno na snazi svega 55 dana.

Sretenjski ustav bio je podijeljen na 14 poglavlja, i sadržao je 142 člana.

Predviđao je punu podjelu vlasti na zakonodavnu, sudsku i izvršnu. Zamišljeno je da knjaz i Sovjet dijele izvršnu vlast. Veoma važno, Ustav je proklamovao ličnu neprikosnovenost, slobodu kretanja, zanimanja, punu pravnu ravnopravnost svih građana. Feudalni odnosi su sasvim odbačeni, kao i ropstvo.

Poređenja radi, u Habzburškoj Monarhiji feudalni odnosi su bili na snazi, većim dijelom, do revolucionarne 1848/49, u Rusiji do 1861. Njegov tvorac Dimitrije Davidović bio je znameniti novinar, diplomata, ministar.

Ustav koji je napisao, u poređenju sa ustavima evropskih zemalja tog vremena, bio je krajnje slobodouman. Osim rijetkih izuzetaka poput Francuske, Belgije, ili SAD. Kneževina i Kraljevina Srbija imala je potom više različitih ustavnih rješenja: 1838, 1869, 1888, 1901. i 1903. godine.

RTRS (Foto: arhiva)

Region

INCIDENT U HRVATSKOJ: Policija spriječila srpskog ministra da posjeti Jasenovac

Ministru u Vladi Srbije zaduženom za odnose sa dijasporom Đorđu Milićeviću danas je zabranjeno da položi cveće i zapali svijeću na spomenik žrtvama ustaškog logora Jasenovac, saopšteno je iz Milićevićevog kabineta.

Milićević je boravio je u radnoj posjeti Srbima u okolini Novske, na njihov poziv.

Nakon završenih sastanaka sa predstavnicima Srba iz lokalnog kulturno-umetničkog društva i seoskih mjesnih zajednica, ministar se sa saradnicima uputio ka spomen parku u Jasenovcu, kako bi odao poštu Srbima ubijenim u zloglasnom logoru NDH.

Međutim, na samom ulazu u spomen kompleks, kombi u kojem se nalazio ministar zaustavili su hrvatski policajci koji su ministrovo vozilo okružili sa tri svoja automobila.

Policijski službenik, koji se nije predstavio, naredio je da kombi sa ministrom i njegovim saradnicima odmah napusti Jasenovac.

”Okrenite vozilo i odmah se uputite ka graničnom prelazu Bajakovo, bez zadržavanja na teritoriji Republike Hrvatske”, naglasio je ovaj policajac, navodi se u saopštenju, prenosi Tanjug.

Na pitanje ministra ”zašto mu nije dozvoljeno da kao građanin i kao Srbin poseti Jasenovac i zapali sveću žrtvama ustaša”, policajac je, kako se odaje, odgovorio da “ima naređenje s vrha”.

Na pitanje ko je tačno dao to naređenje, policajac je odgovorio da ne zna da li je odluka MUP-a ili Ministarstva spoljnih poslova, kao i da on samo sluša naređenja – a naređenje je jasno: “Srpski ministar ne sme ući u Jasenovac”.

Ministar Milićević je potom izašao iz kombija i tražio da samo napravi fotografiju spomen kompleksa, na šta ga je opkolilo nekoliko policajaca i ponovilo zahtjev da uz njihovu pratnju odmah krene put graničnog prelaza sa Srbijom, dodaje se u saopštenju.

Nastavi čitati

Region

Slučaj DANKE ILIĆ podsjeća na onaj od prije 13 godina: ANTONIJA IZASLA IZ KUĆE i nikad se više nije vratila

Potraga za djevojčicom Dankom ilić podseća na slučaj iz 2011. godine, kada je bila pokrenuta potraga za ubijenom djevojkom Antonijom Bilić (17) u Hrvatskoj.

Antonija Bilić (17), maturantkinja srednje Trgovačke škole iz Kričaka, izašla je iz svoje porodične kuće u okolini Drniša u utorak 7. juna 2011. godine oko 8.30 i nikada se više nije vratila. Istragom je utvrđeno da je kobnog dana namjeravala da ode u Split i da je na putu prema tom gradu zaustavila kamion, ne sluteći da ga vozi silovatelj Dragan Paravinja.

Antonija je ubijena isti dan, a Paravinja je njeno tijelo bacio na deponiju udaljenu svega par kilometara od mjesta gdje je posljednji put bio lociran njen signal mobilnog telefona.

Uslijedila je do tada najveća potraga u istoriji Hrvatske, a mjesto na kojem će poslije 18 meseci biti pronađeno tijelo Antonije, pregledano je čak dva puta. Nakon pronalaska tijela bilo je pokrenuto pitanje propusta policije u slučaju Antonije Bilić.

Istovremeno, Paravinja je pobjegao u BiH, a uhapšen je nedaleko od Banjaluke 20 dana nakon ubistva nesrećne djevojke.

Tokom kriminalističke obrade Paravinja je priznao da je silovao i ubio Antoniju tako što ju je zadavio. Dok je čekao izručenje Hrvatskoj, Paravinja je osuđen na 2 godine i 10 meseci zatvora u Osnovnom sudu Sokolac, zbog pokušaja silovanja djevojke u Palama 2002. godine.

U februaru 2012. godine Paravinja je izručen Hrvatskoj, ali potraga za telom Antonije Bilić bila je i dalje neuspješna.

Tokom potrage bilo je saslušano 400 ljudi, pregledano na stotine kvadratnih kilometara terena, hapšeni su rođaci Paravinje, isušena su i dva jezera, ali telo Antonije koje je istražiocima zapravo svo vrijeme bilo pred nosom, nije bilo pronađeno.

Iako tijelo djevojke nije bilo nađeno, suđenje Paravinji je počelo 1. marta 2012. godine pred Županijskim sudom u Splitu.

Jedino što su tužioci imali od materijalnih dokaza bili su tragovi krvi pronađeni u kamionu Paravinje, ali i i njegovo priznanje u banjalučkoj policiji da je Antoniju zadavio, ali ovo priznanje Paravinja je na početku suđenja povukao, rekavši da je bio primoran na njega u policiji. Međutim, mislilo se da je celi slučaj na jako klimavim nogama, jer telo nije bilo.

Ipak, tužioci su uspeli da dokažu krivicu, pa je Paravinja osuđen na maksimalnu kaznu od 40 godina za ubistvo.

U međuvremenu, odnosno mjesec dana nakon prve prvostepene presude pronađeno je i tijelo Antonije i to sasvim slučajno i na deponiji, svega par kilometara od mjesta gdje je zaustavila čoveka koji joj je presudio godinu i po dana ranije.

Iako su pronađene kosti ubijene djevojke na njima nije bilo vidljivih tragova nasilne smrti u vidu preloma.

Međutim, Vrhovni sud Hrvatske je u narednim godinama čak dva puta ukidao prvostepene presude Paravinji, ali ne zbog toga što su dokazi o ubistvu bili slabi, već zbog činjenice da tužilaštvo nije nikako moglo dokazati da je ubistvu prethodio pokušaj silovanja.

Konačna pravosnažna presuda stigla je u julu 2017. godine, a Paravinja je osuđen na 20 godina zatvora, jer se kako je obrazloženo nije radilo o teškom ubistvu, već “običnom” ubistvu.

Nastavi čitati

Region

NEMA KRAJA ZASTRAŠIVANJU! Uhapšen još jedan Srbin sa Kosmeta

Srbin iz Zvečana Srećko Sofronijević uhapšen je danas na administrativnom prelazu Brnjak i sa lisicama na rukama, bez ikakvog obrazloženja, odveden južno od Ibra, saopšteno je iz Kancelarije Vlade Srbije za Kosovo i Metohiju.

Sofronijević je u trenutku hapšenja bio sa suprugom, koja je očevidac ove najnovije represije kosovske policije, navedeno je u saopštenju.

Kancelarija za Kosovo i Metohiju odmah je obezbijedila advokata uhapšenom Srbinu, koji će provjeriti sve elemente ovog slučaja.

Riječ je o Srbinu koji je 13. oktobra 2021. godine teško ranjen od pripadnika Rosu policije koja je tada upala na sjever Kosova i Metohije kako bi izazvala incidente.

U saopštenju je navedeno da se Sofronijević mjesecima oporavljao od posljedica ranjavanja – metak je tada primio dok su pripadnici Rosu bacili suzavac u njegov komšiluk, a on pokušao da skloni dijete, ali je ipak nastavio da mirno živi u svom domu sa porodicom, ne želeći da napusti sjever Kosova i Metohije.

Iz Kancelarije su ocijenili da današnje privođenje predstavlja nastavak zastrašivanja i provokacija kojima je izložen Sofornijević s ciljem da napusti svoje ognjište, ali služi i da se pošalje poruka srpskom narodu na ovim prostorima da nikad neće imati mira, dok god je Aljbin Kurti na vlasti.

“Zahtevamo od međunarodne zajednice da se uključe i isprate slučaj uhapšenog Sofronijevića jer Srbima na Kosovu i Metohiji Priština ne garantuje niti poštuje ikakva prava”, poručili su iz Kancelarije.

Nastavi čitati

Aktuelno